Қиял және оның түрлері психология семинары

Авторы: Жакипова Ақтолқын Маратовна

Қиял, оның түрлері туралы теориялық және практикалық

мәселелерді ашып көрсету және түсіндіру

Пәні: Психология

Сабақ типі: аралас сабақ

Сабақтың түрі: аралас

Сабақтың тақырыбы: Қиял, оның түрлері.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Қиял, оның түрлері туралы теориялық және практикалық мәселелерді ашып көрсету және түсіндіру;

Дамытушылық: Білімалушылардың тіл және ой мәдениетін қалыптастыру;

Тәрбиелік: еңбексүйгіштікке, елжандылыққа, ұқыптылыққа, мамандыққа деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу.

ОТҚ және көрнекі-дидактикалық құралдар: суреттер, кестелер, суреттер

Оқыту тәсілі: Түсіндірмелі - хабарлау әдісі, сұрақ-жауап, жеке, топтық, жұптық ізденіс жұмыстары, талдау, жинақтау, салыстыру, әнгімелеу, баяндау әдістері.

Пәнаралық байланыс: Философия, физиология

Әдебиеттер тізімі:

Негізгі:

Жарықбаев Қ, Жалпы психология, А., 2000ж

Жұмасова, Психология,2009 ж, Фолиант

Қосымша:

1. Сәбет Бап – Баба, Психология, А., 2003ж

2. Алдамұратов, Психология, 2002 ж, Алматы

Сабақтың барысы мен мазмұны:

1.Ұйымдастыру кезеңі. 3-5 мин.(сәлемдесу, түгелдеу, студенттердің зейінін сабаққа аудару)

2.Сабақтың мақсатын хабарлау: Қиял, қиялдың түрлері туралы теориялық және практикалық мәселелерді ашып көрсету және түсіндіру

3.Үй тапсырмасын тексеру. 15-20мин.

Бастауыш сынып оқушыларының ойлау ерекшеліктері.

Ойлау формалары.

Оқыту барысында балалардың ойлау процесін дамыту.

Шығармашылық тапсырмаларды балалардың ой өрісін дамытуға колдану.

Ойлау процесінің даму деңгейін анықтау және дамыту әдістемелері

4. Жаңа сабақтың тақырыбы мен оқушылар алдында тұрған мәселелерді хабарлау

Сабақтың жүргізу барысы, 50-55 мин.

Жоспар:

Қиял туралы түсінік.

Қиялдық бейнелердің құрастырулы тәсілдері.

Қиялдың пихикалық көріністері және оның басқа таным процестерімен байланысы.

Қиялдың түрлері.

І. Теориялық кезең:

1. Қиял дегеніміз - сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының субьективтік образдарын қайтадан жаңартып өңдеп бейнелеуде көрінетін тек адамға тән психикалық процесс.

Адамның қиялына тән кейбір ерекшеліктер: жеке қызығушылықтары мен қасиеттеріне, алдына қойған мақсатына байланысты болып келеді.

қиялдың мазмұны мен формасы адамның жас және дара ерекшеліктеріне де, білім тәжірибесіне де байланысты.

Кішкентай баланың қиялы

Ересек адамның қиялы қиял адамның өскен ортасына, этностық ерекшелігіне, табиғат, жер-су қоршауына байланысты да көрініп отырады.

қиял адамның барлық психикалық құбылыстарымен ұштасып жататын процесс.

Адам қиялы еңбек процесінде, іс-әрекет үстінде жарыққа шығып, дамып отырады. Мұндағы негізгі шарт: саналы мақсаттың болуы, болашақты болжай алу, істейтін еңбектің нәтижесін күні бүрын көре білу, яғни оны өңдеп, өзгертіп, елестете алу — адам қиялына тән негізгі белгілер.

Қиял деп - адам бұрын өзі көріп білмеген нэрселерінің бейнесін коз алдына елестетіп, олардан жаңа бейне жасайды. Немесе бұрынғы қабылданған, жинақталған бейнелерге сүйене отырып өз басында тың жаңа елестер мен идеалар тудырады, осындай жада бейнелер мен идеаларды айтамыз. Қиял тек адамға тән соған меншікті психикалык процесс. Жануарлар дүниесінде мұндай функция болмайды. Өйткені, киял - адамның еңбек әрекетімен дамитын психикалық кызмет.

Қиялдың танымдық процесс ретіндегі табиғаты мен адамның танымдық іс-эрекеті құрылымында қиял (фантазия) ерекше орын алады. Осы психологиялық процесс көмегімен адам ойша қашыктықтан өтіп, алыс болашаққа арман жасауы мүмкін. Қиял - бұл адамда бұрын қалыптаскан елестерді орын ауыстыру арқылы заттың немесе ситуацияның бейнесін кұ-рудың танымдық формасы. Түйсік, қабылдау, ойлау көмегімен адам заттар мен процестердің байланыстары мен қасиеттері туралы біліп, алған білімді ой бейнесі түрінде есінде бекітеді немесе қалдырады. Есте сақталатын елестету бейнелері жаңа бейнелерді қиялдың жасалу жолдарын кұрайтын материалы болып келеді. Адам басында көптен бері жүрген мәселенің кенеттен, күтпеген жерден шешімін табуы, оған тиісті жауап алынуы психологияда интуициялық процесс деп аталады. Интуиция (латын сөзі-қазақша шүғылданып қарау деген мағынаны білдіреді). Ғылыми түргадан қарастыратын болсақ, дүниені интуиция арқылы танып білу -ми қабығының белгілі түрде атқаратын қызметі. Бұл мэселені ғылыми - табиғи негізде дәлелдеп берген - И.П.Павлов. Адам қиялының ерекше бір түрі - арман. Бұл активті әрекетшіл киял, өз мақсатымыз бен мүддемізге орай бейнелер жасау, игі мақсат - мүддемізді іс жүзіне асыр

Арманды бағалауда ескеретін жайттар:

1.арманның әрекетке қатысы.

2.шындыкпен жанасуы.

3. оның келешек үшін мәні.

Адамның жігерсіз іс - әрекетіндегі киялдың бір түрі - мұң. Мұң - адамның бұрын басынан кешірген қолайсыз оқиғалары мен сәтсіз і стері жайындағы ойы, мақсатты істерінің жүзеге аспауы туралы, оған себепкер болған жайттар жайындағы қиялы.

Әр адамның қиялы бай, өрісі кең, шындықпен орайласып, тиісті мақсат - мүддені жүзеге асырумен, шындықпен үштасып жатады. Ал екінші біреулердің қиялы өрісі тар, жетілмеген пәрменсіз.…