Қазақтың тұсау кесу дәстүрі туралы танымдық мақала

Тұсау кесу.

Танымал қаламгер Ахмет Жүнісовтың халқымыздың байырғы тұрмыс-салт ғұрыптары туралы жазған кітабынан сыр шетпекпіз.

Бала бесіктен шығып, еңбектеуден өткен соң қаз-қаз басады, қара табан бола бастайды. Өз аяғымен туған жерінің топырағын басып, із түсіріп ,өз көзімен алдына қарап бет алады.Ұядан өз қанатымен қалықтап ұшқан балапандай бала да ең алғашқы тіршілігін бастайды. Мұны ежелден түсінген қазақ баласының келешегіне ақ жол тілеп тұсау кесер деген кәдені істейді. Бұған да бір мал сойылып, жұрт жиылады. Баланың анасы ала-құла шуда жіптің екі-үш қарысын дайындап, оны ауылдағы ең бір желаяқ, пысық әйелге беріп: «Ал, баланың тұсауын өзің кес!» дейді. Ол жіпті алдымен баланың екі аяғына байлап, оны жұрттың көзінше кеседі. Бала анадайдағы өз анасына қарай жөнеледі. Тұсау кескен кісіге бір киім кигізеді, не мал береді. Міне,осыдан бастап кішкене қазақ өзінің өмір жолын бастайды. Пәнидегі тіршілігініңі ізімен жер бетін шимайлайды. Әке мен шеше бала тәрбиесінің алғашқы қадамына кіріседі.

Тұсау кесу -қазақтың өмір сапарының алды. Мұны сәтті бастасын деп ырым жасағаны. Осы арада «баланың аяғына не себепті ала жіп байланады? Қара, қызыл жіп неге байланбайды?» деген сұрақ тууы мүмкін. Мұның мәні мынада: қазақ баласын сөзді ептеп ұға алатын, айтқанды істейтін кезінен-осы тұсауы кесілгеннен бастап ұрлыққа, зорлыққа, жырындылыққа барма ,жолама деп баулиды. Біреудің ала жібін аттама, бүлінгеннен бүлдіргі алма дегенді әу бастан -ақ құлағына сіңісті етеді. Аяқтағы жіптің ала болуы да,оның кесілуі де жоғарыдағыларды орында, айтқанды істе ,ондайдың жолын кес ,біреудің бір құлаш бас жібіне жолама, тіпті бұзауға мойыншақ, көгенге бұршақ болатынын алма дегені. Бұл-екінші себебі. Біріншісі -баланың келешегіне жол ашу,ақ жол тілеу.