Сабақты зерттеу мұғалімнің кәсіби өсуінің негізі

Сабақты зерттеу – мұғалімнің кәсіби өсуінің негізі

Мектеп базасында жүзеге асырылатын іс-әрекеттегі зерттеу үдерісі арқылы мектеп проблемаларын қарастырып, оларға жан-жақты жауап беру мүмкіндігіне ие болады. Бұл – «мектептегі шара» немесе «мектеп туралы ақпарат» қана емес, ол, ең алдымен, «мектеп үшін» жүргізілетін зерттеу шарасы. Осыған қарап, мұғалімнің міндеті өзінің жеке тәжірибесін түсіну және жетілдірумен қатар, өзіндік рефлексивтік зерттеу үдерісіне қызығушылықпен тартылуы, ұмтылуы деп айта аламыз. Біздің қадам да осының бір айғағы.

Педагог К.Д.Ушинский: «Біз жан – жақты жеке тұлға тәрбиелегіміз келсе, ол тұлғаны жан – жақты зерттеп білуіміз керек» — деген еді. Бүгінгі таңда осы ой мұғалім әрекетінің тұжырымдамасы іспеттес. Алғашқы зерттеу сабағымызды 9-сыныптардан бастадық. Таңдалған пәндер: қазақ тілі, ағылшын тілі және алгебра пәндері. Сабақтағы іс-әрекетті зерттеу жұмысын ІІІ кезеңмен жүргіздік. І кезеңде сыныпты жан-жақты бақылауға алып, олардың өзара және мұғалімдермен қарым-қатынасын, іс-әрекеттерін, жауапкершіліктерін, өзін-өзі ұстауын, жеке, сабаққа деген көзқарастарын зерттедік. Мақсатымыз: сыныптан таңдап алынатын А,В,С оқушыларын нақты таңдап алу. Ең алдымен, оқушылардың мотивациясын зерттеу жұмыстарынан бастадық. Содан кейін мұғалімдердің қалыпты сабақтарына қатыстық. А,В,С оқушыларын таңдадық. А оқушысы – оқу үздігіне үміткер оқушы, В оқушысы ортадан жоғарғы деңгейді көрсетіп отырған оқушы. Ал С оқушысына сабақ үстінде жауап бергеніне, мұғалімдердің пікіріне қарап, таңдадық. Себебі, бұл оқушы туралы сынып ұжымында және сабақ беретін мұғалімдер арасында ортадан төмен деген пікір қалыптасқан секілді. Сабақ бойына елеусіз отырған С оқушы сабақ соңында өзінің ойын ортаға салды. Сөздік қоры мол болмас

Оқушылардың сабақ үстіндегі іс-әрекеттері зерттелді. Сынып оқушыларының сабақтағы іс-әрекеттері белсенділікке бағытталғанымен, 57% оқушының сабақтағы белсенділігі төмен. Оның төмен болуының бірден бір себебі – мұғалімдердің сабақты ұйымдастырудағы оқушылардың қызығушылықтарын ескермеуінде болуы мүмкін. Өйткені 31% оқушы ұзақ сөйлеп тұрған мұғалімді тыңдаймын десе, 26%-ы тақтадан көшіріп қана отыратындығын көрсеткен. 16% - ы сабақ үстінде өз проблемаларын шешуге арнайды екен. Бұл сауалнамаға қатысқандардың үшеуі. Ал мұғалім сабақты дұрыс ұйымдастырмаса, онда шынайы өмірге қатысты дүниелерді оқып үйренемін деген 63% оқушы сабақта телефонмен ойнап отыруы да мүмкін. Оқушылардың тыңдалым дағдысы қалыптаспаған. Сауалнама алдында ауызша 3 рет ескертілген тапсырманы 7 оқушы (31% ) ғана орындаған. Осыны ескере келе, төмендегідей қорытынды жасадық.

1.Сабақты жаңа форматта өткізу арқылы оқушылардың іс-әрекеттерін тағы да бақылау;

2.Бақылау кезеңінің соңында тағы да 1 рет осы сауалнаманы алу;

3.Қорытындысына сараптама жасау;

4.Мұғалімдерге сабақ үстінде оқушылардың тыңдалым дағдысын қалыптастыру жұмыстарын қолға алуды ескерту.

Оқушылардың үй тапсырмасын орындауына кедергі жасайтын факторларды анықтадық. Сауалнама арқылы оқушылардың үй тапсырмасын орындамауының басты себептері анықталды. Олар: 1. Жалқаулық, оқыған материалды түсінбеуі; 2. Үй тапсырмасын орындауға қызығушылықтарының болмауы; 3. Мотивацияның (түрткі) төмен болуы. Нәтижені зерделей келе, алынған ақпаратты пән мұғалімдеріне талдап көрсетумен керек деген қорытындыға келдік. Олардан үй тапсырмаларын оқушылардың таңдауына қарай беру, яғни әр сабаққа бірнеше үй тапсырмасын дайындау керек ескерттік. Сол тапсырмалардың ішінен оқушылар өздері ұнаған тапсырманы таңдап алуы керек. Егер оқушының өзіне үй тапсырмасын таңдауды еркін берсек, жауапкершілігі арта ма деген ой да болды. Бұны да бақылауға алдық.

Мұғалімдерден сынып туралы, олардың сабақтағы белсенділігі, қосымша материалдармен жұмысы, сабақ үстінде сыныптастарымен қарым-қатынасы, мұғалімдерімен қарым-қатынасы, жауапкершілігі, сабаққа дайындалып келу жағдайлары қамтылған сауалнама алдық.

Оқушыларының сабақтағы белсенділігі туралы ақпаратқа сүйенсек, 2 оқушы сабаққа үнемі қатысып отырады, сабақ айтпай қалған уақыты жоқ. Ал 8 оқушы сабақта белсенді, бірақ кейбір кезде сабаққа дайындалмай қалатыны кездеседі. 6 оқушының белсенділігі орташа, сабаққа дайын болса да, қол көтеріп, өздігінен ұмтылмайды. Ал 6 оқушы сабақта тыныш отырады, белсенділігі байқала бермейді, тек кей кезде ғана дайындалып келгенде қол көтеріп, сабақ айтады. Тек 1 оқушы ғана сабақта белсенділігі тым баяу, сабақта енжарлығы басым. Сыныптың сабақтығы белсенділігі – 3,6 ортадан жоғары деңгейді көрсетті.

Оқушыларының сабақ үстіндегі тәртіп мәдениеті зерделенді. Сабақ үстінде өзін –өзі өте мәдениетті ұстайтын 5 оқушы. Сабақта тыныш отыруға тырысады, бірақ кейде мұғалімнің көзін ала бере сөйлесіп кететін оқушы саны да 5 – еу. Ал сабақ үстінде көп қоғалатын, бірақ айтқанды тыңдайтын оқушылар саны – 7. Сабақ үстінде міндетті түрде 2-3 ескертуді қажет ететіндер саны 3- еу екен. Мұғалімнің үнемі ескертуін қажет ететін оқушылар саны – 2. Сыныптың сабақ үстіндегі тәртіп мәдениеті – 3,9 ортадан жоғарғы деңгей.

Оқушыларының сабаққа жүйелі дайындалуы. Үнемі дайындықпен жүретін, қай кезде сабақ сұрасаң да жүйеленген жауабы дайын тұратын оқушылар, сабаққа дайындығы жүйелі болмаса да, жауап беретіндері, үнемі қадағалауды қажет етеді, сонда ғана сабақ оқитындар,көңіл-күйіне байланысты сабаққа дайындалып келетін, жүйелік байқалмайтын оқушылар, анда-санда баға үшін оқып келетін, бағасын алғаннан кейін ұзақ уақыттық «демалысына » кететін оқушылар тобы анықталды. Сыныптың сабаққа жүйелі дайындалу деңгейі 3,2 орта деңгейді көрсетті. Оқушыларының тақырыпқа сай қосымша материалдарды…