Қазақстанның топырақ жамылғысы бойынша 8 сынып сабақ жоспары

Сынып: 8

Пән: География

Мұғалім: Калиева Маржан Темерханқызы

Тақырыбы: Қазақстанның топырақ жамылғысы

Мақсаттары:

*Оқушыларға топырақтың туралы түсінік беру.

*Топырақ қабаттарының түзілу себептерін түсіндіру.

*Топырақ жамылғысын құрайтын факторлар туралы айту.

*Адам баласының топырақтың түзілуіне тигізетін әсері туралы баяндау.

Әдіс тәсілдер: әңгіме, сұрақ-жауап, топпен жұмыс, тапсырма орындау

Көрнекі-құралдар: Қазақстанның физикалық картасы, геохронологиялық кесте, топырақ картасы.

Сабақ барысы:

І.Үй тапсырмасын тексеру:

Викторина сұрактары:

1.Қазақстанда ұзындығы 1000км-ден асатын неше өзен бар?(7)

2.Каспий теңізі алабына жататын өзендерді ата. (Жайық, Жем, Сағыз)

3.Жер асты сулары қандай типтерге бөлінеді.( Жарықшақты-қат-қабатты, жарықшақтық, қат-қабатты )

4.Грунт суы жердің қандай қабатында орналасқан?(жер бетіне таяу орналасқан)

5.Еспе суы жердің тереңдігінде орналасқан? (3-30 м.тереңдікте)

6.Минералдық сулар деп қандай суларды атайды? (әр түрлі минералдарға бай су бұлақтары)

ІІ. Жаңа сабақты түсіндіру:

1.Баяндау:Топырақ картасы мен геохронологиялық кестені пайдалана отырып, Қазақстанның топырағына жалпы сипаттама беру.

Өсімдіктердің, жануарлардың (әсіресе микроорганизмдердің), климат жағдайларының және адамдардың әсерімен өзгерген жер бетінің үстіңгі борпылдақ қабаты.

Топырақ бойында құнарлылық қасиеті, яғни өсімдіктерді сумен, басқа да қоректік элементтермен қамтамасыз ететін қабілеті болады. Механикалық құрамы (топырақ түйіршіктерінің мөлшері) бойынша топырақ құмды, құмдақ сазды және саз топырақ болып бөлінеді. Топырақ - литосфераның жоғарғы әуе қабатымен байланысатын қабат, бүкіл биосферадағы тіршіліктің тірегі. Топырақ ғасырлар бойы топырақ түзуші факторлардың үздіксіз әрекетінен пайда болған табиғаттың ерекше табиғи, әрі тарихи денесі.

Топырақтану ғылымының негізін орыс ғалымы В.В.Докучаев қалады. В.В.Докучаев топырақ түзілу процесінің бес факторға байланысты екенін анықтады. Оларға: бастапқы аналық жыныстар, ауа райы, жер бедері, уақыт және өсімдіктер мен жануарлар жатады. Кейін ғылыми зерттеулердің нәтижесіне байланысты бұларға су (топырақ суы, жерасты суы) және адамның шаруашылық әрекеті қосылды. Топырақ жеке әртүрлі өлшемдегі қатты бөлшектерден түрады. Қатты бөлшектер сумен және ауамен қоршалған. Сондықтан топырақты үш фазалы жүйе ретінде қарастырады. Топырақтың жоғарғы беті борпылдақ. Мүның қүрамында көптеген өлі органикалық заттар бар (өсімдіктер қалдығы,қарашірік).

2.Кесте толтыру: Әр экономикалық ауданға топырақ жамылғысын солтүстіктен оңтістігіне қарай атап жаз.

Батыс Қазақстан

Солтүстік Қазақстан

Орталық Қазақстан