Орман типологиясының түрлері мен ерекшеліктері туралы мақала

ӘОЖ/ББК 631.53

ОРМАН ТИПОЛОГИЯСЫ ТҮРЛЕРІ ЖӘНЕ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

ТИПОЛОГИЯ ЛЕСА ВИДЫ И ОСОБЕННОСТИ

FOREST TYPOLOGY TYPES AND FEATURES

Сайфулла Мұхит Жүнісұлы

Бекболат Нариман Әділұлы Әлиасқаров Мадияр Матығұл Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті, Көкшетау қ.

[email protected], [email protected],

[email protected]

Сайфулла Мухит Жунис Бекболат Нариман Адил Алиаскаров Мадияр Матыгул Кокшетауский университет им. Ш.Уалиханова, г. Кокшетау [email protected], [email protected],

madiyar/[email protected]

Sayfulla Mukhit Zhunisuly

Bekbolat Nariman Adiluly

Aliaskarov Madiyar Matygul

Sh.Ualikhanov Kokshetau University, Kokshetau

Түйіндеме. Бұл мақалада орман типологиясының негізгі түрлері мен олардың ерекшеліктері қарастырылады. Орман типологиясы – орман экожүйелерін зерттеу, жіктеу және басқару үшін қолданылатын ғылым саласы. Ормандардың экологиялық, биологиялық және географиялық сипаттамаларына қарай топтастырылуы олардың өнімділігі мен биологиялық әртүрлілігін сақтау үшін маңызды рөл атқарады.

Түйін сөздер: Орман типологиясы, экожүйе, климаттық факторлар, топырақ, өсімдіктер, биологиялық әртүрлілік, орман ресурстары, орман, тропикалық орман, антропогендік әсер, экожүйелік қызметтер, орман қорғау, табиғи ресурстар, жіктеу, тұрақты даму.

Аннотация. В статье рассматриваются основные типы лесной типологии и их особенности. Лесная типология – это научная область, которая применяется для изучения, классификации и управления лесными экосистемами. Классификация лесов по экологическим, биологическим и

географическим характеристикам играет важную роль в сохранении их продуктивности и биологического разнообразия.

Ключевые слова: Лесная типология, экосистема, климатические факторы, почва, растения, биологическое разнообразие, лесные ресурсы, лес, тропический лес, антропогенные воздействия, экосистемные функции, охрана лесов, природные ресурсы, классификация, устойчивое развитие.

Annotation. This article examines the main types of forest typology and their features. Forest typology is a scientific field used to study, classify, and manage forest ecosystems. The classification of forests based on ecological, biological, and geographical characteristics plays an important role in maintaining their productivity and biodiversity.

Keywords: Forest typology, ecosystem, climatic factors, soil, plants, biodiversity, forest resources, forest, tropical forest, anthropogenic impact, ecosystem services, forest protection, natural resources, classification, sustainable development.

Орман үлгілері туралы ілім орман шаруашылығын ұтымды әрі дұрыс жүргізуге ғылыми негіз болады. Орман үлгісі ормандағы шаруашылық объектісі болуы тиіс. Орманның белгілі бір үлгісіне қатысты ағаш кесу, табиғи жаңарту, екпеағаш жұмыстары т.б. бойынша шаруашылық іс- шараларының нақты жүйесін әзірлеу қажет.

Климаттық және топырақты жағдайларды ескере отырып, Қазақстан аумағында мынадай орман өсіру аймақтары бөлініп алынады:

- Орманды алқапты аймақ ормандары; - Алқапты аймақ ормандары; - Шөлейтті аймақ ормандары; - Алтай және Сауырдың таулы ормандары; - Солтүстік Тянь-Шань таулы ормандары; - Батыс Тянь-Шань таулы ормандары. Орман өсіретін аймақтар, кіші аймақтар, аудандар шегіндегі аудандастыру және орманекпе ағаш жұмыстарын жобалай орман типологиясы болып табылады [1].

Ғылыми типология негізін қалаушы Г.Ф. Морозов алғашқы болып өсімдіктер типтері туралы оқытылымды ұсынды. Ол орман өсімдіктері типі деп бір үлкен топқа біріктірілген және өсу жағдайларымен біртұтас өсімдіктерді атады. Морозовтың айтуы бойынша орман өсімдіктері типі – бұл климаттық фактормен байланысқан орманшылық – географиялық ұғымның ең төменгі жүйелік сатысы. Морозовтың бұл ойлары Алексеевтің, Воробьевтің, Сукачевтің және тағы басқа да ғалымдардың еңбектерінде өз жалғасын тапты. Погребняк жергілікті өсімдіктер әр түрлілігін анықтайтын топырақтық факторлар деп оны ормандар жүйелеу негізіне қойды.

Топырақтар жағдайлары және ормандар белгілері қарым – қатынасын анықтау үшін Погребняк эдафикалық тор қолданды. Ол тор екі қатардан тұрады: трофогендік, яғни құнарлығы және гигрогендік, яғни ылғалдылығы.