Қазақстандағы жол мәселесі туралы жеті беттік мақала

Қазақстанда жол желініп жатыр ма?

Қазақстандағы жол мәселесі — елдің көлік инфрақұрылымының маңызды бөлігі. Бұл мәселе экономиканың дамуына, тұрғындардың өмір сапасына және қауіпсіздігіне тікелей әсер етеді. Соңғы жылдары Қазақстанда жол саласына арналған үлкен қаржылар бөлініп, жаңа жобалар жүзеге асырылғанымен, әлі де шешімін таппаған мәселелер көп.

Жол инфрақұрылымының жағдайы

Қазақстанның жол инфрақұрылымы кең әрі сан алуан. Елдің аумағы өте үлкен болғандықтан, үлкен қалалар арасындағы көлік қатынасы мен өңірлердің байланысын қамтамасыз ету қажет. Алайда, кейбір аймақтарда жолдардың сапасы әлі де жеткіліксіз.

Қала ішіндегі жолдар: Қала ішіндегі жолдарда кейбір проблемалар бар, мысалы, жол құрылыстары мен жөндеулердің ұзаққа созылуы, жол сапасының нашарлығы, көлік кептелісі, белгісіздік жағдайлары. Алматы, Нұр-Сұлтан сияқты ірі қалаларда көлік санының өсуі қала көшелерінің жүктемесін арттырды.

Ауылдық жерлердегі жолдар: Ауылдық жерлерде жағдай әлі де күрделі. Жолдардың сапасы төмен, кейбір жолдар мүлде жоқ, бұл тұрғындардың әлеуметтік және экономикалық белсенділігіне теріс әсер етеді.

Жолдардың сапасы мен ұзақ мерзімді пайдалану мәселелері

Қазақстандағы жолдың көпшілігі, әсіресе ескі трассалар, сапасы жағынан халықаралық стандарттарға сай келмейді. Жолдың нашарлығы қауіпсіздікке де қатер төндіреді. Жаңадан салынған жол сапасы жоғары болғанымен, кейбір аудандарда жол жөндеу жұмыстары жеткіліксіз болып жатыр. Бұл әсіресе қатты аяз немесе жаңбыр кезінде жол құлдырауына әкеліп соғады.

Қаржыландыру және мемлекеттік бағдарламалар

Қазақстандағы жол мәселесін шешу үшін мемлекет бірнеше бағдарламалар қабылдады. Оның ішінде республикалық және жергілікті деңгейдегі жолдарды жөндеу, қайта құру және жаңа жолдар салу бойынша бірқатар жобалар жүзеге асырылды. Бірақ қаржыландырудың жеткіліксіздігі немесе уақытша экономикалық дағдарыстар жол инфрақұрылымын дамыту жұмыстарын қиындатады.

Мемлекеттік бағдарлама ретінде «Нұрлы жол» инфрақұрылымдық даму бағдарламасы шеңберінде елімізде көлік қатынасы үшін маңызды жобалар жүзеге асырылуда. Алайда, кейбір жол жобаларының сапасы мен уақытында аяқталмауы халықтың наразы болуына себеп болды.

Қауіпсіздік және көлік апаттары

Қазақстанда жол апаттары жиі орын алады. Оның негізгі себептері:

Жол сапасыздығы (құрылымдық кемшіліктер, белгілердің жоқтығы);

Жүргізушілердің жауапсыздығы (жылдамдықты асырмау, жол ережелерін бұзу);

Жол қозғалысын реттейтін жүйелердің жеткіліксіздігі (жарықтандыру, бағдаршамдар, қауіпсіздік белгілері).

Жол апаттарын азайту үшін тек жолдарды жөндеу жеткіліксіз, жүргізушілердің мәдениетін арттыру және көлік қауіпсіздігін жақсарту бойынша да шаралар қабылдануы қажет.

Экологиялық мәселелер

Жол құрылысы мен жөндеу жұмыстары экологияға да әсер етуде. Құрылыстан пайда болатын құрылыс қалдықтары, жолдардағы көлік қозғалысынан шығатын газдар, әсіресе ірі қалаларда ауа сапасының нашарлауына әкеледі. Бұл мәселені шешу үшін экологиялық таза көлік түрлерін насихаттау, қайта өңдеуге арналған технологияларды енгізу және жасыл инфрақұрылымды дамыту маңызды.

Шешімдер мен перспективалар

Қазақстандағы жол мәселелерін шешу үшін бірнеше бағытта жұмыстар жүргізілуі қажет:

Жолдардың сапасын жақсарту: Жол құрылысында жоғары сапалы материалдарды пайдалану, жаңа технологияларды енгізу, ал кейбір аймақтарда жаңа жолдар салу.

Жергілікті жолдар мен ауылдық аймақтарды дамыту: Ауылдық жерлердегі жолдарды жөндеу мен салуды арттыру, ауыл тұрғындарының тұрмыс деңгейін жақсартуға бағытталған шаралар.

Көлік қауіпсіздігін арттыру: Жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін бақылауды күшейту, көлік жүргізушілерінің білім деңгейін арттыру, жол белгілерін жаңарту.

Қаржыландыруды арттыру: Жол саласындағы жобаларға қаржыландыруды көбейту және мемлекеттік-жекеменшік әріптестікті дамыту.

Халықаралық және республикалық маңызы бар І техникалық санаттағы (қозғалысқа арналған 4 жолағы бар) 1 шақырым жолды салу және жаңғырту құны орташа есеппен 1,5-2 млрд теңгені құрайды екен.

ІІ техникалық санаттағы (қозғалысқа арналған 2 жолағы бар) 1 шақырым жолды салу және жаңғырту құны орта есеппен 1-1,2 млрд теңге болады.

Еуропа елдерінде І техникалық санаттағы жолдың 1 шақырымына орташа есеппен – 3,5 млрд теңге, яғни Польшада – 3,5 млрд теңге, Германияда – 3,8 млрд теңге, Австрияда 5,5 млрд теңге жұмсалады.

Қытай І техникалық санаттағы 1 шақырым жол үшін – 12 млрд теңгеге, Ресей – 3 млрд теңгеге шығындалады.

Ал енді, осы ауқымды қаржының барлығы қайда жұмсалып отыр деген сұрақ туындайды.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев былтырғы «Әділетті Қазақстанның экономикалық бағдары» Жолдауында: «Автокөлік жолдарының құрылысы мәселесі шешімін табуы тиіс. Қазір оның сапасы сын көтермейді. Тиісті жұмыстар уақытылы және сапалы жасалмайды. Жемқорлық белең алып тұр, бәсеке де жоқтың қасы. Мұның бәрі – осы салада әбден тамыр жайған кемшіліктер», деген еді.

Ұлттық статистика бюросының мәліметіне сүйенсек, республикамыздағы 6256 ауылдық елді мекеннің (АЕМ) 635-і, немесе 10,2 пайызы Қызылжар өңірінде орналасқан екен. Бұл көрсеткіш бойынша СҚО алдына тек Түркістан облысын (822 АЕМ) салып, екінші орынды еншілеп отыр. Мұндағы автомобиль жолдарының жалпы ұзындығы 8416,2 километр. Оның 1970 километрі, немесе 23,4 пайызы ғана – республикалық маңызы бар жолдар. Еліміз өткен ғасырдың соңындағы өтпелі кезеңде болған экономикалық дағдарысты еңсергеннен кейін, негізінен, республикалық маңызы бар жолдарды қалпына келтіруге көңіл бөлініп, кейінгі жылдары ғана жергілікті жолдарды жөндеу қолға алына бастағаны белгілі. Сол себепті Қызылжар өңіріндегі облыстық…