қазақстан тарихы, 10 сынып Ежелгі Орта Азия өркениеттері

Орталық Азия өркениеттерінің ежелгі ошақтары

Ежелгі дәуірден бастап Орталық Азия аймағында көптеген өркениеттер гүлденді. Бұл өркениеттер әлемдік тарихта маңызды орын алады.

Орталық Азиядағы өркениеттердің пайда болуы

Археологиялық дәлелдер

Ежелгі отырықшы-егіншілік өркениеттерінің болғанын көрсетеді

Географиялық орналасу

Шөлейтті аймақтардағы оазистерде суармалы егіншілік дамыды

Көшпелілермен байланыс

Мал шаруашылығымен тығыз өзара әрекеттесті

Ұлы Жібек жолы осы өркениеттердің сауда дамуына зор ықпал етті.

Негізгі өркениет ошақтары

Орталық Азияда сегіз негізгі өркениет ошағы қалыптасты. Олардың әрқайсысы өзіндік ерекшеліктерге ие болды.

Маргуш (Маргиан)

Уақыты

б.з.б. XVIII–XIII ғасырлар

Орналасқан жері

Мұрғаб жазығы (қазіргі Түрікменстан)

Қалалары

Намазга, Гонур

Сарайлар, ғибадатханалар, көп бөлмелі үйлермен ерекшеленді. Суару жүйелері мен егіншілік дамыған.

Хорезм

б.з.б. II мыңжылдық

Хорезм өркениетінің басталуы

Топыраққала

Негізгі қала орталығы

Кейінгі дәуір

Хорезм мемлекеті, Хиуа хандығы

Әмударияның төменгі ағысында орналасып, суармалы егіншілік пен каналдар жүйесі дамыған.

Соғды

Негізгі сипаттамалары

Уақыты: б.з.б. I мыңжылдық

Орны: Әмудария мен Сырдария аралығы

Қалалары: Самарқан, Бұхара

Жазуы болған

Жібек жолындағы делдалдық орталық болып, егіншілік, сауда және қолөнер дамыған.

Ферғана

Орналасуы

Тянь-Шань аңғары, Даван қаласы

Шаруашылығы

Егіншілік, жүзім өсіру, бау-бақша

Атақтылығы

Қытайға аты шықты, Жібек жолында орналасқан

б.з.б. III ғасырдан б.з. VI ғасырға дейін гүлденді.

Шаш (қазіргі Ташкент маңы)

б.з.б. III ғ.

Шаш өркениетінің басталуы

Орта ғасырлар

Сауда мен қолөнер орталығы

б.з. XIX ғ.

Қазақ хандығы, Бұхара, Қоқан тарихымен байланыс

Сырдарияның орта ағысында орналасып, ұзақ уақыт бойы маңызды мәдени орталық болды.

Сырдария аймағы (Отырар)

Уақыты

б.з.б. I мыңжылдық – XIV ғасыр

Қалалары

Отырар (Фараб), Сауран

Маңызы

Қазақстан жеріндегі Жібек жолының басты торабы

Суармалы егіншілік пен сауда дамыған аймақ болды.

Жетісу

Географиясы

Балқаш – Ыстықкөл аралығы, Іле аңғары

Қойлық қаласы

Негізгі орталық

Үйсін мемлекеті

Орталығы болды

Шаруашылығы

Мал шаруашылығы, егіншілік

Шығыс Түркістан

Қашғар

Негізгі сауда орталығы

Турпан

Оазис қаласы

Жаркент

Мәдени орталық

Тарым ойпатында орналасып, Ұлы Жібек жолындағы басты сауда аймағы болды.

Қорытынды

Өзара байланыс

Отырықшы-егіншілік пен көшпелі мал шаруашылығының үйлесімді дамуы

Мәдени алмасу