Қазақтың киелі домбырасы туралы ашық сабақ, 7-сынып

САБАҚ: №

Мектеп: Шаған ЖОББМ

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні: Ханов Ш.У

Сынып: 7 «а»

Қатысқан оқушылар саны:

Қатыспағандар:

Бөлім тақырыбы

5-БӨЛІМ: МУЗЫКА ӨНЕРІ ЖӘНЕ ҚАЗАҚТЫҢ КИЕЛІ ДОМБЫРАСЫ

«Қазақтың киелі домбырасы»

Сабақтың түрі

Талдау сабағы

Осы сабақ арқылы жүзеге асатын оқу мақсаттары

7 О4 Идеясы ұқсас публицистикалық және көркем әдебиет стиліндегі мәтіндердің тақырыбы, құрылымы, мақсатты аудиториясы, тілдік ерекшелігін салыстыра талдау.

Сабақтың мақсаттары

Барлық оқушылар:

мәтіндердің мақсатын, аудиториясын анықтайды;

мәтіндердің тақырыбын анықтайды.

Көптеген оқушылар

көркемдік тәсілдерді табады;

арнайы терминдерді ажыратады.

Кейбір оқушылар

мәтіндердің стильдік ерекшелігін ажыратады;

мәтіндерге салыстырмалы талдау жасайды;

Бағалау критерийлері

Мәтіндердің стильдік ерекшелігін ажыратады, салыстырмалы талдау жасайды;

Білім алушы

Мәтіндердің стилін, тақырыбын анықтайды

 Құрылымы мен аудиториясын ажыратады

Тілдік ерекшелігін салыстырады

Тілдік мақсаттар

Пән лексикасы және терминология: домбыра, күй, жүрегі тоқтаған , мыстан кемпір,көз көрмес, құлақ естімес, “Астыңғы ішек – жіңішке дауысты қызым Зарлық, ал үстіңгі ішек – бос қоңыр дауысты ұлым Маңлық болсын”,

Диалог және жазылым үшін қажетті сөз тіркестер: ұлттық аспаптар, кез келген адам, насихаттау, заманы өткен, өзге дүниені ұмыту, көзі жасқа толу, сүйемелдеу, шоғырланған

Пәнаралық байланыс

қазақ әдебиеті

Мектеп құндылықтары

Жауапты азаматтық ұстаным: отансүйгіштік қасиетті қамтиды. Жауапкершілігі мол азаматтар адал, сындарлы, белсенді. Олар қоғамды дамыту, ұлтты қорғау, айнала қоршаған ортаны сақтау үшін тұтастық, түрлі пікірлер, сыни идеялар әкеледі.

Осыған дейін меңгерілген білім

Алдыңғы біліммен байланыстыру:

Қазақтың ұлттық музыкалық аспаптары. Өздеріңе ұнаған аспаптарға сипаттама жазу.

Жоспар

Жоспарланатын уақыт

Жоспар бойынша орындалуы тиіс іс-әрекеттер

Дереккөздер

Сабақтың басы

2 мин

5-6 минут

Ұйымдастыру:

-оқушылардың сабаққа қатысын тексеру;

1-топ:

"Үрмелі аспаптар"

2-топ:

"Шертпелі-ішекті аспаптар"

3-топ:

"Ұрып ойналатын аспаптар"

Үй тапсырмасын сұрау

Қазақтың ұлттық музыкалық аспаптары. Өздеріңе ұнаған аспаптарға сипаттама жазу.

«Сәйкестендіру» тесті

Үрмелі аспап

Сылдырмақ, қоңырау, асатаяқ,шың.

Шертпелі –ішекті аспап

Шаңқобыз

Қияқпен ойналатын аспап

Даңғыра, дабыл, дауылпаз, шыңдауыл

Ұрып ойналатын аспап

Қылқобыз

Сым тілшелі аспап

Жетіген, домбыра

Сілкіп ойналатын аспап

Саз сырнай, сыбызғы,

кеспе қағаздар

Сабақтың ортасы

5-6 минут

7-8 минут

10 минут

Бағалау «Басбармақ»

«Стоп кадр» әдісі (болжау) https://www.youtube.com/watch?v=aYy1ms_K1cQ

1. Мына видео ролик көрсетілімі сізге қандай ой салады? Болжам жасап көріңіз.

2.Бүгінгі сабағымыздың тақырыбына қатысы бар деп ойлайсыңдар ма?

4. Сонымен бүгінгі сабағымыздың тақырыбы не жайлы деп ойлайсыздар?

Оқушыларға бүгінгі сабақта қол жеткізетін оқу мақсатын, бағалау критерийлерін таныстыру.

Анықтама бұрышы

Көркем әдебиет стилі - проза, поэзия, драматургия салаларында жазылған көркем шығармалардың стилі (тілі). Негізгі белгісі - тіл байлығы.

Публицистика (латынша: көпшілік, әлеумет)—қоғам өмірі үшін маңызды мәселелерді талқылау деген ұғымда жұмсалады.

Тапсырма

Ж.Мәтінді оқу кезінде:

Оқушылар топпен жұмыс жасайды. Әр топқа 2 түрлі стильдегі мәтін ұсынылады. Шартты белгілерді қоя отырып оқу тапсырылады.

-түсініксіз сөздер

-көркемдік тәсілдер

-неологизмдер

а мәтіні ә мәтіні

Домбыра туралы аңыз

Аңыз-әңгіме туралы өз еңбегінде этнограф Өзбекәлі Жәнібеков былай дейді: “Ертеде бір хан қызының кедей жігітпен көңіл жарастырғанын сезіп қалады да жігітті дереу дарға астырады. Аяғы ауыр болып қалған қыз мезгілі жетіп босанады. Оны аңдыған мыстан кемпір егіз баланы көз көрмес, құлақ естімес, алыс жерге апарып, жап-жасыл үлкен бәйтерек басына ұлды батысқа, қызды шығысқа қаратып іліп кетеді. Сәбилердің көз жасы тамған бәйтерек солады, жүрегі тоқтаған нәрестелермен бірге ағаш та қуарады.

Қаңқу әңгіме халық арасында жата ма, оны естіген ана егізін іздеп жолға шығады. Жолдан шаршаған ана ағаш түбіне келіп, демалады Құлағына күмбірлеген сарын естіледі. Қайдан шығатын әуен екенін білгісі келіп ағаш үстіне шығып тыңдаса, жаңағы бәйтерек сынып кетеді. Ағаштың түбінен басына дейін іші қуыс екенін көреді. Екі басына бұтақтан – бұтаққа керіліп қалған ішектерді көреді. Екі ішек самал желмен тербеліп, одан әуен шығады екен. “Егіз құлынымнан қалған жұрнақ осы болар” деп сол ағаштан аспап жасап алады. Батысқа қараған ішегі бостау, шығысқа қараған ішегін қаттылау керілген екен. “Астыңғы ішек – жіңішке дауысты қызым Зарлық, ал үстіңгі ішек – бос қоңыр дауысты ұлым Маңлық болсын” деп екі ішекке ат қойып, домбырасын тартып, күй шығарып кеткен екен”.

Домбыра - кең таралған ұлттық музыкалық аспап

Домбыра - қазақ халқының өте ерте және кең тараған, нағыз табиғи ұлттық музыкалық аспабы. Көне Шумер тілінен аударғанда «кішкене садақ» деген мағына береді. Алматы облысы, Жамбыл ауданы аумағынан шамамен 2,5 ғасыр бұрын табылған таста қашалған суреті мен 16 ғасыр бұрын Мысыр еліндегі Нахт қабіріне салынған пішінінен еш өзгермеген. Қос ішекті шертіп ойнайтын музыкалық аспап ішекті, шертпелі аспаптар тобына жатады.

Аспап әр түрлі үлгіде тұтас ағаштан ойылып жасалады. Тоғыз, он бір, он төрт, жиырма төрт пернесі болады. Күй арнайы құлақтарымен келтіріледі. Аспап үні қоңыр, құлаққа жағымды әрі жұмсақ болып келеді.

Домбыра - сан ғасырлардан бері сырын сақтаған, қазақ даласында кеңінен танымал аспап. Дегенмен домбыра әр аймақта әр түрлі болып келеді. Солтүстік, орталық, оңтүстік аймақтарда домбыра көлемі шағын, жеті-тоғыз пернелі болса, Батыс Қазақстан аумағында кездесетін домбыра шанағы жұмыр, мойны ұзын, он екі, он төрт пернелі болып келеді.

Домбыра аспабының негізгі екі түріне байланысты аспапта күй орындаудың екі түрі «төкпе» мен «шертпе» қағыстары қалыптасқан. Сазды күйлер Арқа өңірінде, ал төкпе күйлер батыс аймақтарда кең таралған.

Домбыра шертудің «сұқпа» (сұқ және орта саусақпен шертіп ойнау), «жап тақымта» (ішекті бос күйінде қағып, пернені басып отыру), «іліп-қақпай» (ішекті іліп қағу), «теріс қақпай» (жоғары-төмен) деп аталатын түрлері бар.

Домбыра аспабының екі ішекті түрінен басқа үш ішекті, қос жақты, кең шанақты, шіңкілдек немесе «Балақай домбыра» деген түрлері бар.

Домбыра аспабында халық күйлерін ғана емес, батыс және шығыс классикалық шығармаларын, танымал туындыларын орындауға болады.

Қалыптастырушы бағалау

Мәтінді оқығаннан кейін: Топтарда салыстыру кестесін өзара ақылдаса толтырады, стильге сай тілдік ерекшеліктерді жинақтайды

1-топ: «Балық қаңқасы» А мәтініаудиториясы

аудиториясы

Мақсаты

Тілі

Стилі

Идеясы

Себептері...

Дәлелдері...

Тақырыбы

Қорытынды пікір..

Идеясы

Стилі

Мақсаты

Тілі

Аудиториясы

Дәлелдері...

Себептері...

Қорытынды пікір..

Тақырыбы

ҚБ "Қол шапалақ"

Ұқсастығы Айырмашылығы

Айырмашылығы

Екі мәтіннің ұқсастығы:

Екі мәтіннің айырмашылығы:

Көзделген аудитория (кімдерге арналғандығы)

Мақсаты: (автор бұл мәтінді жазғанда қандай мақсатты көздеп отыр?)

Стилі:

Тілі:

ҚБ "Басбармақ"

Таныстырылым жасау сәті:

Әр топ өзінің жұмысын таныстыру барысында басқа топтарда айтылмаған тың деректерді жеткізуге тырысады.

Бағалау критерийі

Дескриптор

Мәтіндердің стильдік ерекшелігін ажыратады, салыстырмалы талдау жасайды;

-екі мәтіннің ұқсастығын табады;

-екі мәтіннің айырмашылығын ажыратады;

-стиль түрін анықтайды;

-мәтіндерді салыстырады;

-тілдік ерекшеліктерін ажыратады;

-мәтіндердің негізгі идеясын анықтайды.

https://www.youtube.com/watch?v=aYy1ms_K1cQ

Интербелсенді тақта

Кеспе қағаздар

Сабақтың соңы

2-3 минут

Рефлексия:

Үйге тапсырма

«Домбыра –қазақ халқының ұлттық аспабы» тақырыбында ойтолғау немесе шағын мақалла жазыңдар. Жазба жұмысында мақал-мәтелдер мен фразеологизмдерді ұтымды пайдаланыңдар.

Қосымша ақпарат

Дифференциация – Сіз оқушыларға көбірек қолдау көрсету үшін не істейсіз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай тапсырма беруді көздеп отырсыз?

Бағалау – Оқушылардың ақпаратты қаншалықты меңгергенін қалай тексересіз?

Пәнаралық байланыс

Қауіпсіздік ережелері

АКТ-мен байланыс Құндылықтармен байланыс (тәрбиелік элемент)

Дифференциацияны берілетін тапсырма, күтілетін нәтиже, қолдау көрсету, бөлінетін уақыт, қолданылатын дереккөздер арқылы жүзеге асыруға болады.

Дифференциация сабақтың кез келген бөлімінде қолданылады.

Бұл бөлімді оқушылардың сабақ барысында алған білімдерін бағалау үшін қолданылатын әдіс-тәсілдеріңізді жазу үшін пайдаланыңыз.

Сабақ жоспарын құру үшін сізге өзге пән мұғалімдерінің көмегі керек пе?

Берілген тапсырмалардың қайсыбірі оқушылардың қауіпсіздігіне немесе денсаулығына қауіп төндіре ме?

Оқушылар сабақ барысында өздерінің АКТ дағдыларын дамыта ала ма?

Осы сабақ барысында НЗМ құндылықтарын дамытуға қандай мүмкіндік бар?

Ойлану

Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары жүзеге асырымды болды ма?

Бүгін оқушылар нені үйренді? Сыныптағы оқу атмосферасы қандай болды? Дифференциацияны жүзеге асыру қолымнан келді ме? Мен жоспарланғануақытымды ұстандым ба? Мен жоспарыма қандай өзгерістер енгіздім және неліктен?

Төменде берілген бөлімді осы сабақ туралы ойларыңызды жазу үшін пайдаланыңыз. Сол жақ бағанда берілген сабағыңызға қатысты ең маңызды сұрақтарға жауап беріңіз.

Жалпы баға

Сәтті өткен екі нәрсені атап көрсетіңіз (сабақ беру және оқытуға қатысты)?