Қыз Жібек операсына арналған ашық сабақ жоспары

Тақырыбы: Евгений Григорьевич Брусиловский «Қыз Жібек» операсы Класы: 6-класс Өткізілетін күні: 20.02.2020 жыл

Мақсаты: 1. Білімділігі: Оқушыларға қазақ халқының кәсіби музыка өнерінің дамуы туралы толық мағлұмат беріп, оның ішінде қазақтың тұңғыш операсымен таныстыру. Халық музыкасының классикалық музыкадағы алар орнының ерекшелігін жеткізу. 2. Тәрбиелік: Опера өнерін түсіне білуге үйрету. Оқушының ой - өрісі мен дүниетанымын жетілдіріп, қазақтың атадан балаға мирас болып қалған халық өнерін бағалай білуге тәрбиелеу. 3. Дамытушылық: Оқушылардың білімдерін жан - жақты дамыту. Ата – бабаларымыздың салт – дәстүрінен мағлұмат беру.

Сабақ түрі: Аралас сабақ

Көрнекіліктер: Суреттер, видео таспа, карточка, слайдтар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру. - Сәлеметсіздер ме, оқушылар,ұстаздар! Бүгінгі сабағымыз басқа сабақтарымыздай емес ерекше, қызықты өткелі отыр. Себебі, сабағымызға өздеріңізге жақсы таныс ұстаздарыңыз қатысып,сіздердің сабаққа қатысым үлгерімдеріңізді байқағысы келіп отыр. Сондықтан сабақты жақсы өткізіп,өз өнерлеріңізді көрсетіп атсалысуларыңызды сұраймын. (Күн жады сұралып,журналға жазылады. Оқушыларды түгендеу.)

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру. -Оқушылар үйге берілген тапсырма қалай аталады? «Евгений Григорьевич Брусиловскийдің өмірі мен шығармашылығы»

(Карточка арқылы үй тапсырмасын тексеру)

-Е.Г. Брусиловскийдің өмірі туралы қысқаша мәлімет

-Е.Г.Брусиловcкийдің алғашқы шығармасы және шығармашылық жолы

-Е.Г.Брусиловскийдің операларын ата

-Е.Г.Брусиловскийдің шығармашылық жетістігі

-Оқушылар, міне, сіздер қазақ халқының кәсіби музыка мәдениетінің қалыптасу жолындағы Е.Г.Брусиловскийдің еңбегі мен шығармашылығы туралы толық мәлімет алдыңыздар деп ойлаймын.

- Ендеше, қазақ халқының дәстүрлі музыка мәдениеті мен ХІХ ғасырдағы қазақ халқының кәсіби музыкасының бір бірімен тығыз байланысты екені мәлім

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру.

Міне, бүгінгі біздің жаңа сабағымыздың тақырыбы композитор Е.Г.Брусиловскийдің «Қыз Жібек» операсы. Аса дарынды композитор Е.Г.Брусиловский өзінің еңбекқорлығының арқасында қазақ халқының музыка мәдениетін зерттеп, нотаға түсіре отырып, қазақ халқының тұңғыш операсын дүниеге әкелді.

«Қыз Жібек» операсы қазақ халқының көпшілікке танымал, махаббат тарихына құрылған ХІV ғасырдың лиро эпосы «Қыз Жібек» жырының негізінде жазылған. Либреттосын жазған жазушы Ғ.Мүсірепов. Опера алғаш рет 1934 жылы 7 қарашада қойылды. Көрермен қауым операны сүйсіне, жылы лебізбен қарсы алды.

Операда өздерінің бақыты мен шынайы махаббаты үшін күрескен Жібек пен Төлегеннің тағдыры көрсетіледі.

Опера төрт бөлімнен тұрады.

Операның қысқаша мазмұны

Жібек есімді сұлу қызға алыстағы бір рудың жігіті Төлеген жолыққан соң, екеуі бір бірін ұнатып, қосылуға уәделеседі. Бірақ бұрыннан Жібек сұлуға ойы бар өз елінің жігіті Бекежан мырза оған қалайда үйленуге серт береді. Жібектің ата анасының ризашылығын адған Төлеген үйлену үшін өз ата анасының рұқсатын сұрауға еліне аттанады. Бірақ

Төлегеннің әкесі Базарбай баласына келінді өзі таңдайтындығын айтып, рұқсат етпейді. Төлеген әкесінің қарсылығына қарамастан, Жібек еліне аттанады. Төлегеннің қайта оралып келе жатқанын естіген Бекежан оның жолын тосып, кездеседі де алдап достасады. Екеуі қоштасып кетіп бара жатқанда Бекежан Төлегеннің ту сыртынан садақпен атып өлтіреді. Төлегеннің қаза болғанын естіген Жібек құздан құлап өледі.

«Қыз Жібек» операсы 1936 жылы Мәскеуде өткен әдебиет пен өнердің бірінші онкүндігінде көрсетілді және көпшілік көңілінен шығып, күні бүгінге дейін сахна төрінен түспей келеді.

«ҚызЖібек» операсындағы басты кейіпкерлер: Жібек, Төлеген, Бекежан және Төлегеннің досы Шеге.

Жібектің жан дүниесі мен сұлулығы, мөлдір махаббаты - халық ақыны Ыбырай Сандыбайұлының нәзік сарынды «Гәкку» әнімен берілген. Алғаш Жібек рөлін шарықтау шегіне жеткізе орындап, өзінің сыңғырлаған әсем даусымен халықтың үлкен қошеметіне бөленген – Күләш Байсейітова.

Өзінің бақыты жолында қаза болған қажымас, қайратты Төлеген бейнесі халық әндері мен күйлері негізінде құрылған үш түрлі сазды әуенмен сипатталады. «Қос барабан», «Алқара ай көк», «Қаракөз» әндері. Төлеген рөлін сомдаған – қазақтың опера өнерінің іргетасын қалап, әлемдік дәрежеге көтерген майталмандарымыздың бірі Қанабек Байсейітов.

Операдағы жағымсыз кейіпкер Бекежан бейнесі «Аққұм» әнінің негізінде құрылған. Музыкасының сатыр сұтыр боран соққандай орындалуымен Бекежанның мінез құлқын анық көрсетіледі. Бекежанның қиыннан жол табар айла-тәсілдерін, өткір де қызба мінезі мен қайшылыққа толы жан дүниесін сан түрлі бояумен ашып, әсерлі сомдаған- Құрманбек Жандарбеков

Операдағы тағы бір жағымды кейіпкердің бірі Шегенің партиясы өлең сазды терме әуенімен өрнектелген. Шеге суырыпсалма ақын, халық өнерпазы. Шегенің бейнесін айқара ашып, нақышына келтіре орындаған – Арқаның ән дәстүрінің ай мүйізді ақ серке әншісі, әрі актер, әрі композитор Манарбек Ержанов.

Ал, ендеше «Қыз Жібек» операсынан үзінді қарап көрейік. (Бейне таспадан «Қыз Жібек» операсынан үзінді көрсету.)

Композитор Е.Г.Брусиловский операда халық композиторларының ән күйлерін кеңінен пайдаланып, қазақ халқының дәстүрлі музыкасының сұлулығын мәнерлеп, ерекшелігін толық сақтай отырып, классикалық музыка өнерінің биік шыңынан көрсете білді.

ІV.Қорытынды, бекіту. 1. Жаңа тақырып қалай аталады? 2. Опера не туралы? 3. Операдағы жағымды, жағымсыз кейіпкерлер. 4. Композитор осы шығармада нені көрсете білді?

Ендеше біздер, «Қыз Жібек» операсы қазақтың кәсіби музыкасының алғаш туындысы екенін және қазақ халқының дәстүрлі музыка мәдениеті өшпес мұра екендігіне көз жеткіздік. Олай болса, осы «Қыз Жібек» операсының жазылуына негіз болған «Қыз Жібек» жырынан үзінді тыңдап көрелік.

V.Үйге тапсырма. «Қыз Жібек» жыры туралы мәлімет әкелу. Бүгінгі ашық сабағымыз аяқталды. Сау болыңыздар!

VI.Бағалау. Сабаққа жақсы қатынасқан оқушыларды бағалау.