Қазақтың үш жұрты тақырыбы бойынша оқушылар жұмысы

«САРЫАРҚА ДАРЫНЫ» АЙМАҚТЫҚ ҒЫЛЫМИ-

ПРАКТИКАЛЫҚ ОРТАЛЫҚ

ШАХТИНСК ҚАЛАСЫ ӘЛИХАН БӨКЕЙХАНОВ

АТЫНДАҒЫ МЕКТЕП-ЛИЦЕЙІ

Жұмыстың бағыты: Қазақстанның тарихи

ескерткіштері және болашақ дамуы бар саяхат

маршруттары

Секциясы: тарих

Тақырыбы: «Қазақтың үш жұрты»

Орындыған: Әбдраш Гүлжан 7 «Б» сынып оқушысы,

Әлихан Бөкейханов атындағы

мектеп- лицейі, Шахтинск қаласы Жетекшісі: Ж.К.Белиспаева Әлихан Бөкейханов атындағы

мектеп- лицейі

Шахтинск 2018 жыл

Мазмұны

І.Кіріспе

-------------------------------------------------------------------------- 3 бет

І. Бөлім. Зерттеу бөлімі. Қазақтың үш жұрты

1.1.Өз жұртым -------------------------------------------------------------------

4-7 бет

1.2.Нағашы жұрт

---------------------------------------------------------------- 8 бет

1.3.Қайын жұрт

-------------------------------------------------------------------9 бет

Қорытынды ---------------------------------------------------------------------

10 бет

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

--------------------------------------------11 бет

Кіріспе

Жер шарында қанша ұлт болса, солардың ішінде ең

бауырмал, қонақжайлы, іші-бауырыңа кіріп тұратын біз

қазақпыз десек қателеспейміз. Олай деумізге толық негіз

бар. «...Қырық рулы елміз, қарға тамырлы қазақпыз». Бұл

қазақтың аралас – құралас, алыс – берісті құда – жегжат,

жамағайын, жұрағаттығын аңғартатын сонау іргеміз сөгіліп,

қаймағымыз бұзылмаған бағзы заманнан жеткен ұғым...

Алысты жақын тұтқан, жақынды бауыр тұтқан. Туыстық

желіні үзбеген. Береке – бірлікті бұзбаған. Үлкені сөз

бастаған, кішісі ағаның сөзін қостаған. Сүттей ұйып ғұмыр

кешкен. Ел шетіне жау келсе, даңқты бабаларының атын

ұран қып шақырып, «...алаштың азаматымыз» десіп

бәтуласып, баталасып бес қаруын асынып, ат құйрығын

түйісіп, бір байрақтың түбінен табылған....

Жұмыстың өзектілігі:

Қазақ халқының туыстық қатынастарының өзіне тән

ерекшеліктерін біле бермейміз. Жобада осы мәселе жайлы

айтылады.

Мақсаты:

Қазақ халқының әдет-ғұрпына байланысты туысқандық

қатынастардың ерекшеліктерін анықтау зерттеудің негізгі

мақсаты болып табылады.

Міндеттері:

 Ұлттық ерекшелікті көрсететін туыстық

қатынастардың құрылымын зерделеу;

 Туысқандық қатынастардың ерекшеліктерін ашып

көрсету;

 Қазіргі уақытта мәдениеттанымдық –

коммуникациялық тұрғыдан қандай рол атқаратының

көрсету.

Нысаны: қазақтардағы туыстық қатынастардың

ерекшелігі

Болжам: Егер біз туысқандық қатынастардың

ерекшеліктерін біле жүріп, әдет-ғұрыптарды сақтап жүрсек,

ұлттық байлық игілігіміз зор болар еді.

І. Туысқандық қатынастардың ерекшелігі

1.1. Өз жұртым

Ағайын жұрт.

Ағайын-туыс деп бір рудан өсіп, өрбіген ұрпақтар қауымы

мен бірлігін айтады. Туыстар тату, бір-біріне қорғаныш болу

керек. Ағайын, туыстан бөлініп кетпейді. Бөлінгенді бөрі жейді

деген бар. Туыстар жеті атаға дейін туыстықты үзбейді және

қыз алыспайды.

Ата –әкенің әкесі. Жеті атадан санағанда үшінші ұрпақ. Ел-

жұрт «ақсақал» деп құрмет тұтатын қадірлі ел тұтқасы. Мұндай

кісілер төрде орын алады, оларға әрқашан құрмет көрсетеді.

«Ауылында қартың болса жазып қойған хатпен тең»

дегендей ел ұйытқысы, батагөйі, ақылшысы, қамқоры болып

есептеледі. Жастар атадан бата алуы тиіс. Әже – әкенің

шешесі. Ел іші, от басының бүтіндігін ойлайтын көптің сыйлы

анасы. Ол салт-дәстүрді сақтап, кейінгі жастарға от басының,

дастархан

берекесінің, ағайын, абысындардың бірлігін сақтайтын

тәрбиеші, әрі ақылгөйі

деп есептеледі. Ұлы мен келіні әжесінің тапсырпасы мен

өтінішін сөзсіз орындауға тиіс. Қазақ халқының заңы бойынша

әжені де, атаны да, әрбір адам танысын танымасын сәлем

беріп, құрметтер көрсетуге тиіс.

Ана – өзіңді өмірге әкеліп, түн ұйқысын төрт бөліп, ақ сүтін

берген аяулы адамың. Әр ұл мен қыз ата анаға мәңгі қарызда.

Оларға қарсы келуге, ренжітуіне, айтқанын орындамауға

болмайды. Мұхаммед Пайғамбардың

хадисінде «Ата-анасын ренжіткендерді, Алла тағала жақсы

көрмейді» деген. Әсіресе, ананың жолы мүлде бөлек. Ана – өмір

тұтқасы, өмірге адам әкелуші, тәрбиеші, тілеуқор, ақ ниетті

мейірбан. Ол отбасының берекесі, ырысы, ақылшысы. Ана

алдында батыр да, ғалым да кіші.

Әке – ұрпақ иесі, панасы, айбары, үй басшысы және

асыраушысы. Жеті атадан санағанда екінші ұрпақ.

Үлкен-кішіге бірдей қамқор, азамат, ел ағасы ретінде

көрінеді. Өмірде әке мен ана қатар аталады.

Олардың қызметі туған балалары үшін шексіз. Атаның күші,

ананың сүті ұрпақ үшін шексіз де, өлшеусіз. Анаңды Меккеге

үш рет арқалап апарсаң да, парызынды өтей алмайсың деген

сөз баяғыдан бар. Бұл парызды әр ұрпақ өзінің ата-анасына

деген құрметімен, шын пейілімен, ризалық ісімен ғана өтей

алады. Жақсы ата-ана, ер мен әйел – ұрпақтың, елдің

мақтанышы.