Қазақ хандығының құрылуы туралы ғылыми жұмыс, 8 сынып

Түркістан облысы

Жетісай ауданы Жетісай қаласы

№ 60 «Қызылқұм» жалпы орта мектебі мемлекеттік коммуналдық мекемесінің

Ғылыми жоба жетекшісі : тарих пәнінің мұғалімі Есхожаева. А.Т

Тақырыбы:

Қазақ хандығының құрылуы

Бағыты: «Қазақстан тарихы»

Секция: Тарих

Ғылыми жұмыс құрастырушы:

8 «А» сынып оқушысы: Ахилбек Гүлдана

Аннотация

Оқушы өзінің ғылыми жобасында Қазақ хандығының құрылуы, алғышарттары мен нәтижесі туралы толық қамтыған. Қазақ халқының тарихи шығу тегін зерттеген. Мәліметтерді, деректерді өз жасына лайық таба білген. Деректермен дәлелдеген.

Оқушы бұл жобаны жазу барысында кенінен дайындалғанын байқатты.

Ғылыми жетекші:

тарих пәнінің мұғалімі Есхожаева. А.Т

Аннотация

В своем научном проекте ученица полностью охватила сведения об историй Казахского народа, как вышел исторический орену велики Казахский народ. Найденые источники соответствуют возрасту учащейся. Доказано сведениями.

При исследовании этой работы, видно что ученики хорошо подготовлены.

Научный руководитель: Есхожаева.А.Т

Мазмұны

Кіріспе... ................................................................................................................

1.Қазақ хандығының құрылу алғы шарттары....................................................

2. Қазақ хандығының құрылуы............................................................................

3. Керей хан............................................................................................................

4. Жәнібек хан........................................................................................................

5. Қазақ хандығының ішкі және сыртқы саясаты...............................................

Қорытынды ..........................................................................................................

Қолданылған әдебиеттер......................................................................................

Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі: негізгі мақсаты, оқушыларға Қазақ хандығының құрылуы, оның хан-сұлтандарына тоқталып, тарихи ірі оқиғаларға егжей тегжейлі түсінік беру. Білесіздер қай елдің тарихын алсақта ол елдің экономикасының, әлеуметтік құрылымының, саяси территориялық қарым қатынастарының нығаюына ел басы, яғни елді басқарып отырған хандардың алатаын орны ерекше. Сол себепті осы курс барысында сендері Қазақтың ұлы хандары мен сұлтандары мен таныстырып өтпекпін. Түрік тілде тайпалардың тіл жағынан және саяси, әлеуметтік жағынан дамып ұлттық арнаға түсуі түбегейлі жүзеге асты. Ал бұл кезең екі жүз жылға жуық уақытты қамтыды. Бұл кезеңде хандық билік ұрпақтан ұрпаққа ауысып отырды. Яғни монархиялық билік жүзеге асырылды. 1466 жылы Керей мен Жәнібек сұлтандардың көрегендігінің арқасында Қазақ хандығы құрылды. Қазақ халқының да этникалық жағынан қалыптасып, халық болып құрылуы біржолата аяқталды. Сөйтіп біртұтас Қазақ мемлекеті тарих сахнасына көтерілді.

Қазақ хандығының құрылу алғышарттары

Қазақ хандығының құрылуы

Керей мен Жәнібек хандарға түсінік беру

Қазақ хандығының ішкі сыртқы жағдайы

Қорытынды

Жұмыстың құрылымы: Зерттеу жұмысы кіріспеден, негізгі мазмұнын ашатын бірнеше мәселеден, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.

Зерттеудің негізі: оқытудың заманауи әдістері, білім беру үрдісіндегі әрекеттік және құзыреттілік тәсілдерін меңгереді.

Зерттеудің болжамы: Қазақ хандығының құрылуы, алғышарттары мен нәтижесі туралы толық қамтыған. Қазақ халқының тарихи шығу тегін зерттеген.

Зерттеу пәні: тарих

Зерттеу әдіс-тәсілдері. Зерттеудің барысында жинактау, талдау, зерттеу әдістері пайдалану.

Зерттеудің объектісі: Қазақ хандығының құрылуы, алғышарттары мен нәтижесі туралы толық қамтыған. Қазақ халқының тарихи шығу тегін зерттеген. Жобаның ұсыну формасы: Зерттеушілік

1. XIV-XV ғасырларда Қазақстан жерін мекендейтін қазақ тайпалары Ертістен Жайыққа, Алтайдан Каспимен Аралға, Караталдан Сырдарияға ,Тянь Шаньнан Қаратауға дейінгі ұлан байтақ территорияны мекендеген. Сол кездегі қоныстанған тайпалар негізінен үйсін, қаңлы қоңырат қыпшақ, найман, крей, маңғыт тағы басқа тайпалар еді. Сол кездегі экономикалық әлеуметтік жағаятқа тоқталар болсақ, Ақ Орда хандағында, оның орнын басқан Әбілқайыр хандығы, Ноғай Ордасы, Моғолстан хандықтарының этникалық құрамын жаңа мен атап кеткен тайпалар одағы құраған.

XV ғасырда қалыптасқан саяси тарихи жағдайлар қазақ халқының ұлттық мемлекет болып құрылуына елеулі ықпал етті. Қазақстан жерінде көшпелі мал шаруашылығымен, егіншілікпен айналысатын аймақтар да айқын көріне бастады. Шаруашылықтың түрлі саласынды өзара байланыстар нығая түсті, қолайлы жағдайлар қалыптасты. Тілі, материялдық және рухани мәдениеті жағынан ұқсас тайпалардың өзара қарым қатынасы орнады. Қазақ халқы өз жеріне көз алартып, зорлық зомбылық жасаушыларға қарсы ұзақ, әрі табанды күрес жүргізді. Дегенмен, қазақ тайпаларының жекелеген бөліктерінің бірнеше саяси бірлестіктерге кіруі туыстас этникалық топтардың бытырап кетуіне алып келді. Саяси және экономикалық байланыстардың үзілуіне әкеліп соқтырған, үздіксіз жүргізілген соғыстар, рулар мен тайпалар көсемдерінің арасындағы өзара талас-тартыс мұндағы халықтардың бірігіп, нығаюын тежеп отырады. Дәл осы кезде іс жүзінде бір текті халыққа айналып отырған қазақ тайпалары мен руларын мемлекет етіп біріктіру міндеті алға тартылды. Бұл міндеттерді орындау үшін қазақ хандығын құру нақты мүмкіндік туғызды. Бұл жағдайлар Қазақ мемлекетін (хандығын) құрудың алғышарттары еді. Керей мен Жәнібек сұлтандардың бұл процеске тигізген әсері орас

2. XV ғасырда Әбілқайыр хандығы (көшпелі өзбек мемлекеті) мен Моғолстан хандығының күш қуаты әлсіреп, күйреу дәрежесіне жетті. XV ғасырдың 40-50 жылдарының өзінде ақ Керей мен Жәнібек сұлтандардың айналасына қазақ тайпалары мен этникалық топтары шоғырлана бастаған еді. Қазақ хандығының құрылуына әсер еткен алғы шарттардың бірі XV ғасырдың орта шенінде Әбілқайыр хандығында тоқтаусыз жүргізілген соғыстар мен шайқастармен ішкі саяси бытыраңқылық пен феодалдық қырқысуларды күшеюі болатын. Тоқтаусыз жүргізілген соғыстар мен шайқастармен ішкі саяси бытыраңқылық пен феодалдық қырқысулардың салдарынан қазақ даласында бұрыннан қалыптасқан дәстүрлі мал шаруашылына көшіп қонуға кері әсерін тигізді. Көшпелі тайпалар жайлауы мен қыстауына уақытылы көшіп қона алмады. Бұл жағдай ауыл шщаруашылығына орасан зор зардабын тигізді. XV ғасырдың басында жайылымдық жерлер іздеген ойрат тайпалары Әбілқайыр хандығына шабуыл жасайды. Бұл соғыста Әбілқайыр хандығы жеңіліс тауып, көп шығыенға ұшырады. Әбілқайырдың ойраттардан жеңілуі оның ел ішіндегі беделін төмендетті. Осыдан кейін Әбілқайыр қан Қазақстанның оңтүстігіндегі, өз билігін мойындамағандарды жазалай бастады. Елде қатаң тәртіп орнады. Ойрат ойранын

Жаңадан құрылған Қазақ хандығының тағына Шыңғысханның ұрпағы болған Керей, Жәнібек сұлтандардың екеуінің де отыруға құқығы болды. Бірақ сол кездегі орныққан тәртіпке сай, Хан тағына отырғызарда мұрагерлікпен қатар, жасының үлкендігі де ескерілетін.Сондықтан хан тағына Керей отырып билік тізгінін қолына алды. Ақылшысы, тірегі Жәнібек сұлтан болды. Жәнібек хан-Барақ ханның бел баласы, ал Керей хан болса- Барақ ханның ағасыБолат сұлтанның баласы.Яғни екеуі немере туыс еді.

3 . Қазақ хандығының құрылуы, оның тарих сахнасына шығуы жолында са ірі қайраткер ретінде орын алған, екі сұлтанның бірі Болатұлы Керей хан (туылған жылы беймәлім-1473 ж.) – қазақ хандығының негізін қалаушы, Көк Орданың ханы Өрістің (Орыстың) шөбересі. Шайбани әулетінен шыққан Дәулет – шайхтың баласы Әбілқайыр ханның көк кесене төңірегіндегі шайқаста Үз-Темір Тайшы басқарған ойрат әскерінен ойсырай жеңілуі – Барақ ханнан кейін биліктен айрылған Өріс хан әулеті сұлтандарының бас көтеріп, жеке бөлініп шығуына мүмкіндік туғызады. Осы мүмкіндікті жұрыс пайдаланған Өріс…