Құрманғазы Сағырбайұлы туралы баяндама және реферат

Құрманғазы Сағырбайұлы

 Әдебиет

 Қазақша рефераттар

 Реферат

Бөлісу…

Қазіргі Орал облысы, Жанғалы ауданының Жиделі елді мекенінде дүниеге келген. Күй атасы.Құрманғазыны күй өнеріне баулыған және оның ұстазы болған Ұзақ күйші еді. Құрманғазы жастайынан домбыра шертіп, көпшіліктің ілтапатына бөленді. Күйшінің шығармашылық табыстарға қол жеткізіп, өрлеуіне Бөкей ордасының Байжұма, Баламайсан, Байбақты, Соқыр Есжан сынды атақты күйшілері үлкен ықпал еткен. Олардан тәлім алып өскен Құрманғазы қазақ халқының ұлы сазгері атанды.Құрманғазының күйлері қазақ елі өмірінің әлеуметтік жыр-сыры, азаткерлік рух ұраншысы іспетті, Ұлттық тарихымыздың әуен тілінде жазылған ұлы эпопеясы деуге болатындай. Күйші шығармашылығындағы өзекті мәселелер — халықтың азатгығы мен жеке тұлға бостандығы.

Өз туындыларында XIX ғасырдың 30-жылдары Исатай Тайманұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліске ерекше назар аударған. Құрманғазы бұл көтеріліске өзінің алғашқы туындыларының бірі "Кішкентай" күйін арнаған. Одан кейінгі "Ақбай", "Ақсақ киік", "Түрмеден кдшкдн", "Адай" күйлерінде ол халықтың азаттықты көксеген арманын, әділетсіздікке қарсылықты, қоғамдық мүдделердің өзара қақтығысын білдіреді.

Құрманғазы туындыларында қоғам мен адамның арақатынасындағы айрықша әлеуметтік-психологиялық жағдайлар бейнеленеді.Оның "Аман бол, шешем, аман бол", "Қайран шешем", "Ертең кетем", "Бұқтым-бұқтым" деген күйлерінде адам даусының ырғағы айқын берілген.Құрманғазының ойнақы, мерекелік көңіл күйді білдіретін би ырғағымен жазылған күйлері ("Балбырауын", "Әсем") де бар.

Ленин жалпы негізгі білім беру мектебі

ТАНЫМДЫҚ КЕШ

Құрманғазы Сағырбаев

2010-2011 о.ж.

Құрманғазы Сағырбаев

Ұлы күйші, композитор, халық арасына кең тараған

“Балбырауын”, “Сарыарқа”, “Кішкентай”, “Көбік

шашқан”,“Серпер”,“Алатау” және тағы басқа күйлердің

авторы Құрманғазы Сағырбаев қазақтың аспаптық

музыкасының басты бір саласының негізін қалаушысы. Басқа

да халық мәдениеті саласының көрнекті өкілдері сияқты,

Құрманғазының шығармашылығы да, өмірі де сол өзі өмір

сүрген заманның тарихи –көркемдік шежіресі болды.

Құрманғазы тек қана қазақ аспаптық музыкасының

батыс қазақстандық дәстүрінің негізін қалаушысы ғана емес,

сонымен қатар оның Дина, Мәмен, Көкбала, Ерғали Есжанов

және басқа көптеген дарынды күйшілердің шығармашылық

жолдарының қалыптасуына тигізген ықпалы да мол болды.

Құрманғазы Сағырбаев 1823 жылы Бөкей Ордасының Жиделі

ауылында кедей – шаруа отбасында дүниеге келді.

Құрманғазы жастайынан халық әндері мен күйлерін тыңдап

өсті. Оның әкесі Сағырбайға баласының музыкаға деген

қабілеті оншалық әсер етпейді. Бірақ шешесі Алқа

Құрманғазының бұл талабына Сағырбайдан гөрі өзгеше көңіл

қояды. Жасы оннан асқанда Шағбаланың ауылына әйгілі

домбырашы Ұзақ келеді. Жас Құрманғазының домбырада күй

тартуын ұнатқан Ұзақ қарт, оған домбыра тарту өнерінен

біршама сабақ береді. Бұл кездесу Құрманғазы үшін өмір

жолын анықтаудағы маңызы зор оқиға болады. Ол он алты

жасынан бастап туған аулынан кетіп, күй тартып, ел аралай

бастайды. Үнемі ат үстінде жүріп, әйгілі күйшілермен

кездесіп, өз өнерін одан әрі жетілдіре түседі. Осындай

күндердің бірінде Құрманғазы өзіне бата берген Ұзақ қартпен

тағы кездеседі. Онымен бірге ауылдарды аралап, көптеген

күй тартыстарға қатыса жүріп, елге атағы шығады. Бұл

уақытта оның орындаушылық қорында Соқыр Есжан,

Жаппас, Байжұма және басқа да белгілі күйшілердің

шығармалары болғанын көреміз.

1836 - 1837 жылдардағы Махамбет пен Исатай

бастаған халық көтерілісі Бөкей Ордасын, оның ішінде

Құрманғазы шыққан Қызылқұрт руын дүр сілкіндірді.

Құрманғазы бұл көтеріліске тікелей қатыспаса да,

көтерілістен кейін сол көтерілістің басшысы батыр Исатайға

арнап «Кішкентай» күйін шығарады. Бұл шығарма туралы

академик Ахмет Жұбанов өзінің «Ғасырлар пернесі»

кітабында былай деп жазды: «Аспай – саспай, жұмсақ

қағыспен, баяулап қана, тек домбыраның үстіңгі шегінде

басталатын жалғыз дауысты “кіріспе” – іште жатқан шер;

терең қиял теңізінің толқуын бергендей...Одан кейінгі

буындарында баяу толқу, қобалжу кезеңдерімен кезектесе

белсенді күрестің, драманың элементтері көрінеді.

Домбыраның сағасына қарай жылжығанда екпіні бұрынғыдан

недәуір шапшаңдап, қағыстар қатайып, күйде шын мәнісінде

тынышсыздық, талас – тартыс айқас суреттері алдыңа келеді.

Домбырашы бұл арада Құрманғазы дәстүрінің орындаушылық

түйінін пайдаланып оң қолдың шынтағын көтеріп қойып,

домбыраны біраз дүрліктіріп алады. Күйдің аяғында музыка

кейпі өзгереді. Бастағы шер, терең ой, қиялға қайта