Қазақ пен жапон салт-дәстүрін салыстыру зерттеу жұмысы

Ғылыми жобаның тақырыбы: Қазақ халқы мен жапон халқының салт- дәстүрін салыстыру

Оқушының тегі,аты:Жалғас Асель Сәрсенбайқызы

Мектебі,сыныбы,қаласы: №60 мектеп –лицей, 5 сынып,Астана қаласы

Ғылыми жетекшісінің тегі,аты:Габдуллина Куралай Оразбековна,қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі, №60 мектеп –лицей, Астана қаласы

Аннотация:

Оқушы «Қазақ халқы мен жапон халқының салт- дәстүрін салыстыру» тақырыбындағы зерттеу жұмысында қазақ халқы мен жапон халқының салт- дәстүрін салыстыру арқылы, салт –дәстүр құндылығын жоғары дәріптей білуге жұмыстанған

Аннотация:

В исследовательской работе на тему «Сравнение традиций казахского и японского народов» на основе сопоставления традиций казахского и японского народов,учащийся призывает выше ценить их значимость

Annotation:

The student, during the study on the theme of «Kazakh and japan people traditions comparison», comparing the traditions of Kazakhs and japanese, have had put effort on to highly exalt the value of the traditions

Мақсаты:

Туған халқының салт- дәстүрін тереңірек таныту және басқа халықтардың салт- дәстүрімен салыстыру.

Міндеттері:

1.Қазақ халқы мен жапон халқының салт- дәстүрін салыстыру арқылы өз халқының рөлі мен алатын орнының маңыздылығына тоқталу

2.Өз елінің мәдениеті мен салт- дәстүрін сақтауға деген ұмтылыстарын дамыту

3.Туған халқының салт- дәстүрін сыйлау,құрметтеу

I.Кіріспе бөлім

1.1. Салт- дәстүр-ел өмірінің рухани және мәдени азығы

II.Негізгі бөлім

2.1.Әр елдің салты басқа...

2.2. Қазақ халқы мен жапон халқының салт- дәстүріндегі ұқсастықтар

2.3. Қазақ- жапон мақал- мәтелдеріндегі ұлттық үндестік

III.Қорытынды бөлім

IV.Әдебиеттер тізімі

I.Кіріспе бөлім

Салт- дәстүр-ел өмірінің рухани және мәдени азығы

Қазақ халқы – салт дәстүрге өте бай. Салт - дәстүр деген не, соған тоқталып өтейік. Салт - дәстүр – ел өмірімен біте қайнасып кеткен рухани және мәдени азық. Біздің халқымыз өз ұрпақтарын қасиетті салт - дәстүрмен, өнегелі әдет - ғұрыппен, ырым - тыйыммен тәрбиелеп, ұлағатты ұл мен инабатты қызды теріс жолға түсірмей тәрбиелей білген. Салт - дәстүр адамды адастырмас тура жолмен жүруге, жөн - жосықты біліп, үйренуге және өмірде қолдануға үгіттейтін мызғымас заң десек те болады. «Ел боламын десең, бесігіңді түзе» демекші ең алдымен Отанға деген сүйіспеншілікті салт - дәстүрді түзеуден бастау керек. Салт - дәстүрін біле отырып тарихын таниды, ал тарихын білу Отанды тану. Дәстүрсіз халық жоқ. Ол тарихи негізінде қалыптасып ұрпақтан-ұрпаққа берілетін әдет-ғұрып жалпыға бірдей әдеп, инабат нормасы болып табылады.Дәстүрлердің жалпыға ортақ ең маңызды қызметі – адамдар арасындағы өркендеп және өзгеріп отыратын тұрақтылықты ретке келтіріп отыру.Тұрақтылық болмаса даму да болмайды. Қазақ - дәстүрі бай және оны қатаң сақтайтын халық. Салт-дәстүр дегеніміз – халықтардың кәсібіне сенім нанымына, тіршілігіне байланысты қалыптасқан, ұрпақтан-ұрпаққа ауысып отыратын қоғамдық құбылыс. Ол отбасылық

Қандай халықтың болмасын салт-дәстүрлері сол халықтың мінез – құлқын, қасиеттерін таныта алады. Әр ұлт өкілдерінің салт-дәстүріндегі мән мағынасымен тәлім-тәрбиесі бір-біріне ұқсап, бірін-бірі толықтырады. Салт-дәстүрдің ұрпақ тәрбиесіндегі мәні зор. Ол бала тәрбиесіне байланысты, тұрмыс-салт және әлеуметтік – мәдени салт дәстүрлер болып үш түрге бөлінеді. Бала тәрбиесіне байланысты әдет-ғұрыптарға: шілдехана, сүйінші, балаға ат қою, бесікке бөлеу, қырқынан шығару, тілін дамыту, тұсау кесу, атқа мінгізу, сүндет той, тіл ашар, ұл бала мен қыз баланы жанұялы болуға, шаруашылыққа еңбекке, өмірге бейімдеу. Тұрмыс- салт дәстүріне қазақтың киіз үйі, жиһаздары, ұлттық киімдер мен тағамдарын жатқызамыз. Ұлтымыздың ұлттық саз өнері, аспаптары, мерекелері, қонақ күту дәстүрі өзге елдерден біздің биік тұрғанымызды көрсетеді.Әр ұлттың өзіне тән ерекшелігі бар. Оны музыка мәдениетінен, би өнерінен, тұрмысынан байқаймыз. Ән күйлерін тыңдай отырып, билерін, ою өрнектерін, зергерлік әшекейлерін көре аламыз.

Қазақ халқы жас ұрпақты ерлікке, отаншылдыққа, адамгершілікке, өткір тілді шешендікке, еңбекке, өнерлі шебер болуға, өнерліні құрмет тұтуға, туған жер табиғатын, ерлік дәстүрін сүюге тәрбиелеген.

II.Негізгі бөлім

2.1.Әр елдің салты басқа...

«Халқым қандай десең, салтымнан сұрап біл» демекші, салт-дәстүрлерден халықтың мінез-құлқы, үлгі-өнегесі, даналығы, шешендігі, танымдық көзқарастары көрінеді.

Уақыт өткен сайын салтымызға әртүрлі өзгерістер еніп, қоғам талабына сай келмейтін дәстүрлер ауысып, өмірге қажетті салт кемелденіп, дамып отырады. Бұл – өмірдің заңдылығы. Дегенмен, «дәстүрдің озығы бар, тозығы бар» демекші, әр ұлттың заман ағымына ілесе алмай, ұмытылып бара жатқан көне дәстүрлері де болады.

«Әр елдің салты басқа» демекші, жер бетінде қанша ұлт пен ұлыс болса, сонша түрлі мәдениет, салт-сана, наным-сенім қалыптасқан. Мәдениет пен өнер халық өмірімен қашанда тығыз байланыста екені белгілі. Ұлтымыз адамгершілікті, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетуді өскелең ұрпақтың санасына сіңіре отырып тәрбиелеген. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» деген сөзді берік ұстанған дана қазақ тәрбиенің тал бесігін отбасы, ошақ қасынан бастаған. Сондықтан болар, қазақтың әр салт-дәстүрі үлкен мәнге ие. Ал өзге елдерде қалай? Олардың бізге ұқсас қандай салт-дәстүрлері бар? Осы төңіректе әңгіме өрбітіп көрелік.

2.2.Қазақ халқы мен жапон халқының салт- дәстүріндегі ұқсастықтар Қазақ халқының сәлемдесуі.

Халқымыз амандық сұрауға, сәлем беруге ерекше мән берген. Амандасудың, сәлем айтудың астарында адамдардың бір-біріне деген ыстық ықыласы, құрметі, сыйластығы жатыр. Әр сөзді сәлемдесуден бастайтын халқымыздың осы бір жақсы қасиеті көпшілікті татулыққа, сыпайылыққа, мәдениеттілік пен парасаттылыққа үндейді. Қазақ салтында аман-сәлем мынадай жолдармен орындалады: кездесе қалған екі адам бірін - бірі танысын -танымасын сәлемдеседі. Әуелі «Ассалаумағалайкүм!», «Уағалейкумассалам!», кейін, көбінде, денсаулық, ел-жұрттың, туыс-туғанның, отбасының, мал-жанның амандығы, елдің тыныштығы сұралады. Қарсы жақ сәлем алып «Аллаға шүкірлік», «Аманшылық» деп барып қарсы жағынан қайтарып амандық сұрайды. Амандық сұрасқанда, қандай ауыр хал, нашар жағдай болса да, жамандықты айтпайды, саулықты, «шүкірлікті» айтады. Қолданыста айтылатын сөздері:қайырлы таң,қайырлы түн, қайырлы кеш,сау болыңыз

Жапон халқының сәлемдесуі. Сәлемдесу жапон мәдениетінің айнасы істепті.Жапон халқы сәлемдесу рәсіміне аса ән береді. Кездесе қалған екі адам бірін - бірі танысын -танымасын бір-бірін көрген кезде олар иіледі. Жастар өзара бастарын изеп амандасады. Ал татамиде тізерлеп отырып, жерге қарай иілу керек. Қолданыста айтылатын сөздері:охаё годзаймасу -қайырлы таң,коннитива- қайырлы түн,комбанва- қайырлы кеш,сайонара- сау болыңыз.

Қазақ халқының бала тәрбиесі

«Тәрбие» сөзі араб тілінен аударғанда, «көктету, өсіру, жетілдіру» деген ұғымды береді.Дана қазақ ұрпаққа тәрбие беру жолында еш аянып қалған емес. Ең алдымен, дүниеге қыз келсін, ұл келсін, қуана қарсы алып, сол шаттығымен жақындарын шақырып, ақ дастархан жайып бөліскен. Бала мен ананы зиянды күштерден, жаман адамдардан, жын-шайтаннан қорғауды және сәбидің дені сау болып өсуі мен дамуы үшін жағдай жасауды мақсат тұтатын салт-дәстүрлерге үлкен мән берілді.Баланы лайықты тәрбиелеуге қазақтар тек олар 5-6 жасқа толғанда ғана шындап кіріскен. Осы кезде оларды жынысына қарай айыру негізінен стихиялық сипат алған. Бұл балаларды кішкентайынан біртіндеп шамалары келетін үй жұмыстарына тартудан көрінген. Ұл балалар үйдегі еркектерге мал қарауға көмектессе, қыз балалар тамақ әзірлеу, кір жуу, үй жинау, жүн өндеу сияқты әйел ісіне қатысып, анасына кішкентай сіңлілері мен інілерін бағуға көмектескен.

Халқымыз ұл баланың тәрбиесіне ерекше көңіл бөлген. Қай халықта да ұл бала тәрбиесі – әке меншігінде. «Ата көрген оқ жонар, шеше көрген тон пішер» дей отырып, қазақ отбасында әкелер өзінің білетін бар өнерін ұрпағына үйретіп, оларды мерген, аңшы, яғни «сегіз қырлы, бір сырлы» жігіт етіп тәрбиелеген. Бала ес білгеннен бастап, оның құлағына «сен ертеңгі шаңырақ иесісің, болашақ әкесің, арқа сүйер жарсың, отбасының асыраушысысың, сондықтан да жаманнан жирен, жақсыдан үйрен» деген сөздерді құйып отырған. «Ер баланы алты жасқа дейін хандай көтер, сыйла. Алты жастан он алты жасқа дейін құлша жұмса. Он алты жасқа толғасын досыңдай сырлас, сыйлас» деген қазақтың ұлттық таным-түсінігі бар. Қыздардың – анасына, ұлдардың – әкесіне еліктейтіні анық. Ұл бала әкесіне ұқсас болғанын қалайды. Ұл үшін әкесінен асып түсер мықты адам жоқ: ол көлік айдайды, ауыр заттарды оп-оңай көтереді, ештеңеден қорықпайды. Қазақта үстелдің төрінде әкенің тұрақты орны бар, оған басқа ешкім отырмайды. Балалары әкесі наннан ауыз тигеннен соң тамақтануға кіріседі, сосын әкелерінің ас қайыруынан соң ғана орындарынан тұрады. Әкенің мінез-құлқы, өзгелермен қарым-қатынасы ұл баланың көз алдындағы үлгі-өнеге алатын, соған

Қыз әуелде ана бауырында, отбасы тәрбиесінде болады. Оған ұлдан өзгеше тәрбие береді. Қыз тәрбиесінде білікті аналар қыздарын бір тізерлеп отыру, қалай болса, солай отырып-тұрмау; үнемі сіз-біз деп сөйлеу, тасыр мінез, кеселді сөзден аулақ болу; кісі бетіне, әсіресе, ер адамдардың бетіне қылымсып немесе тіке қарамау, тамақты ауыз толтыра асап, былшылдатып, шалпылдата шайнамау; ыдыс-аяқты жуғанда, жиғанда, сылдырлатпау; үлкен адамдар келгенде тұрып жол беру, аман-сәлем жасау; «шеше тұрып, қыз сөйлегеннен без» дейтін халық даналығын сақтау; көпшілік ортасында жыртақтап күлмеу, арын сақтау, ата-ананың рұқсатынсыз жөнсіз қыдырмау сияқты істерден егжей-тегжейлі тәрбие жүргізеді. Қазақ халқы қыздарын «үйдің құты, ауылдың көркі, береке-бірлік пен татулықтың ұйытқысы» деп ерекше құрметтеп, аялап, ардақтаудың арқасында, қазақ халқында ақыл-парасатымен ел билеп, ру-тайпа басқарған көсем, шешен, би, ел-жұрты аттарын қадір тұтқан қасиетті, аналарымыз көп болған. Мысалы, Айша Бибі, Баба әже, Домалақ Ана, Қызай ана, Абақ, Мұрын аналар... Қазақ халқының тәрбиесі қыздарды арлы болып, адамгершілігін биік ұстауға; өнерлі іскер болып, ар-абыройын таза ұстауға баулиды. Ерлерді қадірлеуге, құрметтеуге,