Қазақ тілі мен әдебиетінде шығармашылықты дамыту баяндамасы

Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым

министрлігі Атырау қалалық білім бөлімі

Қалалық педагогикалық оқу

Оқушылардың шығармашылық білім дағдысын дамытудағы қазақ тілі мен

әдебиеті сабақтарындағы тиімді тәсілдер

Абай атындағы №

15 орта мектебінің ІI санатты

қазақ тілі, әдебиеті пәні

мұғалімі Ізімова Сәулетай Қуанышқызы

Атырау-2019

Жоспары:

І.Кіріспе бөлім

Қазақ тілі-Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі

ІІ. Негізгі бөлім

1.Ұстаз алдындағы үлкен міндет.

2.Білім берудегі қазақ тілін оқытудың мақсаты

3.Қазақ тілі мен әдебиеті пәндерін оқытуда қолданылатын тиімді әдіс-тәсілдер.

ІІІ.Қорытынды бөлім

Мақсатқа жету – ұстаз үлесі.

«Мектепке керегі-білімді, педагогика әдістемесінен хабардар,

оқыта білетін мұғалім»

Ахмет Байтұрсынов

Тіл адамдардың қарым-қатынас құралы болғандықтан, ол сөйлеу әрекетінің арқауы болып табылады. Тіл - ұлт пен ұлтты жақындастыратын өзгеше қатынас құралы. Адам тіл арқылы бір-бірімен қатынаса алады. Мемлекеттік тіл - Тәуелсіз елдің негізгі рәміздерінің бірі. Кез келген егеменді, тәуелсіз елдің өзінің Туы, Елтаңбасы, Әнұраны, шекарасы болатыны секілді мемлекеттік тілі де болады. Демек, мемлекеттік тіл де — мемлекеттігіміздің негізгі нышандарының бірі. Біздің Ата Заңымызда «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі — қазақ тілі» деп жазылған. Ал орыс тілін — ресми тіл және мемлекеттік тілмен бірдей қолданылады деп айтылған. Біз Конституция талаптарын мүлтіксіз орындауға міндеттіміз. Қазіргі таңда, еліміз өз егемендігін алып, дербес мемлекет ретінде танылуда. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан – 2050» стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауында: «Тілге деген көзқарас, шындап келгенде елге деген көзқарас екені даусыз. Сондықтан, оған бей-жай қарамаймыз. Қазақ тілі жаппай қолданыс тіліне айналып, шын мәнінде мемлекеттік тіл мәртебесіне көтерілгенде, елімізді Қазақ мемлекеті деп атайтын боламыз»-деген болатын. [3]. Мемлекеттік тіл

рөлі ерекше екенін, әр отбасы нәресте кезінен балаға қазақ тілін үйретуді қолға алса, бұл тілдің еш қиындығы жоқ. М.Шахановша айтатын болсам, қазіргі таңда өз тілін өгейсіп, «мәңгүрттеніп» жүргендер көп. Шынында қазақ пен қазақтың, әке мен баланың, әріптестердің жұмыста қазақ тілінде сөйлеспеуін күнделікті көріп, біліп жүрміз. Бірақ қазақ тілі – тек қазақ халқының тілі емес, мемлекеттік тіл – ортақ тіліміз. Қазақстанда тұратын, оны Отаным,елім,дерім деп қабылдайтын, өзін Қазақстанның патриоты деп есептейтін азаматтардың тілі. Елбасымыз айтқандай, «Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде». Өзге тілді ұлт мектептеріне қазақ тілін негізгі пәндердің бірі ретінде қою тілді дамытуға жасалған дұрыс қадамдардың бірі деп айтуыма болады. Себебі, жоғарыда айтып кеткенімдей, өзін Қазақстанның азаматымын деп санайтын әрбір адам мемлекеттік тілді білуі шарт деп ойлаймын.

Мемлекеттік тіл көп ұлтты елдің барлық халқын саяси, мәдени бірлікке ұйымдастырудың басты құралы. Көп ұлтты Қазақстанда мемлекеттік тіл өз қызметін толық атқаруы үшін Тіл Заңын қабылдау қажет болды.

Осыған сәйкес 1997 жылы 11 шілдеде «Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы» қабылданып, оның 4 бабында «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі қазақ тілі» екені жазылған. [1]

Көп ғасырлар бойы баланы оқыту мен тәрбие мәселесі толғандырып келеді. Талай жылдар талқысынан өтіп, өзінің мәнін жойып, мағынасын жоғалтпаған ата-бабаның ұлт тілі бүгінгі ұрпағымыздың төл тілі, халқымның қарым- қатынас тілінің мемлекеттік мәртебеге қол жеткізуі осының айғағы. Біздің пайымдауымызша, қазақ тілі дүние жүзіндегі ең бай, бедерлі де, бейнелі, қастерлі де, қасиетті тілдердің бірі.

Өз алдына егемендігін иеленіп, тұғырлы тәуелсіздікке қол жеткізген қазақ елінің төл тілінің мемлекеттік мәртебеге ие болуы ұлттық мәдениетіміздің алға басуына бірден бір негіз болды. Біздің тіліміз ұрпақ қазынасы, сарқылмас байлығы. Сондықтан мемлекеттік тіл дәрежесіндегі тіл құдіретін келешек ұрпақтың санасына сіңіру, өмірінің айнасына айналдыру бүгінгі өмір талабы.

Бүгінде әлем елдерімен терезесі тең дәрежеге қол жеткізген тәуелсіз Қазақстан Республикасының өркендеп алға басуы елдің саяси-экономикалық жағдайларына ғана емес, оның мемлекеттік тіліміздің дамуына да тікелей байланысты екендігі даусыз. Олай болса, тілді дамытуда

атқарылып жатқан істер,әрине, аз емес. Алдымызға қойған міндет пен мақсатты орындау, жетістікке қол жеткізу баршамыздың үлесіміздегі игі істер жетістігі болмақ.Біздің мектебіміз жалпы орта білім беретін қазақ-орыс тілді аралас қала мектебі.

Қазақ тілін оқыту мен үйретудегі орыс тілді мектебінің үлесі қандай? Мемлекеттік Тіл Заңының орындалуына орыс тілді сыныптарының қосып жатқан үлесі қандай? Бар білімнің бастауы әліппеден басталатыны секілді, берілер білімнің бағасы мен болашағы да алтын ұя мектептен басталмақ.

Қастерлі де, қадірлі, ешқашан жойылмайтын,аясы кең, болашағы жарқын ана тілінің қыр-сырын ұғындырып, бар қабілетті өз бойларына жинаған оқушыларды тәрбиелеу ұстаз алдындағы үлкен міндет. Өйткені, әрбір жас шәкірт үшін ана тілінің ірге тасы түпкілікті мектептен қаланады. Сондықтан әліппеден бастау алар, білімнің тіл болашағына жол салатынын бір сәтте естен шығармауға тиіспіз.

«Мектептің тілі бола алмаған тіл ешқашан мемлекеттің де тілі бола алмайтындығы ақиқат» деген сөзді Х.Досмұхамедұлы үлкен даналықпен айта білген.

Олай болса, қазақ тілі әрі таза, әрі бай, ұлт тіліне, мемлекеттің төл тіліне айналдыруды біз өз қолымызбен жасауға тиіспіз.

Қазақ тілі-әлемдік тіл кеңістігінде дара, ғасырлар бойы қазақтардың ұлттық тұтастығы мен бірлігін нығайтуға қызмет етіп келе жатқан тіл.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына арнаған «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты жолдауында: Қазақстан бүкіл әлемде халқы үш тілді пайдаланатын жоғары білімді ел ретінде танылуға тиіс. Бұлар қазақ тілі-мемлекеттік тіл, орыс тілі-ұлтаралық тіл, ағылшын тілі-жаһандық экономикаға ойдағыдай кірігу тілі» делінген еді.[4] Мемлекет басшысының Н.Ә.Назарбаевтың 2018 жылғы 5 қазандағы Қазақстан халқына жолдауында бірнеше мәселелер қарастырылған, соның мына тармағында былай деген: Орта білім беру жүйесінде негізгі тәсілдер белгіленген, қазіргі кезеңде солардың орындалуына баса назар аударған жөн. Назарбаев зияткерлік мектептерінің оқыту жүйесі мен әдістемесі мемлекеттік мектептер үшін бірыңғай стандарт