Қазақ тілі сабағында ойын элементтерін қолдану әдістемесі

ҚАЗАҚ ТІЛІ САБАҒЫНДА ОЙЫН ЭЛЕМЕНТТЕРІН ПАЙДАЛАНУ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ПӘНГЕ ДЕГЕН ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ

Абдумаликова Айжан Ильясовна

Шахта-Тогус елді мекені, қазақ тілі мен әдебиет пәнінің мұғалімі,

№8 шағын жинақты жалпы орта білім беретін мектебі

Ойынсыз ақыл ойдың қалыпты дамуы да жоқ

және болуы да мүмкін емес.

Ойын дегеніміз - ұшқын, білімге құмарлық

пен еліктеудің маздап жанар оты.

В.А.Сухомлинский

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында оқыту формасын, әдістерін, технологияларын таңдауда көп нұсқалық қағида атап көрсетілген. Бұл білім беру мекемелерінің мұғалімдеріне өзіне оңтайлы нұсқаны қолдануына, педагогикалық үрдісті кез - келген үлгімен құра беруіне мүмкіндік береді. Қазіргі уақыттағы оқу- тәрбие үрдісінің ерекшелігі баланың тұлғалық дамуына бағытталған жаңа оқу технологияларын ұтымды қолданысқа алуы.

Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаев «ХХІ ғасырда білімді дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелері анық. Біздің болашақтың жоғарғы технологиялық және ғылыми қамтылған өндірістері үшін кадрлар қорын жасауымыз қажет. Осы заманғы білім беру жүйесінсіз әрі алысты барлап, кең ауқымды ойлай білетін осы заманғы басқарушыларсыз біз инновациялық экономика құра алмаймыз» деп атап көрсетті.[7]. Бұл талаптар білім саласы қызметкерлеріне үлкен міндеттер жүктейді. Себебі әрбір мемлекеттің болашағы мектебінде шыңдалады.

Ойын – оқу үрдісіндегі оқытудың әрі формасы,әрі әдісі ретінде дербес дидактикалық категория.Сонымен қатар мұғалім мен оқушылардың бірлескен оқу әрекетінің өзара байланысты технологиясы ретінде қолдануға болады.

Дидактикалық ойындар-оқытудың маңызды құралы. Дидактикалық ойындар-оқыту мақсатын жүзеге асыруға арнайы арналған ойындар.Бұл ойындар

байқампаздық, елестету, есте сақтау, сөйлеу, ойлау қабілеттерін, сенсорлық бағдарын дамытады. Сабақ түріндегі ойын тәсілдері мен жағд Әлемдік оқу үрдісінің өзегі - жаңа технологиялар екені мәлім. Әрбір технология өзіндік жаңа әдіс- тәсілдермен ерекшеленеді. Әдіс- тәсілдерді мұғалім ізденісі арқылы оқушы қабілетіне, қабылдау деңгейіне қарай іріктеп қолданады.

Білім мен тәрбие беру жүйесінің міндеті - оқушылардың жан-жақты танымдылық белсенділігін көтеруге мүмкіндік жасай алатын әр оқушыны жеке тұлға ретінде дамыту. Әр мектеп білім беруді жоғары деңгейге көтеру мәселесін қолға алып, білім беру үрдісін басқару мәселесін жүзеге асыруда. Білім беру үрдісін басқару жүйесінің құрылымы жеке тұлғаның қайталанбас даралығының дамуына, шығармашылық бастама алуына бағыт беріп, жағымды орта қалыптастырудан тұрады.

Педагогикалық ғылым тарихына көз салсақ,балалар ойынына қатысты мәселелерге соқпай кеткен ағартушы педагог болмаған екен.Тұлғалы,өз дәуіріндегі прогрессивті ұлы педагогтар Я.А.Коменский,Ж.Ж.Руссо, И.Г Песталоццй,Ы.Алтынсарин халықтық ойынға назар аударып,қолданып,халықтық ойындардың теориялық негізін жасауға талпынған.Ойынның балалардың денін сауықтыратынын, ақыл-ойын белсенді ететін және барлық ағзаларын икемді қозғалуға баулитын мәнін Я.А.Коменский дәріптеген.Ж.Ж.Руссо пікірінше білім алу ойынның балалар өмірінде кезектесіп,алмасып отыруы,бір-бірімен байланысуы бала дамуындағы қажетті шарт болады.Атақты француз ғалымы Луй де Брайль былай дейді: «Ең қарапайым мәселені қозғайтын ойындардың өзінде ғылыми жұмысқа ұқсас жалпы элементтер көп кездеседі. Екі жағдайда да (ойын мен ғылыми жұмыс) ең бастысы койылған мақсаттың болуы, сонан соң қиындықтың болуы, оны жеңу, жаңалықты ашу қуаныш. Міне, сондықтан да, бар адамдарды, жасына карамастан, ойын өзіне тартып тұрады.» Атақты педагогтар В.А.Сухомлинский, Н.К.Крупская, К.Д.Ушинский ойынның балалардың ой өрісін дамытуда, дүние танымын қалыптастыруда практикалық маңызы зор екенін атап көрсеткен. Қазақ халқының ұлттық ойындарының педагогикада

Г.К. Селевко педагогикалық ойындарды былайша жіктейді: Педагогикалық үдеріс сипатына қарай мынадай ойын топтары ерекшеленеді:

а) үйрететін, жаттықтыратын, бақылайтын және жалпылайтын (қорытындылайтын);

б) танымдық, тәрбиелеу, дамытатын;

в) репродуктивті, продуктивті, шығармашылық;

г) коммуникативтік, диагностикалық, кәсіби бағдарлық, психотехникалық және т.б. Оның мақсаты - жаңаша білім беру мазмұнына көшу, нақты іс-әрекет жүргізу, ізденушілікпен жұмыс істейтін оқушы тәрбиелеу.Сабақта ойын элементтерін пайдаланудың маңыздылығы мен мәні:

1. Оқушылар нақты қызмет тәжірибесін меңгереді.

2. Оқушылар тек бақылаушы ғана емес, өздері қатыса отырып қиын мәселелерді өз бетінше шеше білуге үйренеді.

3. Оқу процесінде алған білімді нақты істе қолдана білуге мүмкіндік береді.

4. Оқушы әрекетіне негізделген оқу көлемін басқарады.

5. Уақытты үнемдеуге үйретеді.

6. Оқушылар үшін психологиялық жағымды.

7. Ойын барысында шешім қабылдау оқушылардан аса жауапкершілікті талап етеді.

8. Оқушылар үшін қауіпсіз.

9. Кейде қарапайым оқу қызметімен салыстырғанда көп уақыт мөлшерін алады.

10. Ойын материалдары дәстүрлі оқу материалдарымен салыстырғанда күрделірек.

11. Кейбір ойын түрлерінде қатысушылардың саны шектеулі.

12. Ойын нәтижесі, өз жетістіктері, әсерлері, алған білімі, дағдысы жөнінде оқушылар ата-аналарымен, өзге балалармен, мұғалімдермен көбірек әңгімелеседі, кітапханада өз бетімен іздене білуге, қажетті материалдарды іріктей білуге үйренеді.Ойын әдістемесіжағынан педагогикалық ойын типологиясы да кең көлемді. Солардың ішінде ең басты (маңызды) қолданылған типтері: пәндік, сюжеттік, рөлдік, іскерлік, драмалық ойындар. Олар барлық пәндерде қолданыла береді.Ойын элементтерін мынадай мақсаттарда қолдандым:

1.Сабақтың басында өткен сабақты еске түсіру үшін

2.Сабақтың ортасында балалардың көңіл-күйін сергітіп,ерік-жігерін дамытып,сабаққа деген ынтасын арттыру үшін.

3.Сабақтың соңында тақырыпты мен алған білімдерін жинақтау үшін.

Қазіргі таңда ойынды ұйымдастырылуына қарай төмендегідей етіп жіктеуімізге болады:

1.Іскерлік ойындар

2.Рөлдік және оқиғалық ойындар

3.Саяхаттық ойындар

4.Білімдік ойындар.

Ғалымдарымыз жасаған жүйені негізге ала сабақта қолданылған ойын түрлерін төмендегідей етіп бөліп қарастыруымызға болады.Олар:

Қазақ тілі пәнінде қолданылған ойын түрлері:

1. « Шым-шытырман » 5. « Біріміз – бәріміз үшін »

2. « Ия немесе жоқ » 6. « Мені түсін» оқыта үйрету ойыны

3. « Тізбек » 7. « Мәтін құра » оқыта үйрету ойыны

4. « Антивирус» 8. « Аббревитураларды шешу» ойыны

Әдебиет сабағында қоданылған ойын түрлері

1. «Тұлғаны танып біл» 5. «Даналық ағашы»

2. «Өз жартыңды тап» 6. «Араұясы»

3. «Жарысты жалғастыр»

4. «Шығарма»

Қазақ тілі мен әдебиеті сабағында ойын элементтерін пайдалану барысында оқушылардың жас ерекшеліктері ескерілді.Мысалы,5-сынып оқушыларымен « Кім тапқыр?», « Кім жылдам?», « Достасқан буындар»,ал 8,9-сыныптар оқушыларымен « Аббревитураларды тап», « Антивирус», « Ия немесе жоқ» т.б ойын элементтері қолданылды.

Ойын технологиясының ерекшелігін көбінесе ойын өткізілетін орта анықтайды: ойындарды заттармен және оларсыз-ақ, үстел бетінде, бөлмеде, көшеде ойналатын, далада, компьютерде , сондай-ақ қозғалатын, жүретін,…