Қазақ тілі сабағында адами қасиеттерге тәрбиелеу мақаласы

ӨЗГЕ ТІЛДІ МЕКТЕПТЕГІ ҚАЗАҚ ТІЛІ МЕН ӘДЕБИЕТІН

ОҚЫТУДА АДАМИ ҚАСИЕТТЕРГЕ ТӘРБИЕЛЕУ

Тәрбие ісі- ұзақ және күрделі үрдіс. Түбегейлі өзгерістерге бет бұрған жаңа қоғамда тек білімді болу жеткіліксіз, сондықтан, әрбір жеке тұлғаның бойында адамгершілік, ізгілік, кішіпейілділік, қайырымдылық, батырлық , отансүйгіштік қасиеттер болуы тиіс. Ол үшін жас ұрпаққа тәрбие беруде ар-ұят, адалдық, адамгершілік, ізгілік мәселелерін қатар қою қажет. Бірнеше қағидаларды саралай келе, адамгершілік тәрбиесі дегеніміз- тұлғаның адамгершілік құндылықтарын дамытуға бағытталған мақсатты, жүйелі, жоспарлы жүргізілетін тәрбие үрдісі деп түсіндіре аламыз. Адам бойында жастайынан мінез-құлық ережесін дұрыс қалыптастыру тәрбиеге байланысты. Адамгершілік идеяларды уағыздап, артына мол мұра қалдырған Ш. Құдайбердиев: «Адамның жақсы өмір сүруіне үш сапа негіз бола алады. Олар: барлығынан басым болатын адал еңбек, мінсіз ақыл, таза жүрек. Бұл сапалар адамды дүниеге келген күннен бастап тәрбиелейді,» - деген екен. Бүгінгі таңда білім беру жүйесінде бірінші міндет- ол дүние жүзі елдерінде жастарды бейбітшілік рухта ынтымақтастыққа, руханилыққа тәрбиелеу және әлемдік мәдениет пен әр халықтың ұлттық мәдениетін кіріктіре меңгерту. Екіншіден, жастардың бойындағы адами құндылықтарды: қайырымдылықты, с

ИНДИВИД

Өз бетімен шешім Оған өмір бойы Өзінен өзі қорқып Барға қабылдай біреулер жасқанып қанағаттанады алмайды көмектеседі жүреді

АДАМ

Білімді Өзі өмір сүреді,барға Өзін- өзі асырайды қанағаттанады «Осы жетеді,жарайды» деп тежейді ТҰЛҒА

Өзін-өзі Оны бәрі біледі асырайды Тума-туыс, Барды дос, көрші бәріне «Одан әрі көбейтсем» көмектеседі дейді

«Білген үстіне білсем» дейді

Сонда, тұлға деген жаңа ақпараттармен таныс, білім алуға жаны құмар, жаңа технологияларды меңгерген, жоғары саналы, білімді, жан-жақты дамыған үлкен әріппен басталып жазылатын Азамат, Адам. Бүгінгі таңда мектептің басты мақсаты, атап өткеніміздей, білімді, мәдениетті, шығармашыл, белсенді және азаматтық құндылықтары толысқан тұлға қалыптастыру болып табылады. Жалпы адамзаттық құндылықтар жеке тұлғаның бойында өмірге келген сәтінен бастап, бірге дамиды, жасы ұлғайған сайын қоршаған ортасына сәйкес бірге қалыптасады. Мектеп табалдырығын аттамас бұрын барлық бала отбасында тәрбие алады. Отбасы –адам үшін ең жақын әлеуметтік орта.Отбасына балаға қоғамда өмір сүру үшін қажетті негізгі әлеуметтік білім беру, аға ұрпақтың тәрбиесін жас ұрпаққа жеткізу, бойына сіңірту, балаларын қоғамға, өздеріне пайдалы азамат етіп өсіру, адамгершілік құндылықтар мен дағдыларды, идеяларды дамыту міндеттері жүктеледі.(4) Адамның санасы рухани сапасын көтереді. «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілесің» деп халық бекер айтпаған., адамгершілік тәрбиесі мен шығармашылық қабілетін іске асыру, кітап оқу әдеті - отбасылық дүние. М. Жұмабаев тәрбиенің өзін төртке бөлген. Олар: дене тәрбиесі, ақыл тәрбиесі, сұлулық тәр

дамуының жоғары деңгейін және кәсіби біліктілігін қамтамасыз етуге бағытталған тәрбие мен оқытудың үздіксіз процесі»,- деп жазылған. «ҚР-сы жалпы білім беретін мектептердің білім мазмұнын гуманитарландыру тұжырымдамасында» білім беру жүйесінің негізгі міндеттері төмендегідей көрсетілген:

- жеке адамның рухани қабілет мүмкіндіктерін ашу, адамгершілік пен салауаттылықтың берік негіздерін қалыптастыру, әрбір адамды дамыту үшін жағдайлар жасау; - жеке адамның шығармашылық қабілеттері мен өзіндік ерекшеліктеріне қарай тәрбиелеуді дамыту.(3) Соның ішінде баланың дербес қабілетін ескеріп тереңдетіп тәрбиелеу мақсаты көзделген. Бұл мақсатқа жету, алдымен, жеке тұлғаның рухани құндылықтарының дамуына баса назар аударуды қажет етеді. Адамгершілік қатынастар, адамгершілік тәрбиесі туралы бірқатар ғалымдардың еңбектерін зерделей келе, мынадай қорытынды жасауға болады: бүгінгі таңда педагогика ғылымында өзекті мәселелердің бірі - жеке тұлғаның рухани- адамгершілігін дамыта тәрбиелеу. Оқушыларды адамгершілік құндылыққа тәрбиелеу алдымызға мынадай міндеттер қойып отыр: -оқушыны оқыған шығармалардың басты кейіпкерлерінің іс- әрекеттерінің жағымды жақтарына көңіл аударып, талдауға, түйін жасауға үйрету; - оқылған мәтіндерден кейіпкерлерге берілген авторлық көңіл- күйді табу; -оқушының адамгершілік сана-сезімін, ақыл-ой қызметінің дамуына, қалыптасуына ықпал жасай отырып, адамгершілік құндылықтарының тәрбиеленуіне қозғау салу; -оқушыларды сөйлету арқылы кейіпкерлердің іс-әрекетін са