Қазақ тілі мен әдебиетіндегі белсенді оқыту әдістері

Қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында оқытудың белсенді әдіс-тәсілдерін қолдану

«Бұл заман білекке емес,білімге сенетін заман. Заманауи әлемде елдің қуаты,ең алдымен,білім мен ғылымның тұғырының биік болуымен өлшенеді. Білімді игілікке жарата білу,инемен құдық қазғандай,орасан қажыр-қайрат пен ерік жігерді қажет ететін еңбек арқылы келетіні даусыз.Білімсіз өмір- тұл» - деп Елбасы Н.Ә.Назарбаев атап көрсеткен болатын.Тарих көшінде «Кеше.Бүгін.Ертең. ұғымдары да елдің қалай білім мен ғылымының,ұлттық дүниетанымы мен тіл,таным сияқты ұлы құндылықтарының ұлықталуымен өлшенеді.Ал педагог жұмысын нәтижелі ету,интеллектуалды ұлтты қалыптастырушы ұстаз міндеті де басты назарда.Мектепте көптеген жылдар жұмыс істеп жүрсекте, қандай да жұмыс жасасақ та, оқушыларымыздың тек 10 % ғана табысты оқиды екен. Бұл ешкімге құпия емес. Неге? – деген сұрақ туындайды. Жауабы қарапайым: тек адамдардың 10% ғана оқығанын түсінеді және есте сақтай алатын қабілеттері бар екен. Егер де оларға айтып беретін болса және нақты көрсетілім түрінде ұсынылған жағдайда, 90% естерінде сақтайды.Сол үшін оқыту үрдісін ұйымдастырудың тиімді формалары, жаңа педагогикалық технологиялар, яғни, оқытудың белсенді әдістерін таңдау,екшелеп қолдану маңызды саналады.

№1 «Әр күнге арналған рецепт» жаттығуы.

Алдымен күнді алып, оны көре алмаушылықтан, өшпенділіктен, қайғыдан, қытымырлықтан, бірбекейліктен, қарабасының қамын ойлаушылықтан, бәрібірліктен, сен тимесең – мен тимеден тазалаймыз.Сосын оған барлығына қатысты үш толы ас қасық оптимизм, бір уыс сенімділік, бір қасық шыдамдылық, бірнеше тал төзімділік,бір уыстай сыпайылылық және тәртіп қосамыз.Дайын болған қоспаға махаббатты құямыз.Енді дайын болған асты әсемдеуіміз керек: оны мейірімділік пен ықыластың жапырақтарымен әрлеп, адамгершілік қасиетімен безендіреміз.

Ұқсас жаттығулар: «Көзбен амандасу» жаттығуы және т.б.Мақсаты – жұмысқа оң көңіл қою, оқушылардың арасында жақсы қарым –қатынас орнату.

–Құрметті ұстаздар, біз де мастер-классымызды осы жаттығудан бастауымызға болады.Мен барлығыңмен осылай амандасамын, сөз айтпаймын, үндемей – көзбен. Сонымен бірге, мен көзіммен, мен бүгін қандай көңіл-күйде екенімді көрсетемін.

Оқытудың белсенді әдістері екі үлкен топқа бөлініп қарастырылады: топтық белсенді оқыту әдістері және жеке оқушыны белсенді оқыту әдістері. Осыдан әрі қарай белсенді оқыту әдістерін ғалымдар тағы екі топқа бөліп қарастырады: еліктеу белсенді оқыту әдістері және шынайы белсенді оқыту әдістері.

Еліктеу белсенді оқыту әдістеріне ойын, іскери ойын, дидактикалық ойын, оқу ойындары әдістері және талдау әдістері жатады.

Ал шынайы белсенді оқыту әдістеріне пікірталастар, проблемалық дәрістер, проблемалық жағдаяттарға шешім табу жұмыстары жатады. Белсенді оқыту әдістерінің ерекшеліктері – оларды дербес іс-шара өткізу әдісі ретінде қолдануға да болады немесе басқа бір әдістің маңызды құраушысы ретінде қолдануға болады.Мысалға, пікірталас ұйымдастыру – кейде дербес іс- шара болғанымен, кейде іскери ойынның бір құраушысы ретінде қолданылады. Қазақ тілін оқытуда қолданылатын белсенді оқыту әдістерінің қатарында көптеген ұстанымдар мен әдістер мен амалдар бары белгілі. Солардың ішінде мынадай түрлдерін атап көрсетуге болады:

«Ми шабуылы» әдісі;

«Іскери ойындар» әдісі;

«Дөңгелек үстел» әдісі;

«Тілдік тұнық аяға ену» әдісі;

«Драмалық» әдісі.

Қазақ тілі сабақтарында қолдануға ұсынатын ойын әдістеріне тоқталайық. Қазақ тілі сабақтарда ойынның грамматикалық ойын, лексикалық ойын, фонетикалық ойын, орфографиялық ойын, шығармашалық ойын деген түрлерін қолдануға болады. Сонымен бірге, қазір мұғалімдердің тәжірибесінде кездесіп жүрген мәтінмен жұмыс,интерактивті диктант түрлері де белсенді оқыту әдістеріне жатқызылады. Миға шабуыл» әдісін қолдану ережелері:

Миға шабуыл барысында идеяларды сынамайды, бағаламайды, талқыламайды және қорғамайды. Топ ішіндегі жұмыс барысында Сіз тек: «Бұл керемет идея екен!», деп қана айта аласыз, ал жеке-дара жұмыс жасағанда өз-өзіңізге тым сыни көзбен қарамаңыз.