Құмайлардың биологиялық ерекшеліктері мен маңызы

Құмайлардың биологиялық ерекшеліктері мен шаруашылықтағы маңызы

Кіріспе

Құмай- ыстыққа да, қуаңшылыққа да төзімді, топраққа талғамы аз, суды үнемді пайдаланады (жүгері дақылымен салыстырғанда 2 есе аз), тұқым себу мөлшері жүгеріден 5-6 есе кем, тұзды топрақтарға шыдамды және әртүрлі мал азықтық дақылдармен салыстырғанда көк масса өнімділігі көп артық. Сондықтан, жоғары өнімді, топырақ тұздылығына және су тапшылығына төзімді болып келеті галофитті өсімдіктердің жаңа сорттары мен түрлерін инновациялық технологияларды пайдалана отырып Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде өсіруді жолға қою, бүгінгі күннің өзекті мәселелері қатарына жатады.

Жұмыстың мақсаты: Құмайлардың (Sorghum Pers) биологиялық, экологиялық және ресурстық сипаттамасын зерттеу.

Құмай - (Sorhum) – біржылдық шөптектес астық тұқымдас өсімдік. Оның 50 мәдени және бірнеше жабайы түрлері бар.Отаны Африка. Екінші шыққан жеріне Үндістан мен Қытайды жатқызады.Бұл өсімдіктің биологиялық ерекшелігі сол, табиғаттың қолайсыз жағдайларына аса төзімділігі. Ол ыстыққа, шөлге төзімділігі, қолайсыз жағдайларына өсетіндігі және ылғал жеткіліксіз болғанда, тіпті +450С температура да жақсы өнім беретіндігінде.

Тамыр бөлігі- талшықты, қатты тармақталған болып келеді

Сабағы – 1-2,5м, тропиктік аймақтарда 7м-ге дейін жетеді

Жапырақтары жалпақ, дән жабындысымен жабылған

Гүлшоғырының ұзындығы 15-50 см. Дәні қабыршақты, тегіс, масақ қабыршақтарымен жабылған.

Құмай өсімдігінің қасиеттері мен өсу ерекшелігін зерттей келе, бұл өсімдіктің басқа өсімдіктерден ерекше екендігіне көз жеткіземіз.

Малазықтық құмай – жарық сүйгіш күндік өсімдік.

Тұқымдастарының көпшілігінде өсімдіктердің гүлдеуі қысқа тәулікте азаяды, ал ұзақ (15 сағаттан астам) күнде жақсы өседі.

Малазықтық құмай топырақ таңдамайды, өте қарапайым дақыл болып табылады және құнарлы саздақтарда, жеңіл құмды және сазды, арамшөпсіз топырақта жақсы өседі.

Тамыр жүйесінің мықтылығының арқасында малазықтық құмай басқа дәнді дақылдар үшін тозған және құнарсыз деп табылған топырақта бірнеше жылдар бойы қанағаттанарлық және жақсы өнім бере алады.

Қышқыл топырақта нашар өседі.

Малазықтық құмай ылғалға

мұқтаж емес;

Құрғақшылыққа төзімділігі

жоғары болғанымен, ылғалмен қаматамасыз етілуі өнімнің жақсы болуына әсер етеді.

Қазақстанның тау етегіндегі құрғақ дала аймақтарында суармалы жағдайда малазықтық құмай 52,6-дан 62,5 ц/га-ға дейін дән бере алады.

Малазықтық құмай – жылуды жақсы көретін және құрғақшылыққа төзімді дақыл. Тұқымның өнуі, өсімдіктердің өсуі мен дамуы үшін ең тиімді температура + 20 ... + 30С аралығы

Өсімдік дамудың кез келген кезеңінде аязға шыдамайды. Көктемгі аяз дақылдарды толығымен жойып жіберуі немесе өнімді айтарлықтай азайтып жіберуі мүмкін, сондықтан отырғызу күндеріне асықпаған дұрыс.

Малазықтық құмайдың Азияда (негізінен оңтүстік-батыс бөлігінде), Африкада (Экваторлық және оңтүстік), оңтүстік және Солтүстік Америкада, Еуропада (континенттің оңтүстігінде), Австралияда өсетін немесе өсірілетін 50-ге жуық мәдени және жабайы түрі бар. Малазықтық құмай сонымен қатар Ресейдің оңтүстігінде және Украинаның далалы аймағында, Молдовада өсіріледі.

Малазықтық құмай дәнінен ұн, жарма, крахмал, спирт алынады.

Әртүрлі ароматтық қоспаларды қосып, құмайдан алкогольсіз глюкоза-фруктозалы шырындар, йогурттар дайындалады. Сондай-ақ құмай медицинада сусамыр ауруының (сахарный диабет) науқастарына бірден-бір шипалы диеталық тағам дайындауда қолданылады.Осы мәліметтерге сүйене отырып, мен құмай сортынан жасалынған ««КУАТ3»- сусынын артық салмақпен ауыратын адамдарға пайдалануға ұсыныс айтамын. Өйткені құмайдың құрамындағы көмірсулардың энергетикалық құныдылығы жоғары болғанымен де адам ағзасына түскен кезде бірден еріп, метаболизм жолымен ағзаға тез сіңіріледі.