Қазақтың байырғы өлшем бірліктері туралы ғылыми жоба

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ

МИНИСТРЛІГІ

СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ

МАМЛЮТ АУДАНЫ

Ғылыми-тәжірибелік жоба

Тақырыбы: «Қазақтың байырғы өлшем бірліктерінің

атауы»

Бағыты: гуманитарлық

Секция: тіл мен әдебиет, тарих

Жоба авторы: Зулфуқарова Аржиябану Искандарбекқызы

Покровка орта мектебі

7-"А"сынып оқушысы

Жетекшісі: Исина Сандуғаш Қайратқызы

Покровка орта мектебі

қазақ тілі және әдебиеті пәні мұғалімі

Покровка ауылы, 2016 жыл

Аңдатпа

Зерттеудің мақсаты: 1.Халқымыздың мәдени мұрасын, тілдік мұраларды зерттеп, зерделеу, оларды қоғам игілігіне айналдыру.

2. Халық тілінің сөз байлығын меңгерудегі байырғы өлшем бірліктерін, ондағы тіл ерекшеліктерін танып білу.

3. Ата-бабаларымыздың ғасырлар бойы жинақталған тәжірибесінің ұрпақтан-ұрпаққа үзіліссіз, өңделіп бүгінге дейін жеткендігі туралы мағлұмат жинау арқылы, Қазақ тілінің мәртебесін жоғарлату.

Ғылыми болжам: Егер мен қазақтың байырғы өлшем бірліктерін зерттесем, қазақ тілінің тарихына, халықтың этнографиясына деген қызығушылығым оянып, пәнге деген ықыласым арта түседі.

Болжамды шешу мен мақсатқа жету үшін төмендегі жұмыстар жүргізілді:

1-кезең- "өлшем бірліктерінің атауы ", "байырғы өлшем бірліктері" деген терминдермен жұмыс істеу. Ертегі, мақал- мәтелдер, әңгімелерде кездесетін өлшем атауларын қарастырып, қосымша әдебиеттерді іздеп, зерттеу.

2-кезең- мектеп оқушыларымен, мұғалімдермен, ауыл тұрғындарымен сұхбаттасу, сауалнама алу, алынған мәліметтерді сұрыптау, зерттеу, бір арнаға тоғыстыру.

3-кезең- ұсынылатын зерттеу жұмысын дайындау, рәсімдеу.

Зерттеудің әдіс-тәсілдері: Материалдарды талдау, оларды салыстыру, жүйелеу, қорытындылау.

Өзектілігі: Қазақтың байырғы өлшем бірліктерінің атауларымен танысып, зерттеп, әдеби тіліміздің қалыптасуына өзек болып отырған халық тілінің сақталуына ұйтқы болу.

Жаңашылдығы: Байырғы өлшем бірліктерінің атауларын зерттеу барысында ауыл қарияларының әңгімелерінің қолданылуы.

Міндеті:

1.Әдебиеттерді қарап шығып сұрыптау.

2. Қосымша ақпарат көздерінен, интернет ресурстарынан байырғы өлшем бірліктерін табу.

3.Мектеп оқушылары, мұғалімдер, ауыл тұрғындары арасында сауалнама алу.

Зерттеудің нәтижелері:

Қазіргі мектеп бағдарламасында, күнделікті өмірде қазақы өлшемдердің кең қолданылмауы, қазақ әдебиеті шығармаларында кездесетін өлшемдерді мысал ретінде сабақта жиі қолданып, оқушаларға кеңінен мағлұматтар берілуге бағытталған ұсыныстар.

Қорытынды: " Қазақтың байырғы өлшем бірліктерінің атауы" атты ғылыми жобамен жұмыс біздің мектепте бірінші жыл жүргізіліп отыр. Бұл жоба қазақ халқының шамаларды өлшеу дәстүрі туралы және шамалардың өлшем бірліктері туралы түсінігін орнықтырып, олардың қазақша атауларын білуге арналған. Қазақ халқының ауызша тараған өлшем атаулары ауыз әдебиетінде де, математикада да жинақталып, бір жүйеге түсірілмеген. Бұл әлі астары ашылып, түбегейлі зерттелмеген сала. Бұл ұсынылып отырған жоба осы бағытта жасалған қадам деуге болады. Қазақ халқының шамаларды өлшеу атаулары, ата- бабамыздың ғасырлар бойы жинақтаған тәжірибесін өлшеудің өзіндік жаңарып жетілу нәтижесінде қалыптасты. Мұнда тұрмыс-тіршілікте қолданылатын ұзындық өлшемдері, ауданды өлшеу үшін қатты денелердің көлемін көз мөлшерімен, сұйық дене көлемін ыдыстың сыйымдылығымен, сусымалы денелерді өлшеу, жыл санау, уақыт өлшеуіштерін анықтау сияқты қазақ халқының шамаларды өлшеу атауларын тарихи-математикалық мағлұмат ретінде пайдалана отырып, тәжірбие жүзінде көрсету зерттелген.

Мазмұны

КІРІСПЕ.....................................................................

I БӨЛІМ. БАЙЫРҒЫ ӨЛШЕМ АТАУЛАРЫ ЖАЙЛЫ ТАРИХИ ДЕРЕКТЕР

1.1. ШЫҒЫС ХАЛЫҚТАРЫНЫҢ ӨЛШЕМДЕРІ

1.2. ОРТА АЗИЯ МЕН ҚАЗАҚСТАН

II БӨЛІМ. ҚАЗАҚТЫҢ БАЙЫРҒЫ ӨЛШЕМ БІРЛІКТЕРІНІҢ АТАУЛАРЫ

2.1. УАҚЫТ, МЕЗГІЛ ӨЛШЕМ АТАУЛАРЫ

2.2. АЗЫҚ- ТҮЛІККЕ ҚАТЫСТЫ ӨЛШЕМ АТАУЛАРЫ

2.3. ҰЗЫНДЫҚ, ҚАЛЫҢДЫҚ ӨЛШЕМ АТАУЛАРЫ

2.4. ҚАШЫҚТЫҚ ӨЛШЕМ АТАУЛАРЫ

2.5. ТЕРЕҢДІК ӨЛШЕМ АТАУЛАРЫ

III БӨЛІМ. ҚАЗАҚ ӘДЕБИ ШЫҒАРМАЛАРЫНДА КЕЗДЕСЕТІН ӨЛШЕМ АТАУЛАРЫ

3.1. ҚАЗАҚ ЕРТЕГІЛЕРІНДЕ КЕЗДЕСЕТІН ӨЛШЕМ АТАУЛАРЫ

3.2. ӨЛШЕМ БІРЛІКТЕРІ БАР МАҚАЛ-МӘТЕЛДЕР

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

ҚОСЫМША

ФОТОҚОСЫМШАҒА АҢДАТПА

Солтүстік Қазақстан облысы, Мамлют ауданы, Покровка орта мектебі, 7«А»сынып оқушысы Зулфуқарова Аржиябанудың қазақ тілі секциясы бойынша «Қазақтың байырғы өлшем бірліктерінің атауы» атты ғылыми-зерттеу жұмысына

П І К І Р

Мамлют ауданы, Покровка орта мектебі, 7- «А» сынып оқушысы Зулфуқарова Аржиябанудың бұл ғылыми-зерттеу жұмысы ауқымды тақырыптардың біріне жатады.

Тақырыптың көкейкестілігі: Оқушы зерттеу барысында қазақ әдебиетінің көптеген шығармаларында кездесетін қазақтың байырғы өлшем бірліктерін жазып алып, әр түрлі тәсілмен зерттей білген.

Осы тақырыпты таңдап алып, қосымша әдебиеттермен танысып, оқушылар арасында зерттеу жұмыстарын өз дәрежесінде жүргізуі үлкен еңбек деп бағалаймын.

Қазақ халқының мол мұрасын келер ұрпақ еншісіне жеткізуде бұл зерттеу жұмысының үлкен орны бар деп ойлаймын.

Исина С.Қ.: ____________ Покровка орта мектебінің қазақ тілі және әдебиеті пәні мұғалімі, зерттеуші жетекшісі