Қазақ халқының салт-дәстүрі тәрбие сағаты 1 сынып

Тақырыбы: «Қазақ халқының салт дәстүрлері»

Мақсаты: Қазақ халқының қанына сіңген ізгі адаамгершілік қасиеттерінің халықтың салт-дәстүрімен сабақтастығын түсіндіру, сыйластық пен татулыққа, кішіпейілділікке баулу, ой-өрісін, ойлау қабілетін дамыту.

Көрнекілік: бесік, кереге, киіз үй жабдықтары, суреттер, кітаптар, мақалдар

Сабақтың барысы: Ұйымдастыру кезеңі.

Құрметті қонақтар, оқушылар! Бүгінгі тәрбие сағатымыздың тақырыбы «Қазақ халқының салт дәстүрлері » атты сабағымызға хош келдіңіздер! Бүгінгі сабағымыздың негізгі мақсаты – өз халқымыздың салт-дәстүрлері, асыл қазыналары туралы оқушыларымызға түсіндіріп, бойына сіңіру. Бала тәрбиесі тек мектеп қабырғасында ғана берілмейтіні анық. Ананың бесік жырынан бастап, адамның жер қойнауына берілгенге дейінгі өзі көріп-білген салт-дәстүрлер, әдет-ғұрыптар барлығы да адамның дүниетанымын қалыптастыратын өмір сабақтары. Салт – дәстүр, әдет-ғұрып -атадан балаға қалып отыратын мол мұра. Әр ұлттың өзіне тән салт-дәстүрі бар. Салт-дәстүрдің пайда болып, қалыптастыру тарихына көз жібертсек, олар халықтың әл-ауқат, тұрмыс тіршілік болмысынан туып қалыптасатынын көреміз. Сондықтан салт-дәстүрлерінің дұрыс –бұрысы бар деуге болмайды. Қазірі сіздер осы айтылғандардың шағын болса да куәсі боласыздар.

Күннің көзі ашылып, Көкке шуақ шашылып, Құтты қонақ келіпті. Төріме міне еніпті ! Амандасу үлкенге, Тәрбиенің басы ғой! Ал, қанекей бәріміз, «Сәлем» дейік үлкенге. Сәлеметсіздерме апайлар! Жиналыппыз сәтті күні бәрімізде, Үлкен, кіші, жасымызда, кәрімізде. Төрлетіңіз қадірменді қонақтар, Гүл-гүл жайнап мына біздің төрімізге!

Қайдан болсын, жар – жар – ау. –

1- жргізуші Ерасыл:

Ассалаумағаллейкум халқым менің,

Ардақтап дәстүріңді, салтыңды елім.

Мереке басы болсын берекенің,

Игі еңбектің жемісін бәрің жегін.

2- жүргізуші: Жания:

Туған соң адам боп,

Білімсізден жаман жоқ.

Ел дәстүрін білмесең,

Жұрт айтады надан деп.

Ата-бабаң ардақты,

Жамандыққа бармапты.

Ардай тұтып үлкенді,

Ата жолын жалғапты .

1 –Жүргізуші: Ерасыл

Бауырласқан тәніміз,

Бұзылмаған антымыз.

Кең даланың ежелгі,

Қазақ дейтін халқымыз

Өзге ұлттай біздің де,

Бар дәстүр мен салтымыз

2 – Жүргізуші: Жания

Қазақтың дәстүрлерін білесің бе?

Білгеніңді ойға тоқып жүресің бе?

Білсең тыңдап алғын бүгін бізден,

Содан соң шын мәнінде істеп үйрен.

-Ал балалар ертеден келе жатқан салт-дәстүрлеріміз туралы әңгімелесеміз.

Мұғалім: Балалар, біз егеменді еліміздің болашағын қалыптастыру үшін халқымыздың ғасырдан ғасырға жалғасып келе жатқан салт – дәстүрлерін білуіміз керек. Мен сендерге осы салт – дәстүрлерді қысқаша түсіндіріп кетейін.

1 – топ:

Ойын Ән тыңда да талқыла.

«Бесік той» осы әннен үзінді тыңдатып, ондағы өлең жолдарын салт дәстүр туралы айтып түсіндіру.

Бейне жаэба

Бесікке салу салты: 1. Бесіктің жабдықтарын салады.

2. Адыраспан түтінімен бесікті аластайды

3. Тыштырма ырымын жасайды.

4. Баланы бесікке бөлеген соң бесіктің

үстіне 7 түрлі нәрсе қояды.

Тұсау кесер: Алихан Сәби қаз тұрғаннан кейін тез жүріп кетсін деген

ниетпен жасалады.Бір жасқа толып еркін жүре бастаған бал бөбектің басқан қадамы құтты болып одан әрі ананы жамандық көрмей жаны жақсы жүріп кетуіне тілек білдіру салтанаты ретінде өтеді. Бөбектің тұсау кесілген баланы «Ақ жол болсын» деп ақ орамалдың үстіне немесе жұмсақ болсын деп кілем үстіне жүргізеді.адамдардың атын қойған.

Шілдехана: Бұл дүниеге жаңа келген нәрестенің құрметіне жасалатын ойын — сауық той.

Нұртас: . Қарын шашын алу: Шашты шүберекке түйіп, тұмарша етіп тігіп, баланың оң жақ иығына қадайды.

Ат қою Нұркелді. . Бұл дәстүрді бізге Қазақ халқы жаңа туған сәбиге жақсы есімдер мен әйгілі адамдардың атын қойған.

Іңкәр: Тілашар: Баласы 7 жасқа толғанда балаға жаңа киімдер кигізіп, оқу жабдықтарын дайындап шағын той өткізеді.

Мерейлм: Ерулік : Басқа жерден көшіп келген көршілерге сол жерде бұрыннан тұрып жатқандар ерулік береді, яғни қонаққа шақырады.

2 – топ: Кебеженің ішінде сұрақтар бар .Сол сұраққа жауап береді дұрыс жауапқа жетон беріледі.

Азамат: Енші: Балалар ер жетіп, жеке үй болғанда ата – анасы дүние- мүлік мал беріп, отау тігіп жеке шығарады.

Жансая: Қырқынан шығару: 1. Егер ұл бала болса, 37 – 39 күнде шығару керек. Бұл ұл баланың қызға төлейтін қалың малы аз болсын деген ниетпен істейді екен.

Қыз баланы 40 күннен асырып, 42 – 44 күн толғанда шығару.

Айсауле: Баланы шомылдыру: 1. Ыдысқа 40 қасық су құйып, оған күміс теңгелер салып, шомылдырады.

Қарақат: Сүт тырнағын алу. Тырнағын алған соң оны адам баспайтын жерге апарып көміп тастайды.

Ақтілек: Байғазы: Балалардың жаңа киімі, жаңа заты үшін берілетін ақшалай, заттай сыйлық.

Нұржамал: Асату: Ет желініп болған соң төрде отырған ақсақал аталар табақта қалған етті жас балалар, жігіттерге асатады.

Іңкәр: Сыбаға: Құрметті қонақтарға немесе өздерінің жақындарына сақтаған кәделі ет мүшелерін береді.

Осы айтылған салт дәстүрледен көрініс көрсетеді.

1 – топ:

Көрініс: «Бесікке салу». Асия Ата-аналардың көмегімен бесік салу рәсімі .Айыр қалпақ киісіп,

Ақырып жауға тиісіп,

Батыр болар ма екенсің!

Бармақтары майысып,