Кәсіби қазақ тілін оқытудың тиімді жолдары баяндамасы

Кәсіби қазақ тілін оқытудың тиімді жолдары.

(Халықаралық ғылыми –тәжірибелік конференция)

Адамзаттың ертеңі болашағымыздың сәулетті де нұрлы жарқын болуы – қоғамды алға жетелейтін құдіретті күш ғылым мен білімге байланысты. Елбасы Нүрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында» атты Қазақстан халқына арнаған жолдауында «Бізге экономикалық және қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай жүйесі қажет», сондай-ақ «Білім беру реформасы – Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін аса маңызды құралдарының бірі» деп атап көрсетілді. Жарқын болашақ, елдің ертеңі – жастардың қолында екені айдан анық. Елбасының «еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ол жас ұрпақтың тағдыры – ұстаздың қолында», деген сөзі ұстаздар қауымына көп жауапкершілік жүктейді.

Яғни, бүгінгі таңда санасында сәулесі бар, жаны бай, өресі биік, ішкі жан дүниесі жарық та парасатты ұрпақ өсіруден, іскер маман даярлаудан, адамгешілігі мен имандылығы мол азамат тәрбиеленуден асқан мәртебелі міндет жоқ.

Бүгінгі таңда білім берудің сапасын жақсартудың сан алуан тиімді жолдары бар. Ұстаздар қауымы оқу үрдісін жаңа инновациялық технологиялар негізінде жас ұрпақ тәрбиелеуде барлық күш - жігерлерін жұмсап жүр. Орыс тілді аудиторияда қазақ тілін оқытудың өзіндік қиыншылықтары бар екенін осы салада еңбек етіп жүрген мұғалімдер жақсы біледі. Тіл туралы Заң қабылданып, мемлекеттік статус алғалы тіл мамандарының алдында үлкен міндет, аса зор жауапкершілік, биік талаптар қойылуда. Тілді үйрету, ол үшін сабақты қызықты өткізу, жаңа технологияларды тиімді пайдалану сол сияқты тағы – тағылардың керек екенін барлығымызға аян дүние. Бірақ мұның барлығы айтқанға ғана жеңіл нәрсе. әрбір сабақты қызғылықты, мазмұнды, сапалы әрі жаңашыл түрде өткізу – тіл мұғалімдерінен орасан зор еңбекті, ізденісті қажет етеді. Ең алдымен баратын аудитроияның қазақ тілін қаншалықты дәрежеде білетінін біліп алу қажет. Осы мақсатта мен өз сабақтарымда «Сөйлесе білеміз бе?» атты карточкалар пайдаланып жүрмін. Карточкада деңгейлеп оқыту технологиясы талаптарына сай тапсырмалар біртіндеп күрделеніп отырады. әр карточка әртүрлі тақырыпқа жасалған. Мысалы: «Ауа райы қандай?», «Сағат қанша?», «Дүкенде?», «Сіздің туыстарыңыз

Мен өзім колледжде сабақ беріп жүргендіктен қазақ тілі және кәсіби қазақ тілі пәндерін оқытып жүрмін. Кәсіби қазақ тілін оқытудың көтерер жүгі ауыр. Себебі, кәсіби сөздерді және мамандыққа қатысты ауызекі сөйлесуді меңгерту көп еңбекті қажет етеді. Бұл үшін қатынас екі жақты болуы керек. Яғни студентте тіл үйренуге деген ниет болуы керек, қызығушылық болуы керек, ең бастысы қажеттілік болуы керек. Бүгінгі студент – ертеңгі маман. Ал мемлекеттік тілді игерген маман ертең еңбек биржасында үлкен сұранысқа ие екені айдан анық. Еліміздің егемендігін танытатын ана тіліміз болашақта толық күшіне енетініне сенімім мол.

Бұл үшін қазақ тілі оқытушыларына үлкен міндет жүктеліп отыр.

Осы күрделі істе әртүрлі әдіс-тәсілдерді, оқытудың түрлі формаларын қолдануға тырысамын. Кәсіби қазақ тілін оқытудың тиімді жолы ретінде мен өз әріптестеріме Жауынбай Қараевтың деңгейлеп оқыту технологиясын ұсынамын.

Деңгейлеп оқыту технологиясы сабақ өткізу барысында оқушылардың білім деңгейлерін есепке ала отырып, жұмыс істеуді қарастырады. Себебі, сабақ орыс тілінде жүретін бөлімдерде кәсіби қазақ тілін оқыту барысында жинақталған тәжірбие колледжге келген жастардың қазақ тілінен білім деңгейлерінің әр сатыда екенін көрсетеді.

Олардың кейбіреулері тілді мүлде білмейтіндіктері анықталса, кейбіреулерінің аталмыш оқу орнына келгенде қазақша жақсы сөйлейтіндері байқалады. Ондай балаларды алғаш қазақ тілін үйренушілермен салыстыруға болмайды. Бұларға бірдей тапсырма беруге келмейді. Себебі – студент деңгейі әр түрлі. Сондықтан әр студентке өз деңгейіне сай келетін мәтін, тапсырма беру керек деп ойлаймын. Ал деңгейлеп оқыту технологиясы сабақ үстінде аудиториямен жұмыс істеуде әр студентттің білім деңгейіне байланысты тапсырма беріп, бағалауға мүмкіндік береді. әр студентті өз білім деңгейіне қарай бағалау - әділдік. Ал әділдік – оқытушының студент алдындағы беделін көтереді.

Деңгейлеп оқыту технологиясын өз сабақтарымда 3 түрде пайдаланып жүрмін:

«қазақша білетіндер» мен «қазақша білмейтіндер» күрделілігі екі түрлі бір мәтін, екі түрлі тапсырма қолданамын.

«қазақша сөйлейтіндер», «қазақша түсінетіндер, бірақ сөйлей алмайтындар», «қазақша түсінбейтіндер». Бұл топқа 3 түрлі деңгейдегі тапсырма қолданылады.

таза қазақ балалары оқитын топтарда деңгейлік тапсырмалар біртіндеп күрделеніп отырады.

Мысалы:

1) «қазақша білетіндер» мен «қазақша білмейтіндер» тобына арналған деңгейлік тапсырмалар.

Деңгейлік мәтіндер

I деңгей

Экономиканы білу - пайда

«Экономика» - бұл үй шаруашылығын басқару өнері дегенді білдіретін көне грек сөзі. Яғни экономика дегеніміз – біздің тұрмысымыз. Экономика сіз өмірге келген күннен бастап – ақ сіздің өміріңізге араласа бастайды. Аристотель: «Егер әрбір адам экономиканы білсе, сол мемлекет күшті» - деген екен. Жігіт үйленеді, қыз тұрмысқа шығады, кішкентай мемлекет пайда болады. Ал кішкентай мемлекеттің шаруашылығын басқару үлкен өнер. Ұрпаққа нені қалдырамын, ұрпағым нені жалғастырады деп ойлау да экономика. Ал ұрпақ үшін күрес, ұрпақ үшін еңбек ету, өмір сүру – ол да экономика, себебі сіз баланы жеткізу үшін, аяғынан тұрғызу үшін, көп нәрсені есептейсіз, сіз ауырмауды ойлайсыз, шаршамауды ойлайсыз, бала үшін өзіңіздің күшті болуыңызды ойлайсыз. Сонымен өзіңізді ойлау, денсаулығыңызды ойлау – бәрі де экономика. Біздің күнделікті тұрмысымыз – экономика. Экономиканы білмесек, тұрмысымыз төмендей береді. Экономиканы жақсы білсек, ол бізге байлық, пайда әкеледі.

СӨЗДІК

Күнделікті тұрмыс – обычная жизнь

Қалдыру – оставить, оставлять

Күшті – сильный

Байлық – богатство

Ұрпақ – поколение

Жалғастыру - продолжать

Басқару өнері – искусство управлять

Тұрмыс – быть, жизнь.

II деңгей

Экономиканы білу - пайда (отбасылық)

«Экономика» - бұл үй шаруашылығын басқару өнері дегенді білдіретін көне грек сөзі, өте қарапайым түрде айтатын болсақ, экономика дегеніміз - өзіміздің тұрмысымыз. Экономика сіз өмірге келгенен бастап-ақ сіздің өміріңізге араласа бастайды. Жігіт үйленеді, қыз тұрмысқа шығады, кішкентай мемлекет пайда болады. Қазақта «Семья шағын мемлекет» деген мақал бар. Ал осы шағын мемлекеттің шаруашылығын басқару үлкен өнер. Шетелде жастар үйленген кезде некелік контракт жасайды. Кәдімгі екі мемлекет сияқты. Ол контрактіде көп мәселе қаралады.

Болашағымыз бала десек, сол некелік контрактіде баланың болашағына дейін ойластырған. Біздің елде бұл енді-енді пайдаланып жүр. Яғни ұрпаққа нені қалдырамын, ұрпағым нені жалғастырады деп ойлау да экономика.

Ал ұрпақ үшін күрес, ұрпақ үшін еңбек ету, өмір сүру – ол да экономика, себебі сіз баланы жеткізу үшін, аяғынан тұрғызу үшін, көп нәрсені есептейсіз, сіз ауырмауды ойлайсыз, шаршамауды ойлайсыз, бала үшін өзіңіздің күшті болуыңызды ойлайсыз, сонымен өзіңізді ойлау, денсаулығыңызды ойлау бәрі де экономика. Базарға…