Қазақ отбасы: дәстүр мен заманауилық байланысы 11-сыныпқа

Қазақтың отбасы институты: дәстүр мен заманауилық

Қазақ халқы үшін отбасы — қасиетті ұғым. Ол — ұлттың іргетасы, тәрбиенің бастауы, адамдық пен ардың мектебі. Бабаларымыз «Отан отбасынан басталады» деп бекер айтпаған. Уақыт өткен сайын қоғам өзгереді, өмір салты жаңарады. Ал отбасы ұғымы мен оның құрылымына уақыт қалай әсер етуде? Бүгінгі қазақ қоғамында дәстүрлі отбасы институты қалай сақталып отыр? Бұл – аса маңызды әрі өзекті сұрақ.

Дәстүрлі қазақ отбасында ұрпақ тәрбиесіне ерекше мән берілді. Әке — отбасының тірегі, ана — шаңырақтың шырақшысы, ал ата мен әже — өмір мектебі еді. «Бала тәрбиесі — бесіктен» деген ұстаныммен әрбір ұл мен қыз кішкентайынан ұлттық тәрбиеге сусындап өсті. Бұл жүйе ұлттың болмысын, салт-санасын, ұрпақтар сабақтастығын берік ұстады.Алайда бүгінгі қоғамда отбасы құрылымы мен тәрбие жүйесі өзгеріске ұшырап отыр. Қалалық өмір салты, ақпараттық технологиялардың дамуы, әлеуметтік желі мен шетелдік мәдениеттің ықпалы — қазақ отбасына да әсер етпей қоймады. Қазір көптеген отбасында бала тәрбиесі тек ата-ананың емес, смартфон мен экранның мойнында. Ата-әже институты әлсіреп барады. Бұл – ұлттық тәрбиенің әлсіреуіне әкелетін қауіп.

Сонымен қатар, қазіргі таңда «заманауи» отбасы ұғымы кең қолданысқа енді. Жас отбасылар өзара тең құқықты, еркін қарым-қатынас орнатуға ұмтылады. Бұл жағынан алғанда заманауилық – мүмкіндік. Алайда бұл үдеріс ұлттық тамырдан ажырамауы керек. Себебі тәрбие жүйесі ұлттың рухани болмысымен үндес болуы тиіс.

Бүгінде қазақ отбасына тән құндылықтарды қайта жаңғырту бағытында оң бастамалар бар. Мектеп пен балабақшада ұлттық тәрбиеге көңіл бөлінуде, қоғамдық деңгейде «отбасылық құндылықтар», «ұлттық тәрбие», «ата-ана жауапкершілігі» туралы жиі айтыла бастады. Әлеуметтік желіде де қазақы тәлімді насихаттайтын жобалар, ата-аналарға арналған онлайн кеңестер көбейіп келеді. Бұл — дәстүр мен заманауилықты үйлестірудің жарқын мысалы.

Отбасы — қоғамның өзегі. Егер отбасында тәрбие мықты болса, қоғамда жауапты, парасатты, ұлттық рухы биік тұлғалар қалыптасады. Қазақтың отбасы институты — ұлттың рухани иммунитеті. Оны сақтап қалу — ұрпақ алдындағы аманат.