Қазақтардың ру-тайпалық құрылымы ашық сабақ 10 сынып

Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы:

Қазақ халқының шығу тегі Мектеп: Павлодар облысының білім беру басқармасы, Ақсу қаласы білім беру бөлімінің «Қызылжар ауылының орта мектебі»

Күні:05.12.2023 Мұғалімнің аты жөні: Азимова Гулживек

Сынып: 10 «А» Қатысқандар: қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы:

Қазақтардың ру-тайпалық құрылымының ерекшеліктері

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

10.2.2.3 -қазақтардың ру-тайпалық құрылымының ерекшеліктерін ауызша тарихнама негізінде түсіндіру (шежіре, генеалогиялық аңыздар);

10.2.2.4 -қазақ көшпелі өркениетінің ерекшеліктерін ескере отырып, туыстық принциптердің және рулық құрылымның функционал- дық маңызын түсіндіру;

10.2.2.5 -қазақтардың ру-тайпалық ұйымдасуының біріктіруші рөлін түсіндіру

Сабақтың мақсаттары

Барлық оқушылар: Шежіре, генеология ұғымдарының мағынасын ашу.

Оқушылардың басым бөлігі:Генеологиялық аңыздарды сипаттау

Кейбір оқушылар: Ғалымдардың қазақ шежіресі туралы жазған еңбектерін, айтқан пікірлерін талдау

Бағалау критерийі

Шежіре, генеология ұғымдарының мағынасын ашады.

Генеологиялық аңыздарды сипаттайды

Ғалымдардың қазақ шежіресі туралы жазған еңбектерін , айтқан пікірлерін талдайды

Тілдік мақсат

Негізгі терминдер: Шежіре, генеологиялық аңыздар, ру, рулық құрылым

Оқылым:Тақырып бойынша қосымша берілген мәтінмен жұмыс жасайды

Жазылым: «шежіре», «генеология» ұғымдарының анықтамасын жазады

Айтылым:Берілген мәтін бойынша ауызша сипаттап айтады.

Тыңдалым: бір-бірінің пікірін тыңдап талқылау, пікірлесу барысында қолданады;

Құндылықтарға баулу:

«Мәңгілік-ел»-ұлттық идеясының алтыншы басымдығы бойынша

Тарихи білімді тұлға, Отанын, елін, жерін сүюге тәрбиелеу құндылығын қалыптастыру.

АКТ-ны қолдану

Сабақ барысында оқушыларға қосымша ақпараттарды көрсету.

Пәндік байланыс:

Әдебиет, география

Сабақтың түрі

Ізденіс сабағы

Әдіс-тәсілдер

«Почта» әдісі, «Галлереяға саяхат» әдісі, «Үштік» (Ойлан, топтас, бөліс) әдісі , «Ұшқыр ой» әдісі, бейнеролик, презентация

Алдыңғы оқу:

Оқушылар 7-8 сыныпта өткен қазақ халқының этногенезі ,әлеуметтік жағдайы туралы қысқаша ақпаратты біледі.

Сабақтың барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері

Ресурстар

Сабақтың басы:

5 минут

Ұйымдастыру кезеңі:

Оқушыларды түгендеу, оқу құралдарын, сабаққа дайындығын тексеру.

Ынтымақтастық атмосферасын орнату

Үй тапсырмасын сұрау. «Почта» әдісі арқылы алған білімдерін ортаға салу. Сұрақ-жауап

Шежіре дегеніміз не? Шежіре неге тарихи дереккөз қызметін атқаруы мүмкін?

Шежірешінің бойында қандай қасиеттер болуы керек?

Ауызша тарих айту дегеніміз не? Ауызша тарихи ілім тарихнамадан несімен ерекшеленеді?

Көшпелілерде ру тайпалық ұйым неліктен сақталды?

Қазақтарға өзінің жеті атасын білу неліктен маңызды?

Жүздердің құрылу факторларын атаңдар

ҚБ; «Ауызша марапаттау» (Жарайсың! Керемет!, Ғажапсың! жақсы)

Жаңа сабақ. Зерттеу және талдау. Жаңа білімге ізденіс

БЫМ/Б «Галлереяға саяхат» әдісі арқылы оқушылар назарына шежірені сипаттайтын ағаш суреті көрсетілдеі.

-Суреттен не көрдік?

Келесі сұрақтар төңірегінде ойлануды сұраңыз:

- шежіре дегеніміз не?

-тамыр нені сипаттайды?

-неліктен жеті атаны білу маңызды?

Сабақтың мақсаты оқушылар айтады

Оқушылардың жауаптары арқылы бүгінгі сабақ тақырыбы ашылады.

Оқулық

Жұмыс дәптері

Қазақстан картасы, Суреттер интерактивті тақта,

Сабақтың ортасы:

7 минут

8 минут

5 минут

Бейнеролик ұсынылады 06.45сек

2.Топқа бөлу: Үш жүздің құрамындағы рулар арқылы топқа бөлемін (Мысалға:жалайыр, дулат, шапырашты,албан қаңлы, ошақты, )

1 топ «Ұлы жүз»

2 топ «Орта жүз»

3 топ «Кіші жүз»

Топ ережесін еске түсіру

М. Сабақтың тақырыбы, мақсаты, бағалау критерийлерімен таныстырылады.

Т. 1-тапсырма. «Үштік» (Ойлан, топтас, бөліс) әдісі бойынша -оқушылар тақырыпты жеке оқып ойланады, топпен пікірлесіп «Постер» қорғайды.

«Ұлы жүз» тобы: « Топтық зерттеу» «Шежіре, генеология» ұғымдарының мағынасын ашу.

«Орта жүз» тобы: «талдау, талқылау» Генеологиялық аңыздар,

«Кіші жүз» тобы: Дәйек, дәлел қазақтардың ру –тайпалық құрылымының ерекшеліктері , жүздердің пайда болуы

Дескриптор.

1. «Шежіре, генеология» ұғымдарының мағынасын ашады.

2. Генеологиялық аңыздар, қазақтардың ру –тайпалық құрылымын түсіндіреді

3. «Қазақ шежіресі» туралы жазған ғаламдардың еңбектерін анықтайды

Қ\б Смаиликтер арқылы бағалау.

Ж 2-тапсырма. Кесте толтыру «Ұлы ғалымдар сөйлейді» «Жүз» ұғымы туралы айтылған пікірлердің авторын сәйкестендіру

Пікірлер

Авторы

"Алтын Орда мемлекетінің ыдырауы кезінде қазақтар өздері көшіп жүретін жерлердегі өз құқықтарын қамтамасыз ету үшін осындай үлкен одақтар құрған".

А

М. С. Мұқанов

"Қазақ елі, жері үш жүзге моңғолдарға дейінгі кезеңде — X—XII ғасырларда бөлінді", — деп есептейді.

Ә

Тұрсын Икрамұлы Сұлтанов

-"Жүздердің құрылуына табиғи-географиялық себептермен қатар саяси оқиғалар әсер етті, жекелеген ордалар ерекше саяси одақтар ретінде XVI ғасырдың аяғында қалыптасты", — дейді.

Б

Василий Владимирович Бартольд

"Қазақ жүздерінің пайда болуына географиялық фактор әсер етті, табиғи-географиялық жағдайға икемделу және аумақтық оқшаулану жүздердің мәдени-шаруашылық ерекшеліктерін қалыптастырды", — деп есептейді.

В

Михаил Порфирьевич Вяткин

Жүздердің құрылуы жөнінде нақты деректердің тапшылығын айта келіп: "XVI ғасырдың екінші жартысында ұлыс жүйесі біртіндеп жүздерге ауысқан", — деген болжам айтады.

Г

С. Аманжолов

Қазақтың жүздері этноәлеуметтік ағзаның жоғары санаттарының бірі. "Этноәлеуметтік организм" деп этностық, әлеуметтік, шаруашылық, саяси бірлестіктерді түсінеміз.

Ғ

Ш. Уалиханов

1Ғ

2Г

3Б

4В

5Ә

6 А

Дескриптор:

1.Жүз ұғымының пайда болуы туралы әр түрлі пікірлер бар екенін біледі.

2.Жүз ұғымының пайда болуы пікір айтқан ғалымдарды анықтайды.

Қ\б Смайликтер арқылы бағалау

Оқулық

Жұмыс дәптері

Қазақстан картасы, Суреттер

Кесте парағы

Сабақтың соңы:

5 минут

5 МИНУТ

Сабақты бекіту: «Ұшқыр ой» әдісі бойынша жаңа сабақты пысықтау. «Біз не білдік?» Сұрақ-жауап

1.Шежіренің ең қысқа бөлігі?

Жауабы: «Жеті ата»

2. Ауызша тарих айту дәстүрі қай дәуірде пайда болды?

Жауабы: қола дәуірі

3.Жүздерді кім басқарған?

Жауабы: сұлтандар

4.Бір ру мүшелірінің арасындағы некелік қатынастарға тыйым салу.

Жауабы:Экзогамия

5. Адамзаттың өткен тарихын заттай ескерткіштер арқылы зерттейтін ғылым саласы?

Жауабы: Археология

6. Адамның шығу тегін, дамуын, дене құрылысын, нәсілдік ерекшеліктерін зерттейтін жалпы биология ғылымының қоғамдық ғылымдармен тығыз байланысы бар саласы.

Жауабы: Антропология

7.Орта жүз қазақтары иеленген аумағы?

Жауабы: Солтүстік, Орталық және Шығыс Қазақстан

8. «Түрік, қырғыз, қазақ Һәм хандар шежіресі» кімнің еңбегі?

Жауабы: Ш. Құдайбердіұлы

9. Батыс Қазақстан аумағын иеленген жүз?

Жауабы: Кіші жүз

10. Шапырашты, албан қаңлы рулары қай жүздің құрамында?

Жауабы: Ұлы жүз

Әр ОҚУШЫ ӨЗ ШЕЖІРЕСІН АЙТАДЫ

Кері байланыс: «4Қ» тәсілімен оқуда қызық, қиын, қажет, құнды тұстарын стикерге белгілейді

Үйге тапсырма беру:§25 Қазақтардың ру-тайпалық құрылымы эссе

Кері байланыс парағы

стикер

Саралау – Сіз қандай тәсілмен көбірек қолдау көрсетпексіз?

Сіз басқаларға қарағанда қабілетті оқушыларға қандай тапсырма бересіз?

Бағалау- Сіз оқушылардың материалды игеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлап

Денсаудық және қауіпсіздік техникасын сақтау

Оқу мақсаттарына қол жеткізуге бағытталған тапсырмалар беремін. Тапсырмалар беруде оқушылардың қабілеттерін ескеремін. Оқушылар ойлаудың әр түрлі деңгейлеріне қол жеткізуге тырысады.

Оқушылар білу деңгейінде «Почта» әдісі арқылы оқушыларға сұрақтар қою арқылы алған білімдерін пысықтаймын. «Үштік» (Ойлан, топтас, бөліс) әдісі бойынша оқушылар тақырыпты жеке оқып ойланады, жұппен жұптасады, топпен пікірлесіп «Постер» қорғайды. әдісімен жұмыс aқпaрaт aлу мен пысықтaуғa , ойлaуғa ықпaл етемін, оқушының ойлaу қaбілетін дaмытaмын.

««Ұшқыр ой»» әдісі арқылы тест жұмысын беру арқылы сабақтың мақсатына жетуге жетелеймін.

Бүгінгі сабақта болған көңіл – күйді Қ\б Смаиликтер арқылы бағалау.

ҚБ; «Ауызша марапаттау»

ҚБ « Өзін өзі бағалау»

АКТ ны пайдалануда қауіпсіздік ережесін есте сақтау.

Сабақ бойынша рефлекция

Сабақ мақсаттары немесе оқу мақсаттары шынайы, қолжетімді болды ма?

Барлық оқушылар оқу мақсатына жеткізді ме?

Егер оқушылар оқу мақсатына жетпеген болса, неліктен деп ойлайсыз?

Сабақта саралау дұрыс жүргізілді ме?

Сабақ кезеңдерінде уақытты тиімді пайдаландыңыз ба?

Сабақ жоспарынан ауытқулар болды ма және неліктен?

Жалпы бағалау:

Сабақта ең жақсыөткен екі нәрсе (оқыту мен оқуға қатысты)?

Сабақтың бұдан да жақсы өтуіне не оң ықпал етер еді (оқыту мен оқуға қатысты)

Осы сабақтың барысында мен сынып туралы жекелеген оқушылардың жетістіктері / қиыншылықтары туралы нені анықтадым, келесі сабақтарда не нәрсегеназар аудару қажет?

Ж 2. Тапсырма. «Ұшқыр ой» әдісі арқылы сабақты қорытындылау.

«Біз не білдік?» Сұрақ-жауап.

1.Шежіренің ең қысқа бөлігі?

Жауабы: «Жеті ата»

2. Ауызша тарих айту дәстүрі қай дәуірде пайда болды?

Жауабы: қола дәуірі

3.Жүздерді кім басқарған?

Жауабы: сұлтандар

4.Бір ру мүшелірінің арасындағы некелік қатынастарға тыйым салу.

Жауабы:Экзогамия

5. Адамзаттың өткен тарихын заттай ескерткіштер арқылы зерттейтін ғылым саласы?

Жауабы: Археология

6. Адамның шығу тегін, дамуын, дене құрылысын, нәсілдік ерекшеліктерін зерттейтін жалпы биология ғылымының қоғамдық ғылымдармен тығыз байланысы бар саласы.

Жауабы: Антропология