Қолөнер арқылы ұлттық құндылыққа тәрбиелеу мақаласы

"Қазақ ұлттық қыздар педогогикалық университеті КЕАҚ"

Педагогика және психология институт

“Көркем еңбек сабағында бастауыш сынып оқушыларының қолөнер арқылы ұлттық құндылыққа тәрбиелеу”

Орындаған:

Даутова Айгерим

Бөрібай Шұғыла

Алматы 2024

Тақырып: Көркем еңбек сабағында бастауыш сынып оқушыларын қолөнер арқылы ұлттық құндылыққа тәрбиелеу

Кілтсөздер: Көркем еңбек, қолөнер, ұлттық құндылықтар, бастауыш сынып, тәрбие, ою-өрнек, киіз басу, кесте тігу, ағаш өңдеу, ұлттық сана, шығармашылық қабілет.

Аңдатпа: Оқушының дарындылығының дамуы, қабілетінің ашылуы көбінесе мұғалімнің кəсіби біліктілігіне, жəне оның тұлғалық қасиетіне байланысты екені ақиқат. Бұл мақалада көркем еңбек сабағында бастауыш сынып оқушыларын ұлттық құндылықтарға тәрбиелеудің маңыздылығы қарастырылады. Қазақ халқының қолөнер дәстүрлері балалардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға ғана емес, олардың ұлттық сана-сезімін қалыптастыруға, рухани-адамгершілік қасиеттерін тәрбиелеуге де ықпал етеді. Сонымен қатар, қолөнердің әртүрлі түрлері, олардың тәрбиелік мәні мен мектеп бағдарламасындағы рөлі талданады. Ұлттық мәдениетті насихаттау үшін мұғалімнің шығармашылық қызметі мен оқытудағы әдіс-тәсілдері сипатталады. Бұл мақала ұлттық құндылықтарды жас ұрпақтың санасына сіңіру арқылы қазақ халқының мәдени мұрасын сақтап, болашақ ұрпаққа жеткізуге бағытталған.

Ұлттың рухани болмысын айқындайтын құндылықтар тек мәдениет пен өнерде ғана емес, күнделікті өмірдің өзінде көрініс табады. Қазіргі жаһандану дәуірінде ұлттық мұраларды сақтау мен оны жас ұрпаққа жеткізу маңызды. Осы тұрғыда мектептегі көркем еңбек сабағы – ұлттық құндылықтарды дәріптеу мен балаларды тәрбиелеудің ерекше алаңы. Әсіресе бастауыш сынып оқушыларына қолөнерді үйрету арқылы ұлттық сананы қалыптастыру – уақыт талабы. Ұлттық құндылықтар кез келген халықтың өміріндегі маңызды негіз болып табылады. Олар халықтың ғасырлар бойы жинақтаған тәжірибесін, рухани мұрасын, өмір сүру қағидаттарын және мәдениетінің ерекшеліктерін сақтап қалады. Әрбір ұлттың өзіндік құндылықтары сол халықтың даралығын көрсетіп, оны басқа халықтардан ерекшелеп тұрады. Қазақ халқы үшін ұлттық құндылықтар тек материалдық мұралармен ғана шектелмейді, ол салт-дәстүрлер, әдет-ғұрыптар, өнер, әдебиет, халықтың дүниетанымы мен тұрмысындағы ерекшеліктер арқылы көрініс табады. Балалардың бойына ұлттық құндылықтарды сіңіру – болашақ ұрпақтың рухани байлығын қалыптастырудың басты негізі. Бұл құндылықтарды сіңірудің ең тиімді тәсілдерінің бірі – мектептегі көркем еңбек сабағында қолөнерді үйрету. Қолөнер – халықтың

Қолөнер – қазақ халқының өмірінде терең мағынаға ие болған ерекше өнер. Ата-бабамыздың тұрмыс-тіршілігінде бұл өнер заттық қажеттіліктерді өтеп қана қоймай, халықтың таным-түсінігін, эстетикалық көзқарасын жеткізген. Сәндік бұйымдар мен тұрмыстық заттарда қазақтың мәдениеті, рухани байлығы мен шеберлігі көрініс тапқан. Қолөнер арқылы халқымыз табиғатқа деген сүйіспеншілігін, еңбекке деген құрметін, әдемілікке деген сезімін көрсете білген.

Көркем еңбек сабағында қолөнерді үйрету оқушыларға эстетикалық тәрбие беріп, шығармашылық қабілеттерін дамытады. Бала қолөнер бұйымын жасаған сайын өз халқының дәстүрлеріне жақын бола түседі. Мысалы, киіз үйдің шаңырағы мен керегесін жасау, киіз басу, ою-өрнек ойып, кесте тігу – тек жұмыс емес, ұлттық құндылықтарды түсінудің жолы. Бастауыш сынып оқушылары үшін мұндай тапсырмалар әрі қызықты, әрі танымдық маңызға ие. Қолөнермен айналысу баланың ойлау қабілетін дамытып, шыдамдылыққа, ептілікке баулиды. Мұндай жұмыстарды орындау барысында олар жауапкершілік пен еңбекқорлықты үйренеді. Сонымен қатар, қолөнер арқылы ұлттық мұраны түсіну – балаларды өз еліне деген сүйіспеншілікке тәрбиелеудің бір жолы. Жасалған әрбір бұйымда ата-бабамыздың даналығы мен қолтаңбасы жатқанын сезінген бала өз ұлтының мәдениеті мен дәстүріне құрметпен қарай бастайды. Мектепте ұлттық құндылықтарды дәріптеу үшін мұғалімнің шеберлігі маңызды рөл атқарады. Мұғалім сабақ барысында әрбір қолдан жасалатын бұйымның тарихы мен мән-мағынасын түсіндірсе, оқушылардың қызығушылығы арта түседі. Мәселен, ою-өрнектердің әрқайсысы белгілі бір мағынаны білдіретінін, олардың халықтың өмір сүру салтынан хабар беретінін айтса, ба

еңбекқорлық пен төзімділік. Қолөнермен айналысу шыдамдылық пен ұқыптылықты талап етеді. Бала әрбір жұмысты соңына дейін жеткізуге үйренеді.

эстетикалық сезім. Қолөнер бұйымдарын жасау барысында балалар әсемдік пен үйлесімділікке мән береді.

ұлттық сана-сезім. Ұлттық нақыштағы бұйымдар жасау арқылы балалар қазақ халқының мәдениетін тереңірек түсініп, оған құрметпен қарай бастайды.

Көркем еңбек сабағының мазмұны оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес ұйымдастырылады. Сабақ барысында ұлттық қолөнердің түрлі бағыттарын қамтуға болады:

Ою-өрнек салу. Қазақтың ою-өрнектері ғасырлар бойы қалыптасқан өнердің бір түрі. Әрбір оюдың өзіндік мән-мағынасы бар. Балалар бұл өнерді үйрену арқылы тек шығармашылық қабілеттерін дамытып қана қоймай, оюлардың мағынасын түсінеді.

Киіз басу. Киіз басу – көшпелі қазақ мәдениетінің ең маңызды өнерінің бірі. Бұл процесс балаларды ұжымдық еңбекке баулиды.

Кесте тігу. Қазақ халқының қолөнерінің ең нәзік түрлерінің бірі – кесте тігу. Бұл өнер түрі балаларды әсемдікке, ұқыптылыққа тәрбиелейді.

Ағаштан бұйым жасау. Балалар ағаштан түрлі бұйымдар жасап, шеберлікке үйренеді. Бұл қазақ халқының тұрмыстық бұйымдарын дайындау мәдениетін меңгеруге мүмкіндік береді.