Қыз бала тәрбиесіне арналған танымдық сағат сценарийі

Тақырыбы: “Қыз бала - ұлттың ұяты, халықтың шырайы”

Мақсаты:

халықтық тәлім-тәрбие негізінде қазіргі қазақ қыздарының бойындағы жан сұлулығын, жеңге, ана, әже болып қыз бала тәрбиесіне қалыптастыру жолдарын көрсету

Көрнекілігі: тақырыптық слайд/ қазақи ұлттық киімдегі қыздар, гүлдер/, кереге, керегеде ілулі сырмақ, ішік, түлкі терісі, ою-өрнектер/

Дәліздегі көрмеде: суретші, бейнелеу пәнінің мұғалімі Т.Зейнеденованың шығармашылық туындылары, «Алтын оймақ» ЖК шебері Ә.Қойбақованың «Қыз жасауы»-көрпе, көпшіктері.

Жүру барысының жоспары:

Ұлттық киімдегі қыздар «Тойбастар» биін билеп шығады

«Жеңге мен қайын сіңілі. Жеңге тәрбиесі» образы: қыз баланың киім киісі мен отырып тұру мәнері, әсемдік пен көркем мінез-құлық, ілім-білім арқылы сурет өнеріне баулу, суретші жеңгесін мақтан тұту/Т.Зейнеденова – мұғалім, З.Зарипова – 10-сынып оқушысы/

«Анасы мен қызы. Ана тәрбиесі» образы: Мінез-құлқы, жүріс-тұрысы жөнінде әңгіме ете отырып, кітап оқуға баулу /А.Кабышева-мұғалім, С.Бердиева,– 9-сынып оқушысы/

«Әже мен немере. Әже тәрбиесі» образы: құрақ көрпе тігу, мата ою арқылы арқылы әженің тағылымды әңгімесі /Ә.Қойбақова – ұстаз, «Алтын оймақ» ЖК шебері, немересі - Г.Аманжолова – 8-сынып оқушысы/

Сахнадағы іс-әрекет:

1-эпизод: «Жеңге мен қайын сіңілі. Жеңге тәрбиесі» образы:

Қыз баланың киім киісі мен отырып тұру мәнері, жеңгесімен сырласу арқылы сурет өнеріне баулу, суретші жеңгесін мақтан тұту/Т.Зейнеденова – мұғалім, З.Зарипова – 10-сынып оқушысы/

Сахнада кереге тұрады, мальбертте қыз сурет салып тұрады, жеңгесі қасына жақындап, әңгімеге тартады.

- Шырайлым, сабақтан келдің бе? Тамағыңды іштің бе?

- Жоқ, жеңеше, тамағымды кейін ішемін, қазір шабытым оянып, сурет салғым келіп тұр.

Еркешім менің, осы үйге келгелі айналшықтап қасымнан шықпайсың.

Жеңеше, ес білгелі сіздің суреттеріңізді көріп келемін, анамнан гөрі сіздің қасыңда көбірек боламын, Сіздің бойыңыздағы жақсы қасиеттерді бойыма сіңіріп келемін.

Шырайлым-ау, өркенің өссін, кәне қандай сурет салып отырсың, көрсетші?!

Сабақтан келе жатып, күннің батып бара жатырған әдемі көрінісін көріп, шабытым оянып, бейнелегенім ғой.

Суретіңді жақсы бейнелей біліпсің, бояу түстері бір-бірімен үндесіп тұр екен.

Жеңеше-ау, мен сіздің өнеріңізбен мақтанамын, мектебіміздің қабырғаларында сіздің қолтаңбаңызды көрген сайын масаттанып, қуанамын.

Шырайлым-ау, менде сенімен мақтанамын, алла қаласа Астана қаласында өтетін математикадан халықаралық олимпиадаға жол жүргелі отырсың. Ендеше, не тұрыс, халқымнан бата сұрасақ қайтеді?! Құрметті ел ағалары мен апалар, білімімен бақ сынасқалы жол жүргелі отырған сіңліме ақ баталарыңызды беруіңізді сұраймын.

/Көрерменнен /үлкен әже немесе атадан/ бата алып, «әумин» деседі/

/Қ.Әбекеновтің «Қоңыр» күйі баяу орындалып тұрады. Осы жерде Кейуана желмен желпіген ақ желбегей көйлегімен қолын көтеріп, жеңге мен қыз тәрбиесіне тұжырымды тағлымын айтып өтеді. – саз пәнінің мұғалімі Ә.Сармолдаева/

1-көріністен кейін:

Қыз тәрбиесінде жеңгенің орны бөлек, бұл – өз алдына бір мектеп. Қыздың балғын болмыс-бітімі мен тәрбиесінің басы қасында аяулы жеңгелер жүреді. Көрегенді жеңге қайын сіңілісін болашақ өмірге дайындап қана қоймай, бойындағы қадір-қасиеті мен ілім-білімін дарыта білген, үйретіп тәрбиелеген, қандай ғажап!

2-эпизод: «Анасы мен қызы. Ана тәрбиесі» образы:

Мінез-құлқы, жүріс-тұрысы жөнінде әңгіме ете отырып, кітап оқуға баулу/А.Кабышева-мұғалім, С.Бердиева– 9-сынып оқушысы/

Анашым! /еркелеген қызы анасының алдына тізесіне басын қойып, анасы қызының шашынан сипап әңгіме өрбітеді/

Құлпырған қызыл гүлім менің, айналып қана кетейін, мен сені іздеп жатыр едім.

Анашым, мұғалім үй тапсырмасына “Қыз бала - ұлттың ұяты, халықтың шырайы” тақырыбына эссе жазуға беріп еді, кішкене көмектесіп жібересіз бе?

Қане.../анасы қағазға үңіледі/

Қазақ халқы қыз баланың әдептілігіне, нәзіктілігіне, биязылығына ерекше мән берген. Қазақ ақын-жазушыларының барлығы дерлік арулардың сыр-сымбатына сүйсініп, небір ғажайып туындылар тудырған. Анау «Абай жолындағы» Абай ғашық болған Тоғжан мен Әйгерімнен қимылы мен сәні жарасқан қазақ аруының бейнесін көреміз. Шолпысы сылдырлап, бұрымы бұлғақтап есіктен кіргенде жүріп келе жатқаны шолпының сылдырынан ғана білінген. Мен саған қазақ қызының болмысын сомдайтын Абай атамыздың мына бір өлеңін оқиын, сен көз алдыңа елестетіп отыр.

Суфлер сөзі: /анасы қызына «Абай жолы» романынан үзінді оқыған кезде, екі қос бұрымды қыз шығады, музыка жаймен ойналып, өлең жолдары оқылады/

Қақтаған ақ күмістей кең маңдайлыАласы аз қара көзі нұр жайнайды.Жіңішке қара қасы сызып қойған,Бір жаңа ұқсатамын туған айды.Маңдайдан тура түскен қырлы мұрын,Ақша жүз, алқызыл бет тіл байлайды.Аузын ашса, көрінер кірсіз тісі,Сықылды қолмен тізген, ақ маржандай.Сөйлесе, сөзі әдепті, әм мағыналы,Күлкісі бейне бұлбұл құс сайрайды.Жұп-жұмыр, ақ торғындай мойыны бар,Үлбіреген тамағын күн шалмайды.Тақтадай жауырыны бар, иығы тік,Қос бұрым кеудесінде қисаймайды.Сорақы ұзын да емес, қысқа да емес,Нәзік бел тал шыбықтай бұраңдайды.Етіндей жас баланың білегі бар,Әжімсіз ақ саусағы іске ыңғайлы.Қолаң қара шашы бар жібек талдыТорғындай толқын ұрып көз таңдайды.

Міне, қыз баланың жүрісі биязы, әрі нәзік болуы керек, басқан ізінің дыбысы білінбеуі тиіс. Сен іздеген шығарма шырайын осы құнды қазыналарымыздан табасың. Оқы, қызым, оқы!