Қазақ тілін үйретудің тиімді жолдары, 4-сыныпқа мақала

“ Бастауыш сыныптарда қазақ тiлiн үйретудiң тиiмдi жолдары “

Орыс мектептерiнде қазақ тiлi пәнiнiң негiзгi мақсаты – оқушыларды қазақша сөйлей бiлуге үйрету болады да, сол сөздерден сөйлем құрау үшiн, грамматикалық ережелер,анықтамалар сөз үйретудiң техникасы ретiнде қарастырылады. Орыс мектептерiнде оқушылардың сөз байлығын молайтуда, оларды қазақша сөйлей бiлуге үйретуде ең алдымен мынадай талаптар қойылады:

Әрбiр сөздi тұрақты түрде есiнде қалдыру.

Оқушыларға үйретiлетiн сөздердiң көпшiлiгi актив сөз болуы, яғни оқушыларға күнделiктi кездесiп отыратын үй, мектеп, оқушылар ұйымы, т.б. байланысты сөз болуы керек.

Әрбiр үйретiлетiн сөз ұдайы қайталанып отырылуы шарт.

Қазақ тiлiне тән дыбыстарды дұрыс айтуға дағдыландыру арқылы дұрыс сөйлеуге үйрету.

Оқығанын, естiгенiн белгiлi мөлшерде қазақ тiлiнде ауызша да, жазбаша да баяндай алатын болуы керек.

Орыс мектептерiнде қазақ тiлi сабағы әрi тiл, әрi әдебиеттiк оқу сабақтарының мiндеттерiн атқарады. Яғни, бұл сабақта мәтiн, грамматика, жаттығу жұмыстары бiр- бiрiмен байланыстырыла жүргiзiледi.

Бастауыш сынып оқушыларына әр сөйлемге сұрақ қою мiндеттi емес, екi – үш сөйлемге, не абзацқа бiр сұрақ қойылады.Екiншi сыныптан бастап үйренген жаңа сөздерi мен сөз тiркестерiн сөздiк дәптерлерiне жазып, жаттап алуын оқушының сөз үйренiп, жаңа тiлдi бiлгенi деу қиын. Әрбiр жаңа сөз үйрену процесi тiл ұстартуға, сөздiк қорын молайтуға ұштаспайынша, бала тiл сабағын игере алмайды, жазып алған сөздердi сол тiзiм күйiнде қалып қояды. Оқушыларға тiл үйретуде ең басты құрал – оқулық. Ондағы мәтiн, грамматика, сурет, жаттығу, тапсырмалар тiл үйрететiндей дәрежеде болғаны жөн. Оқушылар бастауыш сыныптарда үйренген сөздерiне, сөз тiркестерiне жалғастыра отырып, сыныпта жаңа сөздердi үйренiп, сөз байлығын арттырады.Сонымен бiрге жаңа сөздер үйрену арқылы оқығандарын қысқаша болса да айтып беруге дағдыланады. Орыс мектептерiнде қазақ тiлiн оқыту әдiстерi орыс тiлiн оқытудан өзгеше, яғни оқушыларды қазақша сөздердi дұрыс айта бiлуге, мұғалiмнiң қойған сұрақтарынан естiгендерiн бұзбай айтуға, әсiресе, құрамында қазақ тiлiне тән дыбыстары бар сөздер мен сөз тiркестерiн бұзбай айтуға, дұрыс сөйлем құрауға үйретедi. Екiншi бiр тiлде жатық сөйлеп, сауатты жазу үшiн, сөздердi бiр-бiрiмен байланысты

Орыс мектептерiнде оқушылардың сөз байлығын молайту жөнiнде тәжiрибелi мұғалiмдердiң әр алуан әдiстерiнiң қорытындысы ретiнде қазiргi қазақ тiлiн оқыту әдiстемесi мынадай әдiстерге негiзделедi:1.Сөздiк жұмысын жүргiзу арқылы тiл ұстарту.2. Мәтiндi оқумен байланысты тiл ұстарту.3.Көрнекi құралдарды пайдалану арқылы тiл ұстарту. Оқушылардың сөздiк қорын байытып, тiлiн ұстартуда шешушi рол атқаратын жұмыстардың бiрi – сөздiк жұмысы. Балаларға…