Қазақ тілінен ашық сабақ 8 сыныпқа арналған материал

«Тіл қаруы – сөз, сөз қаруы - ой»

Сыныптан тыс шара

Іс шара мақсаты:

1.Оқушылардың тілге деген құрметін,тіл үйренуге деген қызығушылықтарын арттыру. Оларды ұйымшылдыққа,топтасып жұмыс жасауға баулу.

2.Қазақ тілі және әдебиет пәндері бойынша алған білімдерін одан әрі нақтылай түсу. Оқушылардың ойлау қабілеттерін дамыту,ауыз екі сөйлеуге жетелеу, пікірталас туғызу.

3.Оқушыларды еңбекке, кішпейілділікке, ізеттілікке баули отырып, қойылған сұраққа нақты жауап беруге,өз ойларын дәлелдей алуға тәрбиелеу.

Сайыстың әдіс – тәсілі: Пікірталас, сұрақ-жауап т.б.

Сайыстың көрнекілігі: Суреттер, сызбалар, кестелер.

Қатысушылар: 5-10 сынып оқушылары(әр сыныптан 2 қатысушы)

Іс шара барысы:

I.Ұйымдастыру кезеңі

Сайыс қонақтарымен,сайысқа қатысушылармен амандасу.

Жүргізуші:

Біреу озса сайыста, біреу артта қалады,Ренжімей тараса, озбағандар жарады.Жарыс заңы ежелден – жеңімпазды анықтау,Озат болу шарты сол-еңбектену, жалықпау.

Қымбатты оқушылар, «Тіл қаруы – сөз, сөз қаруы - ой» атты сыныптан тыс шара қош келдіңіздер. Бүгінгі іс шара барысында оқушыларымыздың ой-өрісін, білімдерін, ептілігін сарапқа салатын боламыз.

II.Іс шараның рәсімі.

-Балалар, бүгінгі сайысымыздың ерекше екенін айта отырып,сіздерді екі топқа бөлмекпіз.Сайысымыздың негізгі мақсатын жоғарда айтып өттік.

Олай болса, мен қазір сіздерді шарамыздың ережесімен таныстырайын.

Сайыстың ережесі: I. Әділ – қазы алқасын сайлау.

II. Тыныштық сақтау.

III. Бірін – бірі тыңдау.

IV. Өз ойын ашық айту.

Жалпы сайысымыз мынадай 6 – кезеңнен тұрады:

1. Ширату (таныстыру, ұран)

2. Ойға шабуыл (сұрақ-жауап)

3. Ойлан, тап (Мақал-мәтелді жалғастыр, тапқан сөзді

тауып, оны орыс және шетел тіліне аударыңдар)

4. Кім жылдам? (шығармалар бойынша)

5.Шығармашылық жұмыс («Көр де айт»ойыны)

6. А)Тест (капитандар сайысы)

Ә)Топ мүшелеріне (Шашылған әріптерден сөз құрау)

Сайысқа қатынасушы екі топпен таныстыру:

-Сайысымыздың бірінші кезеңі «Ширату» деп аталады. Бұл кезеңде әр топ өздерін таныстырады.

-Әр аралас топ өзара келісіп топтың атын, ұранын шығарып, қорғау керек. Біз оларға 4 минут береміз (музыка ойналады).

-Сайысымыздың екінші кезеңі «Ойға шабуыл», шарты сұрақ-жауап.

(тек «иә», «жоқ» деген жауап болу керек)

І топ ІІ топ

1.Қазақ алфавитінде 42 әріп пе? (иә) 1.Қазақ тілінде 12 дауысты дыбыс

па? (иә)

2.Дауыссыз дыбыстар бар ма? (иә) 2. Домбыра ыдыс па? (жоқ)

3.Қазақ тілінде жүгіресің бе? (жоқ) 3.Әдебиетте өлеңдер бар ма?(иә)

4.П,б, т дыбыстары үнді ме? (жоқ) 4.А, О, Ы дыбыстары жіңішке

ме?(жоқ)

5.Затты білдіретін сөздер сын 5.Жуан-жіңішке сөздері антоним

есім бе? (жоқ) бе? (жоқ)

6. «Ғылым таппай мақтанба» өлеңін 6. «Кел, балалар, оқылық!» өлеңін

Абай Құнанбайұлы жазды ма? (иә) Ы.Алтынсарин жазды ма? (иә)

7.Етістіктің райлары бар ма? (иә) 7. «Бала Шоқан» әңгімесін Сәбит

Мұқанов жазды ма? (жоқ)

8.1989 жылы Тіл туралы заң 8.Қазақ тілінде 8 септік бар ма?

қабылданды ма?(иә) (жоқ)

9.Етістіктің шақтары төртеу ме? (жоқ) 9.Үстеудің жеті түрі бар ма? (иә)

10.Қазақ тілінде жалғау төртеу ме? (иә) 10.Есімдіктің мағыналық түрлері

сегіз бе?(жоқ)

11.Келер шақтың түрі үшеу ме? (иә) 11.Осы шақ үшеу ме? (жоқ)2

12. «Мен қазақ» өлеңін А.Байтұрсынов 12. «Менің атым Қожа» шығар-

жазды ма? (жоқ) масын М.Мақатаев жазды ма?(жоқ)

13. «Көңіл құсы құйқылжыр шартарапқа» 13.«Сүйемін» өлеңін М.Жұмабаев

өлеңін Абай жазды ма? (иә) жазды ма?(иә)

14. «Көксерек» әңгімесіндегі баланың 14.С.Мұқанов «Балуан Шолақ» әңгімесін аты Мысық па?(жоқ) повесін жазды ма? (иә)

15.Сан есімнің алты түрі бар ма?(иә) 15.Күрделі сөздердің түрлері

бесеу ме? (иә)

-Сайысымыздың келесі кезеңі «Ойлан тап»деп аталады (Мақал-мәтелді жалғастыр, тапқан сөзді тауып, оны орыс және шетел тіліне аударыңдар).

1. **** қылыштан өткір. (тіл – язык- )

2.*** алды – қызыл тіл. (өнер – искусство - )

3.Ашу – дұшпан, ақыл - ***. (дос – друг - )

4.*** жүрек айнасы. (көз – глаз - )

5.Адамды асырайтын - ***. (еңбек – труд - )

6.*** өмір шырағы. (білім – знание - )

7.Ердің сыншысы - ***. (ел – народ - )

8.*** адам көркі. (ақыл-ум - )

9.Досы көпті *** алмайды. (жау – враг - )

10.Талдың көркі - ***. (жапырақ – лист - )

11.Сөз асылы - ***. (мақал – пословица - )

12.*** тапқанға қолқа жоқ. (сөз – слово - )

13.*** сөз өрге баспас. (өтірік – ложь - )

14.*** - көңілдің гүлі, көздің нұры. (бала – ребенок - )

15.*** - инемен құдық қазғандай. (оқу- учеба - )

- Сайысымыздың төртінші кезеңі «Кім жылдам?» деп аталады. Шығармаладан үзінді оқылады, сіздер шығарманың атын айтып, авторын айту керек.

5-сынып.

1)...Таңдап жүріп тау жотасын,

Талғай қарап орман, тасын,

Тарбағатай өңірінен,

Көңілі сүйген бір шатқалды

Ұзақ ырғап бөліп алды,

Өркештенген түйінінен... («Толағай» әдеби ертегі Ә.Тәжібаев)

2)...-Жомарт, Құдай берген дәулетіңіз бар: ақша, тамақ, жалаңашқа киім, үйсіздерге үй болдыңыз; сөйтіп тұрып, өз басыңызды кемшілікке салып, жете алмаған жарлыша отын кесіп, шөп тасығаныңыздың мәнісі не? – деп....

(«Жомарт» әңгімесі Ы.Алтынсарин)

3)...Өтеген аман-есен келді дейді,

Аралап талай жерді көрді дейді,

Бір жайлы қоныс іздеп он жеті жыл

Ел-жұртын аман-есен көрді дейді... («Өтеген батыр» Ж.Жабаев)

6-сынып

1)... … «Көңілім өсіп, жүрегім лүп-лүп соғады. Осы әсер үстінде шешем үйге кіріп, төрдегі абдыраны ашты да, ішінен су жаңа киімдер алып:

– Мә,ки!– деді.–Сыртта достарың күтіп тұр. Есік алдында Оңалбек, Ықсан, Бейсекүл, Назым, Иманбек, тағы басқа балалар тұр екен.

( «Тәмпіш Қара » С.Сарғасқаев)

2)Атымды айта бастасам,тілім таңдайыма жабысып қалғандай болады да тұрады.Адамның атының сүйкімді болуы да зор бақыт па деймін.Мәселен,Мұрат ,Болат,ербол;Бақыт деген аттарды алып қараңдаршы.

(«Менің атым Қожа» Б.Соқпақбаев)

3)Мен әжемнің кенжесімін.Кенжесі болғандығымнан шығар деймін,бөтен балаларынан гөрі мені еркелеткен секілденетін еді.Киіз үйге шыққан соң мені молдаға тәу апарып бергенде де:

-Молдекесі,кенже балам еді; өзі өте қорқақ,тым ұра бермессіз,-деген.Оның үстіне бейсенбі сайын тоң майы болса,жұқа нан пісіріп,тоң майы болмаса ,майға ыстық нанды жаныштырып молдекемді қонақ қыламыз.Қонаққа ылғи өзім шақырамын.

(«Түйебай » әңгімесі Б.Майлин)

7-сынып

Тоқсан сала қосылып,

Тоғыз өлең түйісіп,

Ақтың төмен жосылып.

Ағының тасты ағызып,

Арнаң қалды осылдып.

Күркіреген үніңнен

Аңдар қашты шошынып.