Қазақстанның өзен-көлдері тақырыбындағы ашық сабақ

Қазақстан өзендері

Мақсаты: Білімділік: Қазақстанның өзендері мен алаптары, өзен жүйелерінің ерекшелігі туралы білім беру;

Дамытушылық:

Сабақта өз ойларын нақты, дәл жеткізе білуге, салыстыра білуге дағдыландыру және ойлау қабілетін дамыту өз беттерінше жұмыс істеуге дағдыландыру; Тәрбиелік: экологиялық білім бере отырып, жас ұрпақты туған жеріміздің су ресурстарын ұқыпты пайдалануға, қорғай білуге тәрбиелеу.Сабақ түрі: жаңа сабақты меңгеру, ойын түріндеСабақтың әдісі:түсіндіру, сұрақ жауап, өз бетімен жұмыс жасау, картамен жұмыс.

Сабақ көрнекілігі: Қазақстанның физикалық картасы,презентация, өзен суреттері.

Сабақтың жоспары:

I .Ұйымдастыру кезеңі.

II. Үй тапсырмасын тексеру.

III. Мақсат қою кезеңі.

IV. Жаңа сабақты түсіндіру кезеңі.

V .Жаңа материалды түсінгенін зерттеу кезеңі.

VI. Бекіту кезеңі.

VII. Рефлекция.

VIII .Үйге тапсырма беру кезеңі, бағалау.

III.Мақсат қою кезеңі.

1.«Гидросфера» Ой қозғау сатысы.

1. Гидросфера дегеніміз не?

2.Ішкі сулар туралы не білеміз? Олардың түрлерін атаңыз.

3.Өзен дегеніміз не? Құрлысын атаңыз.

2. «Ой қозғау» сатысы «Ең,ең…» сұрақ жауап

Ең суы мол өзен…

Ең ұзын өзен…

Ең суы лай өзен…

Экваторды екі рет кесіп өтетін өзен…

Ең саласы көп өзен..

Ең ірі бөген…

IV.Жаңа сабақ: Қазақстанның өзендері.

Сабақтың эпиграфы: Ы.Алтынсариннің «Өзен» тақпағымен бастау.

Таулардан өзен ағар сарқыраған,

Айнадай сәуле беріп шашыраған.

Жел соқса, ыстық соқса бір қалыпта,

Аралап тау мен тасты арқыраған.

Көңілің суын ішсең ашылады,

Денеңде бар дертіңді қашырады.

Өксіген оттай жанып жануарлар

Өзеннен рахат тауып басылады.

V.Жаңа сабақ жоспары

*Ішкі сулардың жалпы сипаты:

*өзен жүйелері және өзен алаптары:

*өзен жүйесінің ерекшеліктері:

*өзен суының шығыны және жылдық ағыны:

*өзендердің қоректенуі мен режимі.

Су жер бетіндегі өте ғажап, маңызы зор минерал. Ол табиғатта үш күйде кездесетін бірден бір зат (сұйық, қатты, газ). Ішкі судың бірнеше түрлері бар: өзендер, көлдер, жер асты сулары,мұздықтар,бөгендер мен каналдар. Қазақстан аумағында ірілі ұсақты 85 мыңнан астам өзен бар. Оның 7 –ң ұзындығы 1000 км-ден асады (Ертіс, Тобыл, Есіл,Орал, Сырдария,Іле, Шу).

Республиканың барлық өзендері Солтүстік Мұзды мұхит және ішкі тұйық көлдер алаптарына құяды.

Солтүстік мұзды мұхит алабы өзендерінің су ағыны тұрақты келеді. Бұл алапқа жататын өзендер: Еріс, Есіл, Тобыл салаларымен.

Ішкі тұйық көлдер : Каспий. Арал, Балқаш Алакөл.

Каспий: Жайық, жем, Сағыз, Ойыл.

Арал: Сырдария, Арыс саласы, Шу, Сарысу, Торғай, Ырғыз, Талас

Балқаш -Алакөл: Қаратал, Лепсі, Ақсу, Іле, Тентек, Сарқан, Басқан т.б.

Қазақстан өзендер жүйесінің ерекшелігі: 2 ерекшелігі бар:

1-ші :өзендердің жасы әртүрлі:

а) Жазық өзендер ескі, себебі өзен аңғарлары кең, тереңдік эрозиясы баяу, ал бүйірлік эрозия күшті болып келеді.

ә)Таулы аймақ өзендері жас, өз дамуының бастапқы кезеңінен өтуде. Олардың бойлық қимасы тік, құламалы келеді,яғни қалыптасып бітпеген. Өзендердің тереңдік шаю әрекеті жылдам да, бүйірлік шаюы баяу.

2-ші: өзендердің әркелкі таралуы. Жазықтарда өзен жүйесінің жиілігі солтүстіктен оңтүстікке қарай кеми береді. Жауын- жашын мол түсетін орманды дала, дала зоналары өзенге бай. Республикамыздың солтүстігінде өзен жүйесінің жиілігі әрбір 100км –ге 4-6 км, оңтүстік шөлді аймақта 0.5 шқ.келеді. Тауларда: 4-6шқ , биік тауларда 16-18 шқ-ге жетеді.

Өзен суының шығыны және жылдық ағыны.