Салт-дәстүр туралы тәрбие сағаты, 3 сынып

Тақырыбы: «Салт-дәстүр – асыл қазына»

Мақсаты:Оқушыларға қазақ халқының салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрпының тәрбиелік мәнін ұғындыру,баланың бойына адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру,халық өнегесін үйрету.

Көрнекілігі:Суреттер,ұлағатты сөздер жазылған плакаттар,ұлттық бұйым көрмелері.

1- жүргізуші: Ата салтым-асыл мұрам,ардағым,

Бабалардың жалғастырар арманын.

Сан ғасырда қалпын бұзбас қадірім,

Өткенімді бүгінменен жалғадым.

2-жүргізуші: Қазағымның салт-дәстүрі жаңғырған,

Тәлімді ой сынағы ,тәрбие көзі қалдырған

Салт-дәстүрді ардақтайық, ағайын,

Қазақ атты үлкен-кіші балдырған.

1- жүргізуші: Жиналыппыз, сәтті күні бәріміз де

Үлкен,кіші, жасымыз, кәріміз де.

Төрлетіңіз ,қадірменді қонақтар,

Гүл- гүл жайнап мына біздің төріміз.

Өнер халық-өміршең халық,қазақтың әдет-ғұрпына,салт-дәстүрлеріне бағытталған «Салт-дәстүр – асыл қазына» атты тәрбие сағатын бастаймыз.

1- жүргізуші: Тәрбие сағатымызды бастамас бұрын салт-дәстүрлер туралы қысқаша мәлімет беріп кетсек.

Салт-дәстүрлерінің ішіндегі бала тәрбиесіне байланысты тәрбие дәстүріне тоқталсақ.

1-оқушы:

Салт-әр ұлттың,халықтың діні мен сеніміне,тұрмыс-тіршілігіне,ұлттық құрылым ерекшелігіне сәйкес ғасырлар бойы жинақталып ,өмірдің өзі туғызған ғұрптарының негізі.Қазақтың бірнеше салттарын атап өтсек.

2-оқушы:

1.Шілдехана.Жаңа туған нәрестенің құрметіне жасалған ойын-сауық той.

3-оқушы:

2.Кіндік кесер.Нәресте туған сәтте оның кіндігін кесуге әйелдер ( кіндік шешесі) дайын тұрады.Кіндік кесу- мәртебелі, абыройлы іс.

4-оқушы:

Бесікке салу.Жаңа туған баланы бесікке салу.Бесік қасиетті,киелі,құтты мүлік,сәбидің алтын ұясы болып есептеледі.

5-оқушы:

Қырқынан шығару.Баланың туғанына қырық күн толған соң оны ыдысқа қырық қасық су құйып шомылдырады.Ол сәбидің жан-жүйесінің қалыптасып дені сау болып өсуіне деген ақ тілектен шыққан.

6-оқушы:

Тұсау кесер.Сәби қаз тұрғаннан кейін тез жүріп кетсін деген тілекпен жасалатын ғұрып.

1- жүргізуші:Қазақтың өмір салты,өрен салты т.б. қолдану мен дәріптеуді ғұрп дейміз.

1-оқушы:

Қазақ халқында қалыптасқан бірнеше ғұрптар :

1.Ат қою( ғұрп). Қазақ халқы жаңа туған сәбиге жақсы есімдер мен әйгілі адамдардың атын қойған.Сонымен бірге бала есімін беделді кісілерге қойғызып батасын алған.

2.Айдар(ғұрп).Балалардың төбе шашын ұзартып өсіріп қояды.

Бұл ғұрп ер балаға жасалады.Сәбилерге шаш орнына кекіл,тұлым да қойылады.

2-оқушы:

3.Кекіл(ғұрп).Жас балалардың шашын ұстарамен алып тастайды да маңдайына бір шөкім шаш қалдырып оның жиегін тегістеп қиып қояды.Оны «кекіл» дейді.

3-оқушы:

Дәстүр – халықтың атадан балаға көшіп,жалғасын және дамып отыратын тарихи әлеуметтік,мәдени – тұрмыстық,кәсіптік,салт- сана, әдет-ғұрп, мінезқұлық,тәлім-тәрбие және рухани іс-әрекеттер көрінісі.

4-оқушы:

Қазақтың бірнеше дәстүрлерін атап өтсек.

1-оқушы:

Тыштырма(дәстүр).Сәбиді бесікке салар кезінде бесіктің түбегі тұратын тесіктен құрт,ірімшік,тәттілер, өткізіп «тыштыма,тыштыма» деп ырым жасайды.Тыштырманы әйелдер ырым етіп бөлісіп,бала-шағаларына үлестіріп береді.

2-оқушы:

Базарлық(дәстүр).Алыссапарға шыққан адамдардың жақындарына әкелген сыйлығы.

3-оқушы:

Байғазы(дәстүр).Балалардың жаңа киім үшін алатын ақшалай,заттай сыйы.

4-оқушы:

Тілашар(дәстүр).Баласы жеті жасқа толған соң балаға жаңа киім кигізіп ,оқу жабдықтарын дайындап той жасайды.Мұны тіл ашар той дейді.

5-оқушы:

Жеті ата(дәстүр).Халқымыз кейінгі ұрпаққа жеті атасын білдіруді міндеттеген.Олай болса жеті ата:Бала,Әке,Ата,Арғы ата,Баба,Түп ата,Тек ата

6-оқушы:

Асату(дәстүрі)Ет желініп болған соң төрде отырған ақсақал табақта қалған етті жас балалар мен жігіттерге асатады.

1-жүргізуші: Туған соң адам боп,

Білімсізден надан жоқ.

Ел дәстүрін білмесең

Жұрт айтады надан деп.

Ата-бабаң ардақты

Жамандыққа бармапты.

Ардай тұтып үлкенді

Ата жолын жалғапты.

2-жүргізуші: Бауырласқан тәніміз

Бұзылмаған антымыз.

Кең даланың ежелгі

Қазақ дейтін халқымыз,

Өзге ұлттай біздің де

Бар дәстүрмен салтымыз.

Көрініс: «Бесікке салу»

Сүйінші, сүйінші.

Дүниеге сәби келді.

Әжелер: Ой айналайын балам , бұл қуанышты хабар ғой. Сүйінші сұрау- қуаныштың белгісі. Қазақ сүйіншіден нені аяған. Мінеки , сүйіншіңді ала ғой.

Балаға қандай ат қойсақ болады екен ?

Қане қазақтың ғұрптарының бірі «Ат қою» рәсіміне кезек берейік.

Енді дүниеге келген баланы бесікке салатын әжелеріміз де дайын сияқты. Қызықты үзбей «Бесікке салу» рәсіміне кезек берген дұрыс сияқты.

Ән: «Қазақтың салт- дәстүрлері»

3-жүргізуші:

Айтпақшы біз атын қойған кешегі сәбиіміз бүгінде жүруге талпынып жүрген тәрізді. Бүгін әжелеріміз сол сәбидің тұсауын кеседі дейді.

1 -әже: Жолың болсын деселік,

Жолыңа нұр төселік.

Жарылқасын алдыңнан,

Тұсауыңды кеселік,

Кірмеуіңді шешелік,- деп сәбидің тұсауын ала жіппен кеседі.

2- әже: Қаз, қаз балам, қаз балам

Қадам бассаң мәз болам,