Рәміздер – ел нышаны тақырыбындағы 4-сынып тәрбие сағаты

«Рәміздерім ұлт нышаны» атты байқаудың өтілу сценарийі

Байқау атауы: «Үмітін елдің арқалап, арманнан туған рәміздер»

Өтетін орны:

Өтетін уақыты:

Өткізуге жауапты:

Жүргізуші: Құрметті мемлекеттік қызметкерлер, жиналған қауым! Мемлекеттік рәміздер белгілі бір елдің өзіндік өмір салтын, бүкіл болмыс ерекшелігін, айрықша арман-аңсарын, басқалармен байланыс мұратын білдіретін белгі. Мемлекеттік рәміздер – елдің ел болып қалыптасуының ұлттық белгілері. Еліміз Тәуелсіздік алғаннан кейін 1992 жылы алғаш рет Мемлекеттік Рәміздеріміз қабылданып, Жоғарғы Кеңеспен бекітілді. Сол жылдан бастап, біздер өзіміздің мемлекеттік рәміздерімізді қолданып келеміз. Бүгін Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін жұртшылыққа ұғындыру, мемлекеттік қызметкерлер арасында мемлекеттік рәміздерді насихаттау мақсатында өткелі отырған «Рәміздерім ұлт нышаны» атты байқауға қош келдіңіздер! Шараны бастамас бұрын ҚР Мемлекеттік Әнұраны ойналады.

(Мемлекеттік Әнұран ойналады)

Жүргізуші: «Біз Тәуелсіздікке аңсап, зарығып жеттік. Енді сол тәуелсіздіктің қасиетті белгілерін де ерекше қадірлеуіміз, қастерлеуіміз керек. Әрбір азамат Қазақстанның Туын, Елтаңбасын, Әнұранын тұмардай қасиет тұтуы қажет. Елдігіміздің сыналатын бір тұсы-осы»,- деген Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың арнау сөзін Қазақ елінде тұратын және оны өз Отаным деп білетін әрбір азамат жүрегінің терең түкпірінде сақтап, қашанда жадында ұстауы керек. Бұл баршамыздың туған ел алдындағы перзенттік борышымыз! Әрине, мемлекеттік рәміздерімізді қастерлеп, қасиеттеу үшін, алдымен мемлекеттік рәміздер туралы терең түсінік болуға тиісті. Жалпы мемлекеттік рәміздер, яғни Ту, Елтаңба, Әнұранның шығу тарихына шолу жасайын.

Алғашқы нышандарға жататын тотемдік белгілер әлемнің барлық халықтары арасында кең тараған. Негізінен жануарлар бейнесі кескінделген бұл тұмаршалар белгілі бір рулар мен тайпалардың ортақ рәмізіне айналды. Олардың қай қоғамдастыққа жататынын сол тұмаршаларға қарап ажырататын болды. Кейінірек көсемдер мен рубасыларының билік белгілері ретінде бір уыс шөп, жапырақ, құстың қауырсын қанаты, айрықша әшекейлеп жасалған бас киім және басқа нышандар пайдаланылды. Олардың орнын найза, әшекейлі бақандар мен түрлі темір салпыншақтар басты.

Ұлы Гомер әйгілі Троя шайқасына қатысқан әскерлердің қалқандарындағы белгілер туралы баяндаса, Эсхил жауға қарсы соғыс ашқан жауынгерлердің қалқандарындағы нышандарды талдап жырлайды. Келе-келе, алғашқы әскери байрақтар пайда болды. Темір бақан басына, найзаның ұшына немесе ағаш таяқтарға өздері сиынатын құдайларының немесе әулие тұтатын жануарлардың бейнесін іліп шығатын болған. Оларда қанатты Пегас, Минотавр, тасбақа мен үкі бейнелері кездеседі. Парсының патшасы Кир (ХІІ ғ.) алтын қанатты қыран бүркіт бейнесін жеке таңбасы ретінде пайдаланған деседі.

Сондай-ақ, Елтаңбалардың дамуы, жетілуі, әртүрлілігі кезеңдерге байланысты. Елтаңбалар 6 түрге, яғни 6 деңгейге бөлінеді: алғашқы әлеуметтік, рәміздік (рулық таңбалар), мөрлер, әулеттік, қалалар мен аумақтық және ресми бекітілген мемлекеттік елтаңбалар.

Сонымен, мемлекеттік рәміздердің алғаш шығу тарихы туралы қысқаша баяндап кеттік, енді мемлекеттік рәміздер туралы білімімізді сарапқа саламыз. Ортаға байқауға қатысушыларды шақырамыз.

Алдымен байқаудың шарттарымен таныстыра кетсек, сайыс 5 бөлімнен тұрады.

Өзін-өзі және қызмет орнын таныстыру – 3 минутке дейін

Тәуелсіздік тарихына (1991-2015 ж.ж) шолу. Қазақстан тарихы мен мемлекеттік рәміздерді меңгеруге байланысты сұрақтарға жауап беру – 5-7 минөтке дейін

Үй тапсырмасы – патриоттық тақырыпқа музыкалық номер орындау (ән, өлең, авторлық жұмыс және т.б.)

«Ақтөбе – туған өлкем» викториналық ойыны – (әр қатысушы берілген сұрақтар бойынша 10-30 ұпай аралығында балл жинайды.)

Берілген тапсырмадағы мемлекеттік рәміздерді (елтаңбаны, туды сипаттау, әнұранды жатқа айту), алғашқы және қазіргі теңгені, Ақтөбе қаласының гербін сипаттау.

Жүргізуші: Естісін әлем шаттық әнімізді,

Түсінсін достар таза жанымызды.

Жалынды біз жастармыз туған елге

Арнаған бойда қуат-барымызды.

Бүгінгі мерекеміздің шымылдығын әнмен ашу үшін сахнаға күміс көмей әншіміз ________________________________________________ шақырамыз. Орындайтын әні «___________________________». Қарсы алайық!

Жүргізуші: Алдағы уақытта осы кемшіліктер қайталанбайтынына үміттеніп, сайысымыздың бірінші бөлімін бастаймыз.

Өзін-өзі және мекемесін таныстыру. Уақыты 3 минут.

Жүргізуші: Тұрағым Қазақстан елді мекен,

Сүйгем жоқ, сүйе алмаймын жерді бөтен.

Танытқан бар әлемге қазақ атын,

Туымды асқақтата желбіретем.

Ән _____________________________________. Орындайтын ___________________________. Қарсы алайық!

Жүргізуші:

2 бөлім Тәуелсіздік тарихына (1991-2008 ж.ж) шолу. Қазақстан тарихы мен мемлекеттік рәміздерді меңгеруге байланысты сұрақтарға жауап беру – 5-7 минөтке дейін

Барлық қатысушыларды ортаға шақырамыз. Сіздерге кеспе қағаздар беріледі. Әрқайсысында 3 сұрақтан жазылған. Соларға жауап берулеріңіз керек.

Қатысушылар сұрақтарға дайындалам дегенше сахнада ән әуеленеді. Орындайтын ___________________________. ___________________________. Қарсы алайық!

Сұрақтарға жауаптар беріледі.

Жүргізуші: 3 – бөлім - үй тапсырмасы. Бұл бөлімде қатысушылар өздері дайындап әкелген – патриоттық тақырыпқа музыкалық ән, өлең, авторлық жұмыс және т.б. орындай алады.

Жүргізуші: Сайысымызды одан әрі жалғастырамыз. 4 – бөлім. «Ақтөбе – туған өлкем» викториналық ойыны. Бірінші қатысушыға бір сұрақ қоямын. Егер қатысушы дұрыс жауап бере алмаса, бірінші қол көтерген адам жауап береді. Жауаптың толымды, толымсыздығына орай 10-30 ұпай аралығында бағаланады.

Жүргізуші:

Жүргізуші: 5 – ші, яғни соңғы бөлім. Мына қағаздарды таңдап, жауабын бересіздер. Берілген тапсырмадағы мемлекеттік рәміздерді (елтаңбаны, туды сипаттау, әнұранды жатқа айту), алғашқы және қазіргі теңгені, Ақтөбе қаласының гербін сипаттау.

Жүргізуші: Қатысушылар ойланам дегенше Мемлекеттік рәміздерге байланысты қызықты ақпарат пен деректерді келтіре кетейін.

Қызыл түс - әлем мемлекеттері туларында ең көп кездесетін рең. Ол барлық тулардың үштен екісінде бар. Одан кейін көп пайдаланылғаны ақ, көк, сары және қара бояулар екен.

Ені мен ұзындығы бірдей жалғыз шаршы ту- Швейцариянікі

Күн бейнесі- мемлекеттік туларда жиі кездесетін нышан. Олардың ішіндегі ең атақтысы-Жапонияның «Күн дөңгелегі». Рәміз-елдің «Күншығыс елі» деген атының нышаны белгісі. Тайвань туларында-ақ күн, Филиппин туларында –сегіз сәулелі күн, Уругвай туында-адамның бет бейнесіне ұқсас «Мамыр күні» суреттері бар.

Тудағы жазу рәміздің ең басты бөлшегі болып табылатын ел-Сауд Арабиясы. Оның туында «Алладан басқа құдай жоқ, Мұхаммед-оның пайғамбары» деген сөйлем бар.

Иранның туында «Аллах акбар» (Алладан басқа құдай жоқ) деген сөйлем 22 рет жазылған. Бразилия туында тәртіп және прогресс, Руанда туында «R» (Р) әрпі таңбаланған.

Абылайдың ақ туы. Ел жадында ерекше сақталған рәміздердің бірі-Абылайдың ақ туы. Ол бір түсті төрт бұрышты ақ мата. Шашақты бауы бар. Қазақтың ұлы туының түсі –Шығыс ғұн (375-454жж), Ақ ғұн (420-562жж), Шыңғыс ханның Алтын орда (1236-1502жж) мемлекеттері рәміздерімен реңдес. Ол б.з.д. ХІІ ғасырда дүниеге келген әлемдегі тұңғыш әскери байрақтардың түсімен де туыстас.

Елұран-Кезінде қазақ халқын құраған ру-тайпалардың өз ұрандары болғаны белгілі. Олар бір сөзден тұрады. Көбіне аруақты аталар мен аналардың атына құрылған. Ал бар қазаққа бірдей елұран «Алаш» болатын. Тағы бір ортақ ұран-«Аруақ» сөзі. Ұрандауды кейде «аруақ шақыру» дейді.

Ең қысқа әнұран мәтіні бар болғаны 4 жолдан тұрады. Ондай рәміздер бірнешеу. Жапония, Иордания және Сан-Марино әнұрандарының мәтіндері осындай.

Ең ұзақ әнұран мәтіні 158 өлең жолынан тұрады. Ол-Грекияның мемлекеттік рәмізі. «Бостандық әнұраны» деп аталады. 1823 жылы жазылған. Авторы-грек ақыны Диониенос Соломос.

Жүргізуші: Ал, қатысушыларымыз дайын болса, жауап бере берсін.

Жүргізуші: Осымен сайысымыздың шарттары аяқталды. Әділқазылар жеңімпаздарды анықтағанша ән шырқалады. Ән ___________________________. Орындайтын _________________________________________________. Қарсы алыңыздар!

Жүргізуші: Келе жатыр, келе жатыр жаңа ұрпақ,

Тек солардың бақытын күт, бабын тап.

Баяғыдай сабаздарың самсасын,

Дүние саған қарасын бір таңырқап.

Осымен сайысымыз өз мәресіне жетті. Жеңімпаздарды шыққан белесімен шын жүректен құттықтаймыз.

2- бөлімге Қазақстан тарихын меңгеруге байланысты сұрақтар

1 – билет

Қай жылы, қай айда Қазақстан Республикасы жоғарғы сессиясы «Тәуелсіз демократиялық және құқықтық мемлекет»-деп жариялады?

Мемлекеттік Ту дегеніміз не?

Кеңес Үкіметі кезінде жастарды, халықты отаншылдыққа шақыратын еліміздің ресми емес әнұраны болып келген ән? Осы әнді жазған кім? Әннің бір шумағын айтып бер.

2 – билет

ҚР ұлттық валютасы қашан қолданысқа енгізілді?

Қазақ халқының сөзі жоқ мемлекеттік әнұран міндетін атқарып келе жатқан музыкалық шығарма?

Елтаңба дегеніміз не?

3 – билет

Елордамыз Ақмола қаласына қашан көшірілді?

Геральдика сөзі нені білдіреді?

Қазақ халқының басына түскен қасіретті баяндайтын әлемдегі болмыс бітімі бөлек ұлттық әнұран?

4 – билет

ҚР Ата Заңы қашан қабылданды?

Қазақстан елтаңбасындағы бесбұрышты жұлдыз нені білдіреді?

2-5 қабатты ғимараттардың сыртында Мемлекеттік Тудың өлшемі қандай болады?

5 – билет

Қазақстан БҰҰ-на қашан мүше болды?

Мемлекеттік Рәміздер стандартқа сәйкес келмесе оған қандай шаралар қабылданады?

Қазақстан туының көк түске боялу себебі?

6 – билет

«Қазақ елі» монументі қашан, қай қалада ашылды?

Геральдика тарихында бұрын-соңды болмаған Қазақстан елтаңбасындағы қандай бейне?

Қазақ халқының сөзі жоқ мемлекеттік әнұран міндетін атқарып келе жатқан музыкалық шығарма?

7 – билет

2007 жылы ҚР Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы қалай аталады?

Бір қабатты ғимараттарда Мемлекеттік Елтаңбаның көлемі қанша болуы керек?

Кеңес Үкіметі тұсындағы Қазақстан елтаңбасы туралы не білесің?

8 – билет

ҚР Мемлекеттік рәміздері қашан қабылданды?

Әнұран дегеніміз не?

Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Рәміздерінің орналасу ретін айт.

2- бөлімге Қазақстан тарихын меңгеруге байланысты жауаптар

1 – билет

1991 жылы 16 қазанда Қазақстан Республикасы жоғарғы сессиясы «Тәуелсіз демократиялық және құқықтық мемлекет» деп жариялады

Мемлекеттік ту- елдің Тәуелсіздігін білдіретін ресми билік нышан.

Бұл ән 1986 жылғы желтоқсан оқиғасында «Елім-ай» әнімен қатар шырқалған болатын. Сөзі Ж.Нәжімеденовтікі, әні Ш.Қалдаяқовтікі «Менің Қазақстаным әні»

Алтын күн аспаны,

Алтын дән даласы.

Думанды бастады,

Далама қарашы.

Кең екен жер деген,

Жерге дән шықты ғой.

Дән егіп, терлеген,

Қазағым мықты ғой.

Менің елім, менің елім,

Гүлің болып егілемін,

Жырың болып төгілемін елім,

Туған жерім менің-Қазақстаным!

2 – билет

ҚР ұлттық валютасы Қазақстан Республикасының Президентінің жарлығы бойынша 1993 жылы 15 қарашада қолданысқа енгізілді.

Қазақ халқының сөзі жоқ мемлекеттік әнұран міндетін атқарып келе жатқан музыкалық шығарма?

Негізі «Герб» сөзі неміс тілінен аударғанда «ербо» –мұра деген мағынаны білдіреді. Ал дәл осы ұғымды тіліміздегі «таңба» деген сөз анық жеткізеді. Бұл әрбір елдің, қаланың, әрбір рудың, жеке адамның бейнесі белгіленген шартты және ерекшелік белгісі. Елтаңба иесінің тарихымен тығыз байланысты болады. Елтаңба сол елдің заңына байланысты анықталады және заң бойынша бекітіледі.

Геральдика (елтаңбатану) және вексилология (тутану) атты ғылым салалары өмірге келгелі бірнеше ғасыр өтті. Бұл жөнінде алғашқы кітаптар ХVІ ғасырда-ақ белгілі болған. Француз тарихшысы Менестрэ 1650 жылы осы мәселені үңгіп жазған үлкен еңбегі үшін елтаңбатану ілімінің атасы атанды.

3 – билет

Елордамыз Ақмола қаласына 1998 жылы маусым айында көшірілді.

Геральдика латын сөзінен аударғанда елтаңбатану дегенді білдіреді.

Қазақтың «Елім-ай әні - әлемде теңдесі жоқ болмыс–бітімі бөлек ұлттық әнұран. Әдеттегі әнұрандарда, негізінен, мадақтау сарыны басым жататын болса, бұл ел әнінің қуаты бүкіл халық басына түскен қасіретті боямасыз баяндай отырып, рухты жасытпай, қайта елдік пен ерлікке шақыратын оптимистік сезім оятатын қасиетінде жатыр.…