Қазағымның салт-дәстүрлері тәрбие сағаты 2 сынып

Сабақтың тақырыбы: Қазағымның салт- дәстүрлері.

Мақсаты: Оқушыларға қазақ халқының салт-дәстүрлері мен әдет – ғұрпының тәрбиелік мәнін ұғындыру, баланың бойына адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру, халық өнегесін үйрету;

Оқушыларды қазақ халқының салт-дәстүрі арқылы, адамгершілікке, отбасын құрметтеуге шақыру.

Қазақстандық патриотизмге тәрбиелеу.

Көрнекілігі: слайд, суреттер, нақыл сөздер, бесік.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі.Сәлемдесу.

Оқушыларды сабаққа ынталандыру, сәттілік тілеу.Қызығушылығын ояту кезеңі: жаңа тақырыпқа шығу үшін ән тыңдалады. Балалар бұл әнде не туралы айтылатынына тоқталады.- Дұрыс, ендеше біздің тақырыбымыз –«Қазақтың салт - дәстүрлері».

-Балалар,Бабамыздан бізге не қалған?

-Салт-дәстүр нәрі,

-Халық қазынасы-тойы

-Сөз мәйегі-мақалы

-Дастархан дәмі

-Аталы сөз батасы.

Оқушылардың салт дәстүрге байланысты тақпақтары айтылады

Дәурен

1.Ата-бабам ардақты,

Жамандыққа бармапты

Ардақ тұтып үлкенді

Ата жолын жалғапты

Ақылбек

2.Кең даланың ежелгі

Қазақ деген халқымыз

Өзге ұлттай біздің де

Бар дәстүр мен салтымыз

Аружан

3.Тілім барда,қазағым бар,халқым бар

Дәстүрім бар,ата жолы,салтым бар.

Кең даладай жиналмаған шалғайы

Аңқау,ашық мінезі м бар аңқылдақ

Балауса

4.Көк байрағым,Ар-намысым жүрегім,

Елтаңбада бүкіл елдің тарихы

Тұрмыс-салтым,тағы сонда білемін

Ән ұраным-қайрат,күшім тірегім.

Ержан

5.Туғаннан соң адам боп,

Білімсізден надан жоқ.

Ел дәстүрін білмесең.

Жұрт айтады надан деп.

Сәкен

6.Жанарғаны сананың

Ұмытады мұны кім

Ата-бабам дәстүрін

Жайып салар келді күн

Бауырласқан тәніміз

Бұзылмаған антымыз.

Кең даланың ежелгі

Қазақ дейтін халқымыз,

Өзге ұлттай біздің де

Бар дәстүр мен салтымыз

Той-адамдардың басын қосатын қуаныш.Тойға көп адам жиналады.Олар сәнді киім киіп келеді.Тойда тамаша әндер.әңгімелер айтылады.Бата беріледі.

Дастархан дәмі 3түрлі болады..

1.Ақ.(Сүт тағамдары)

2.Қызыл.(Ет тағамдары)

3 Көк(Жеміс тағамдары)

Мұғалімнің сөзі: Балалар, әр ұлттың өзіндік ерекшелігі, салт- дәстүрі, діні, тілі болатыны белгілі. Біздің тәрбиеміз де ананың ақ сүтімен, ана әлдиінен, атаның қасиетті сөздерінен бастау алады. Үлкен кісілерді тыңдап, олардың сөздерін еске сақтап, құрметтеуіміз керек.

Бүгінгі тәрбие сағатынымызда қазақ халқының салт- дәстүрі жайлы болатынын естеріңе салып өтемін.

Балалар сендер «салт-дәстүр» деген сөзді қалай түсінесіңдер?

Салт – дәстүр - әр ұлттың, халықтың діні мен сеніміне, тұрмыс – тіршілігіне, ұлттық құрылым ерекшелігіне сәйкес ғасырлар бойы жинақталып, өмірдің өзі туғызған ғұрыптардың жиынтығы. Салт-дәстүр ұлт үшін өмір, қоғам заңы болып негізделіп, сана, тағылым, тәрбие, тіршілік ережесі ретінде ел зердесіне рухани байлық - өнеге тәжірибесін құраған.

Мысалы, той, наурыз көже, қыз ұзату, қонағасы, шашу , ерулік бұлардың бәрі ата салты болып саналады. Салт-дәстүрдің ел арасындағы тәлімдік, тәрбиелік, халықтық мәні зор. Халықтың атадан балаға көшіп, дамып отыратын тарихи әлеуметтік, мәдени – тұрмыстық, кәсіптік, салт-сана, мінез құлық, тәлім-тәрбие және рухани іс-әрекетінің көрінісі дәстүр арқылы танылады. Салт-дәстүр байлығы мәдениеттің байлығы.

Қазақ халқы салт - дәстүрге бай халық. Әдет, ғұрып, ишара, ырым, тыйым, дағды бәрі осы салт-дәстүр көрінісі. Мысалы: ата-ананы, үлкенді құрметтеу, байғазы, көрімдік, сүйінші, кәде сұрау, сәлем беру, ат тергеу, құрдастық қалжың т.б. салт-дәстүрге жатады.

Дәстүр - кең мағыналы ұғым. Мысалы қазақтың өю-өрнек, сәулет, ән –күй өнерінде де тамаша дәстүр сабақтастығы сақталған. Бұл жөнінде де өткен заман ғұламалары тебірене айтқан Мысалы, Шоқан Уәлиханов «Түркі тектес халықатрдың ішінде поэзиялық қабілеті жағынан қазақ бірінші орын алады» десе, Г. Н. Потанин: қазақта ақындық творчество аса дамыған, ақын деген сахараға сыймайды» дейді. Жастарды ұлттық рухта тәрбиелеуде дәстүрдің орны ерекше.

Ұлтымыздың тамаша дәстүрлеріне үлкенді сыйлау, қонақжайлылық, қайырымдылық, бауырмалдық, балажандылық, төзімділік, арлылық т. б. жатады.

Қазақ халқының ұлттық дәстүрлерін басқа жұрт өкілдері де әділ бағалаған. Мысалы қыр халқын алғаш зерттеушілердің бірі А. И. Левшин (1799-1879) қазақ дәстүрі жайында былай деп жазды: «Қазақтардың басқа Азия халықтарына қарағанда қайырымдылық, адамды аяу, қарттарға құрмет көрсету, баланы аялап, жанындай жақсы көруі – айырықша қасиеті».

Оқушы:«Базарлық» (дәстүр). Алыс сапарға саяхатқа, сауда жолына шыққан адамдар жерлестеріне, көрші – көлемдеріне, сыйлас адамдарына, жас балаларға ірілі-ұсақты сыйлықтар әкеледі. Оны «базарлық» деп атайды. Бұл жақсы көрудің, сыйластықтың белгісі және ескерткіш ретінде қабылданады.

Оқушы: «Ашамайға мінгізу» (салт). Баланың сана - сезімін жетілдіру үшін жасалатын тәрбиелік салттың бірі- осы ашамайға мінгізу салтанаты болып табылады. Жас бала есі кіріп 6-7 жасқа келген соң оған жеке тай атап, ашамай істетіп қамшы өріп «сен азамат болдың» деген сенім ұялатып, үйретілген жуас тайға әсем ашамай ерттеп мінгізіп, жүргізеді. Бұл баланың көңілін өсіреді, басқа балалар алдында мерейі көтеріліп, мақтаныш сезімде болады, тез есейеді.

Қазақта «Жеті атасын білмеген жетесіз» деген мәтел бар. Өмір тәжірибесі мол халқымыз кейінгі ұрпаққа жеті атасын білуді міндеттеген және оны үйреткен, жаттатқан. Мұның әлеуметтік зор мәні болған. Қазір де солай. Оның себебі, біріншіден, әр адам жеті атаға дейін жақын туыс саналады. Екіншіден, қазақ халқы жеті атаға дейін қыз алыспаған. Бұрынғы адамдар бір-бірімен танысқанда, жүздескенде руын, тегін сұрауы осыдан шыққан. Сондықтан әр қазақ баласы өз ата-тегін білу тектілік әрі ұлттық тәртіп пен жөн білудің бір саласы болып саналған.

Мұғалім: Жеті ата (дәстүр). Жеті ата әкеден төмен емес, жоғары таратылады. Оның дәлелі: «Жеті атасын білген ұл, жеті жұрттың қамын жер» деген қазақ даналығына тоқталсақ, әр адам өзінен кейінгі баласының, немересінің, әрі кетсе шөбересінің, атын білер .Олай болса жеті аталарыңды білемісің соны байқайық:

Бала.

Әке.

Ата.

Арғы ат.

Баба.

Түп ата.

Тек ата. (Ата –тек деген сөз осыдан шыққан сөз)

Мұғалім: Бала тәлімі мен тәрбиесіне қатысты ырымдар мен кәделер де бар.

Олар мынадай: кіндік кесер, ат қою, бесікке салу, тыштырма, қырқынан шығару, тұсау кесу, тіл ашар, аузына түкіру т. б.

Енді сендерге түсінікті болу үшін осы аталғандардың біразына тоқталып, өздеріңмен бірге соны талқылап көрелік.

Ендігі сәтте құрметті оқушылар сіздермен «салт-дәстүріңді білесің бе?» атты ойынымызды бастаймыз. Мен сіздерге салт –дәстүр атауларын /түрлерін/ атаймын, сіздер соны шамаларыңыз жеткенінше түсіндіруге тиіссіздер.

карточкадағы мына і сөздерді дауыстап оқыған кезде, балалар шамалары келгенше осы аталған салт-дәстүрлер жайлы өз ойларын айтуға тиіс. «Шілдехана» , «Ат қою» , «Бесікке салу», «Қырқынан шығару» , «Тұсау кесер». «Тілашар» «Сүндет той» «Шаш алу»

Шашу, шашу, шашайық,Ақ сандықты ашайық.Бұл мереке, бұл тойдаКеремет рәсім жасайық.Бала: сүйінші, сүйінші, Қасым ата немерелі болды ..Әжелер: ой айналайын балам, бұл қуанышты хабар ғой. Сүйінші сұрау – шын қуаныштың белгісі. Қазақ сүйіншіден нені аяған. Мінеки сүйіншіңді ала ғой.Балаға қандай ат қойсақ екен? Қане, қазақтың ғұрыптарының бірі, ат қою рәсіміне кезек берейік. (Балаға ат қою рәсімі жасалады.)

Бесікке салу:( көрініс)

Балауса :

«Әлди-әлди ақ бөпем,

Ақ бесікке жат бөпем

Айыр қалпақ киісіп,

Ақырып жауға тиісіп,

Батыр болар ме екенсің?

Бармақтарың майысып,

Түрлі ою ойысып,

Шебер болар ма екенсің?

Таңдайларың тақылдап,

Сөзіңді жұрт мақұлдап

Шешен болар ма екенсің?

Мұғалім : Қазақи ырымдарды білеміз бе?

Ырым – халықтың жақсы ниетінен туған ғұрып. Ырым жолдары мен түрлері өте көп. Мысалы, шешен болсын деп аузына түкіру, отаншыл болсын деп туған жерге аунату, батыр болсын деп батырдың сарқытын жегізу немесе оның атын қою сияқты ырымдар бар

«Тыйым» (дәстүр, тәрбие). Бұл – балалар мен жастарға «жирен жаман әдеттен» дегендей жаман істерден сақтандырып, жақсылыққа еліктеу, бейімдеу мақсатынан шыққан таза халықтық педагогикалық ұғым. Міне , осы арқылы ата –бабаларымыз, жастарымызды теріс мінез, орынсыз қимылдардан сақтандырып отырған. Халық ұғымында тізені құшақтау –жалғыз қалудың, үлкеннің жолын кесу- әдепсіздіктің, қолды төбеге қою – ел-жұрттан безінудің, асты төгу- ысыраптың белгісі деп танылған, және ондай ерсі істерге қатаң тыйым салған. Ел ішінде тыйым түрлеріне байланысты сөздер көптеп саналады.

Қазақи ырымдарды білесің бе?

Шашыңды жайма.

Түнде үй сыпырма, түнде тырнағыңды алма.

Тұзды, күлді шашпа.

Нанды жерге тастама, үстіне басқа зат қойма.

Бейуақытта жылама, ұйықтама.

Үйге жүгіріп келме.

Адамға қарап түкірме, есінеме.

Жалғыз ағашты кеспе.

Бүйіріңді таянба, жер тепкілеме.

Бөркіңді (бас киімді) теріс киме.

Үлкендердің жолын кеспе.

Бос бесікті тербетпе.

Өтірік жылама.

Адамды айналма.

Ақты төкпе.

Мақал-мәтелдер айтысы

Жылтырағанның бәрі алтын емес

Сабыр түбі сары алтын

Сөз сүйектен отеді,

Таяқ еттен өтеді

Жақсы сөз- жарым ырыс

Ас адамның арқауы

Ата көрген оқ жонар

Ана кқрген тон пішер

Тұсау кесу : ( көрініс)

Қаз-қаз балам қаз балам

Қадам бассаң мәз болам

Тұсауыңды кесейін

Күрмеуіңді шешейін

Салт дәстүрдің бірі бұл – Бата беру

Қазбек бата тілегін айтады

Қортынды

Құрметті оқушылар, бүгінгі біздің сабағымыздың мақсаты – заман өзгерсе де ұлттық салт – дәстүріміздің көнермейтіндігін еске салып, ұлттық мұраны қайта жаңғырту. Бүгінгі тәрбие сағатымызда өздеріңіз куә болған дәстүрлерді көкейлеріңізге тоқып, санларыңызға сіңіріп алсаңыздар артық болмас. «Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні бар» демекші, салтын сүйген әрбір жас ұрпақ болашақта халқын сүйетін, еліне адал қызмет ететін, тілінің, салт – дәстүрінің жанашыры болатынына сенімдіміз. Еліміздің жарқын болашағы сіздердің қолдарыңызда оқушылар!!!

«Бейнеу орта мектебі»КММ

Ашық тәрбие сағаты

Тақырыбы: «Қазақтың салт-дәстүрлері»

Дайындаған : Уразымбетова Ботакоз

Сыныбы: 2 «Ә»

Пәні: Әдебиеттікоқу

Мектеп: «Бейнеу орта мектебі» КММ

Күні:12. 10. 2018ж

Мұғалімнің аты-жөні: Уразымбетова Ботакоз

Сынып: 2 «Ә»

Қатысқандарсаны:

Қатыспағандарсаны:

Бөлім

Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен

Сабақтың тақырыбы

Адамдық – борышың

Оқубағдарламасынасілтеме

2.3 Шығарманыңтақырыбыменондағынегізгіойдыанықтау.

Осы сабақтақолжеткізілетіноқумақсаттары

3.2.3.1 – шығарманыңтақырыбынанықтаужәненегізгіойдыбілдіріптұрғанмәтінбөлігін, сөйлемді табу.

Күтілетіннәтиже

Барлықоқушылар: шығарманыңтақырыбын, бөліктерінтабады.

Көптеген оқушылар: негізгі ойды білдіріп тұрған бөлігін анықтайды.

Кейбір оқушылар: шығарма бойынша проблемалық сұрақтар құрайды.

Құндылық

Адамдықборыштытүсіну, сезіну

Пәнаралықбайланыстар

Өзін-өзітану. Дүниетану

Ресурстар

Ақындардың портреті, өсиет сөздері.қима қағаздар, стикер, суреттер себеттер, оқулық, топқа арналған кеспе қағаздар және маркерлер

Бағалау критерийі

Жеке,жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады Сабақ барысында тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.

АКТ-ны қолдану дағдылары

Электронды оқулық

Тілдік құзреттілік

Борыш-долг-debt

Міндет- обязанность-duty

Қадірлеу-уважать- respect

Алдыңғы білім

Ы. Алтынсарин. «Малды пайдағажарату»

Жоспар

Уақыт

Жоспарланғанжұмыстүрлері

Ресурстар

Сабақтыңбасы

Қызығушылықтыояту.

Сыныптықалыпқакелтіру.

Психологиялық ахуал қалыптастыру.

Әр қашанда біргеміз,

Жабырқауды білмейміз,

Жалқаулықты сүймейміз.

Біз талапты жас ұлан

Үлгі аламыз жақсыдан.

«Сиқырлы себет» әдісі. Малды пайдаға жарату тақырыбы бойыша сұрақтар аркылы үй жұмысын сұрау.

1.Ыбырай Алтынсарин кім?

2.Малды пайдаға жарату мәтінінің авторы кім?

3.Үйшінің бай екенін кімнің сөзінен аңғардыңдар?

4 .Ол тапқан малын қайда жұмсайды екен?

5. Қанағат сөзін қалай түсінеміз?

6 Өсім сөзінің мағынасы қандай?

«Сиқырлы себет» әдісі.

Сабақтың ортасы

Ойқозғау.

– Ата-анаңа көмек, үлкенді сыйлау, кішіге қамқор дегенді қалай түсінесің?

Топтарға бөлу.

І Борыш

ІІ Парыз

ІІІ Міндет

Білу және түсіну

Оқушылар оқулықтағы негізгі тақырыппен танысады.

Мағынаны ажырату.

Топтық жұмыс.

1-тапсырма.Үлгібойыншасөйлеугежаттық.