Қоршаған ортаны құқықтық қорғау және қауіпсіздік

Қоршаған ортаны құқықтық қорғау жəне экологиялық қауіпсіздік

Табиғатты құқықтық қорғау бүкіл әлем халқы, олар туратын мемлекеттер үшін өте қажетті шаралардың бірі. Оның себебі ғылым мен техниканың дамуы пайдалы қазбалардың, суды, орманды, атмосфералық ауаны өнеркәсіпте, жол қатынастары, құрал-жабдықтармен қатар қару- жарақтар, атом қаруы мен энергетикасы, космос үшін пайдалану жылдан жылға арта түсуде. Мұнау өнімдерін тасымалдаудан мұхиттар мен теңіздерге аққан мұнай жануарлар дүниесіне зиянын тигізуде. Ормандар орынсыз ағаш кесу мен ащы жаңбыр суына ұшырап, көлемі қысқаруда. Атмосфералық ауаға өндірістің ұлы заттары көптеп шығарылады.

Ғалымдардың айтуы бойынша, бақылаусыз және келешекті ойламастан жасаған адамдардың шаруашылық қызметі салдарынан жер планетасы болашақта адам тіршілігіне жарамай қалуы мүмкін. Улы газдардың әсерінен азон тесігі көбейіп-, жылу әсерінен мұздар еріп, теңіздерде судың деңгейі көтеріліп, топан су қаупі артуда. Сондықтан 1948 жылы Халықаралық табиғат қорғау қоғамы құрылды.

Қоршаған орта мен адам арасындағы қатынасты зерттейтін экология ғылымы – бүгінде көп салалы, əрі жан-жақты зерттеуді қажет ететін жалпы ғылымның іргелі салаларының бірі болып отыр. Ал экологиялық ахуалды құқықтық тұрғыдан зерттеу, оның негіздерін қалыптастыру жəне жетілдіру бүгінгі заман талабы, əрі көп аспектілі күрделі мəселе.

Ал қоршаған ортаны ластанудан құқықтық қорғау – бұл ғылыми еңбектерде зерттелмеген немесе жалпы негізде қарастырылып өткен. Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 9-ші қаңтарда қабылданған Экологиялық кодексінің 1-ші бабында қоршаған орта – табиғи объектілердің, оның ішінде өзара қарымқатынастағы атмосфералық ауаны, суды, топырақты, жер қойнауын, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін, сондай-ақ климатты қоса алғанда, табиғи ресурстардың жанды əрі жансыз жиынтығы деп көрсетеді . Жалпы көптеген ғалымдар өздерінің еңбектерінде қоршаған ортаға əр түрлі анықтамалар бергенімен, олардың түпкілікті мазмұны, ұғымы бір болып келеді. Сондықтан да заңда берілген анықтама толыққанды деп есептейміз.Бірақ, бұл жерде айта кететін мəселе жоғарыдағы көрсетілген атауды, яғни “қоршаған ортаны” əр жерде əр түрлі келтіреді. Мəселен, бір еңбектерде ол “қоршаған табиғи орта”, – деп келтірсе, бір еңбектерде “қоршаған орта”, – деп, тіпті ертеректе “табиғат” – деп те келтірген.

Бұл мəселеге байланысты бірқатар ғалымдар өз еңбектерінде ортақ тұжырымдар жасаған жəне соған байланысты бұл атаулардың мазмұны бір болып айтылады немесе қабылданады.

В.В. Петровтың пікірінше “қоршаған табиғи орта” түсінігі табиғат жəне адамды қоршаған ортадан тұрады. Табиғат адам санасынан тыс табиғи экологиялық жүйеден тұратын жəне материалдық дүниенің эволюциялық дамуының нəтижесінде пайда болған табиғи орта, объективтік шындық. Табиғи орта – адамның өндірістік қызметінің əсерінен…