Қобызға өңделген шығармамен жұмыс ашық сабағы, 3 сынып

Ашық сабақ

Тақырыбы:

«Қобыз аспабына өнделген

шығармамен жұмыс»

Сабақтың материалы:

Құрманғазы «Қызыл қайың - серпер»

Дайындаған: қобыз сыныбының мұғалімі Кадралиева К.С.

Шыңғырлау

Тақырыбы: «Қобыз аспабына өнделген шығармамен жұмыс»

Сабақтың материалы: Құрманғазы «Қызыл қайың-серпер».

Білімділік мақсаты:

1. Күй жанрымен таныстыру. 2. Қобызға өнделген «Қызыл қайың - серпер» күйімен

жұмыстану және осы күйді нақышына келтіріп орындау. 3. Күйдің ырғағын түсіндіру.

Дамытушылық мақсаты: Дыбыс интонациясын реттеу.

1. Аппликатура қою (күйдің әуеніне байланысты). 2. Домбыра, фортепиано аспаптарын пайдалану. 3. Ішектен-ішекке көшу кезінде интонациямен жұмыстану. 4. Ысқышты бір қалыпты жүргізу және күйдің ырғағына

байланысты дұрыс бөлу. 5. Күйде кездесетін әр түрлі штрихтарды түсіндіру, көрсету.

6. Күрделі ; өлшемді меңгеру.

Тәрбиелік мақсаты: Күй атасы Құрманғазымен таныстыру және осы

күй арқылы оқушыны еліміздің тарихына, дәстүрлі аспаптық музыкасына, күйшілік өнеріне, ұлттық өнерге деген сүйіспеншілік сезімін оятып, тәрбиелеу.

Қолданылатын көрнекіліктер: 1. Жылдамдық атаулары.

2. Динамикалық белгілер. 3. Құрманғазының суреті.

Сабақты жабдықтау: 1. Шығарманың ноталық мәтіні.

2. Тақта. 3. Қобыз, домбыра, фортепиано аспаптары. 4. Нота қоятын пульт.

Сабақтың түрі: аралас сабақ.

Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасымен жұмыс. ІІІ. Үй тапсырмасын қорытындылау. ІV. Жаңа сабақ. V. Қорытынды бөлім. VI. Бағалау. VII. Үй тапсырмасы.

І. Ұйымдастыру кезеңі. Аспапты (қобыз) құлақ күйіне келтіру,

көрнекіліктерді дайындау, оқушы құралдарының даярлығына назар аудару.

ІІ. Үй тапсырмасымен жұмыс. 1. Үйге қандай тапсырма берілді?

2. Тапсырма сұраулар арқылы орындалады.

3. Үй тапсырмасының материалы Үсенов «Күзгі

әуен».

ІІІ. Үй тапсырмасын қорытындылау.

1. Тапсырма қайталап сұралады. 2. Шығарма талапқа сай ырғағымен орындалады. ІV. Жаңа сабақ.

Сабақтың материалы Құрманғазы «Қызыл қайың - серпер». Тақырыпты, оның мақсатын мұғалім жариялап түсіндіреді.

Музыка аспаптарында орындалатын шығармаларды аспаптық музыка деп атайды.

Қазақтың домбыра, қобыз, сыбызғы, шертер сияқты ұлттық музыкалық аспатарында орындалатын әуен-саз күй деп аталады. Бізге жеткен ең көне күйлер күй атасы Қорқыттың шығармалары.

Күй - бағдарлы, мазмұны бар, көркемдігі жоғары аспаптық жанр. Күйлер тақырыбы мен мазмұнына қарай аңыз күйлер, тартыс күйлер, тарихи күйлер, арнау күйлер, лирикалық күйлер, психологиялық күйлер болып жіктеледі.

Домбыра күйлері орындалу мәнері мен құрылымдық ерекшеліктеріне қарай төкпе және шертпе деп екі үлкен түрге бөлінеді.

Қаншама ғасырлар бойы атадан балаға жалғасып келе жатқан күйшілік өнер, әсіресе бүгінгі күнге дейін шашау шықпай бізге жеткен домбыра мен қобызда орындалатын күйлер-дүние жүзінде теңдесі жоқ асыл қазына ерекше құбылыс. Әр дәуірде ғұмыр кешкен күйшілік өнердің тарлан жүйріктері мен жансыз дүниеге жан бітіріп тілін бұлбұлша сайратқан дүлдүлдері қаншама орындаушылық өнердің сантарау мектептері қаншама.

Бүгінгі біз танысатын күй атасы деп аталған Құрманғазы. Құрманғазы Атырау облысы, Теңіз ауданы, Жиелі деген жерде 1823 жылы дүниеге келген. Құрманғазы күй өнері арқылы әділетсіздікке, озбырлық пен зорлыққа қарсы күрескен дара тұлға. Бүгінгі таңда 100-ден аса күйлері белгілі. Олардың ішінде «Адай», «Сарыарқа», «Кісен ашқан», «Түрмеден қашқан», «Аман бол, шешем, аман бол», «Ақбай», «Саранжап» т.б. Сабақтың тақырыбы «Өнделген шығармамен жұмыс» болған соң, сабақта қаралатын материал профессор М.Калембаеваның қобызға лайықтап түсірген Құрманғазының күйі «Қызыл қайың-серпер».

Өнделген шығарма - негізгі арнайы бір аспапқа жазылған шығарманы немесе күйді басқа аспапқа лайықтап түсіру, өндеу деген мағынаны білдіреді.

1. «Қызыл қайың - серпер» - ел арасында таралған аңыз бойынша Хиуа ханның тойына Сырым батыр жігіттерімен қатысып, бар бәйгені жеңіп алады. Хан басында менсінбегенмен осыдан кейін «Жігіттерің өзін сияқты батыр, өңшең қызыл қайың бір серпер күйші жігіттер екен» депті. Осы аңыз Құрманғазыға да жетіп шығарған күйі екен.

2. Күй домбыра аспабында орындалады. Оқушы тыңдайды, содан соң қобыз аспабында бөлім-бөліммен талдайды. Сабақ барысында бірнеше рет күйді домбыра аспабында тыңдап оқушы қобызда домбыраға еліктеп шығарманы орындайды. Осылайша сабақ домбырамен үндесіп өтеді.

а) Күй тез, жігерлі орындалады. Күйдің ырғағына байланысты өлшемі

өзгеріп тұрады. Күйде ысқыштың орта бөлімімен орындалатын

маркато штрихына, күйді әдемілейтін форшлактарға және күй барысында кездесетін екі дыбысты интервалдарға көп көңіл аудару қажет.