Сан ғасырдың сарынын сақтаған жер сабақ жоспары

Тақырыбы: Сан ғасырдың сарынын сақтаған жер.

Мақсаты: Елбасының “Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру” мақаласындағы негізгі , басымдықтарды толығымен аша отырып, туған жер арнайы жобасындағы өлкетану бағыты бойынша туған өлкеміздің тарихын, кешегі мен бүгінін паш ету,патриоттық сананы ынталандыратын ұлттық құндылықтарды жаңғырту. Көрнекілігі: суреттер, нақыл сөздер, буклеттер, интербелсенді тақта . I- бөлім “Көне мәдениеттің көмбесі.” II-бөлім “Тарихы терең текті ел”. 2004 жыл «Мәдени мұра» бағдарламасы аясында Қазақстан аумағындағы тарихи -мәдени ескерткіштер мен нысандарды жаңғырттық. 2013 жылы «Халық – тарих толқынында» бағдарламасы арқылы әлемнің ең белді архивтерінен төл тарихымызға қатысты құжаттарды жүйелі түрде жинап, зерттедік. 2017. 12 сәуірде “Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру” мақаласы жарияланды. 1 -жүр: “Болашаққа бағдар : рухани жаңғыру мақаласындағы”“Туған жер” жобасының “Тәрбие және білім” бағдарламасындағы “өлкетану” бағыты бойынша Гэд-17- 02 тобының “Сан ғасырдың сарынын сақтаған жер.”атты ашық тәрбие сағатымызға қош келдіңіздер. Серік СЕЙІТМАН: Рухани жаңғыру – Ұлттың Ұлы Мұраты!

Шыңға биік Ел көз тіксе асқарлы, Шайыр жазбай, кім жазады дастанды?! Сүйінші, Алаш! Тарихыңда толғаулы Рух жаңғырар жаңа дәуір басталды! 2- жүр : Бұл жаңғыру – ұлыларды ұлықтау, Ұлы Абайдың даналығын ұмытпау. «Кісен ашып» Құрманғазы күйімен, Болмысымды бұлжымастай құлыптау. 1-жүрг:Бұл жаңғыру – кемелденіп жаңғыру, Кеуде соққан күллі әлемді таң қылу. Жыр алыбы Жамбылдарды жыр қылу, Ән алыбы Шәмшілерді ән қылу. 2-жүрг: Бұл жаңғыру – бастамасы ғажаптың, Бұл жаңғыру – астанасы ләззаттың. Жалғаны көп сахнасында жаһанның Мәдениетін мойындату қазақтың.

1-жүрг: Бұл жаңғыру – Туған Жерді түлету, Ен даланың кең құшағын гүл ету. Шығыс, Батыс, Оңтүстік пен Солтүстік Бар қазақтың арман-жырын бір ету.

“Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру” негізгі 6- бағыты айтылады. 2-жүрг: Бұл жаңғыру – тарихи сәт сауапты, Сауапты іске бәріміз де жауапты: Тұлпарымыз озсын десек бәйгеде, Ұрпағымыз болсын десек сауатты. -дей келе, “Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру”6-арнайы жобасын , туған жер арнайы жобасының 4 - кіші бағдарламасын,11-базалық бағыты айтылады. 1-жүрг: Арысым, өркенде, гүлдене бер, Көрген жан ғажайып күйге енер. Түлеген киелі топырақтан, Ұл-қызың шетінен сүйген өнер. Батырлар бесігі болған қала, Еңбектің ерлері туған дара. Тоғыз жол қақпасы- құт бастау, Әкенің кәсібін қуған бала. деп - Арыстың төл перзенті Темірхан Әбдіков ақын жырлағандай Арыс- Оңтүстік –Қазақстан облысының батысында, ұзындығы Шымкенттен Қызылдың Құмына дейінгі , ені Қаратаудан Сарыағашқа дейінгі құс қанаты талатын байтақ алап.Шырайлы да құнарлы, кенді де кемел өлкенің ежелгі кезеңнен –ақ ырыс пен берекенің, бірлік пен ынтымақтың мекені болып, елдік пен ерліктің туын биік көтерген, қазақы салт пен дәстүрді, әдет пен ғұрыпты, тіл мен ділді, дінді киелісіндей теберіктеп, ұлт рухын асқақтатқан ғажайып өлке. 2- жүр : Сан ғасыр бостан болар күнін күткен, Алаш ел биік бүгін білімді ұлтпен. Талай шаһар бабалар салғаны анық,

жұмыстарына сүйенсек, біздің эрамызға дейінгі ІV-ІІІ ғасырларда Арыс өзенінің сағасында оғыз, қыпшақ, қаңлы, дулат, найман қоңырат және басқа да тайпалар мекендеген. Зерттеу барысында: олар қолданған саз ыдыстар, қыш құмыралар, кеселер, жануарлар сүйектері, мыс сырғалар, әртүрлі моншақтар шалқадан жатқызылған зираттар табылды. Олар мал өсірумен қатар, үйлестірілген суландыру жүйелерін жасап, диқаншылықпен, жер өңдеумен, қолөнермен, сауда-саттықпен де айналысқан.Бұл ескерткіштер Сырдың орта ағысы мен Арыстың бойы қашанда адамдар тығыз қоныстанған мәдениеті жоғары дамыған бағзы қоныстар болғанын көрсетеді. 1-жүрг: Өлкенің бай тарихына сүйенетін болсақ, аумақта 3000- ға жуық қорғандар орналасқан.Біздің эрамыздағы І-VІІІ ғасырларда жергілікті жерлерде қалалар мен қалышықтар салынған, шапқыншылық кезінде қалашықтар бұзылып қайта жаңғыртып салынып отырған. Қазіргі таңда қалашықтардың қалдығы археологтардың жүргізген қазба жұмыстарына сәйкес тарихи архитектуралық ескерткіштер ретінде қаралады Солардың бірі –Байырқүмтөбе. Слайд-2.Байырқұмтөбе Байырқұм — ежелгі қала орны. Оңтүстік Қазақстан облысы Арыс ауданы Байырқұм ауылының маңында. Сырдарияның сол жақ жағалауында. Алғаш 1900 жылы О.А. Р

тіккен Ордасы Арыс ауданыны жерінде, Сырдария өзенінің сол жағалауындағы Байырқұм елді мекенінде орналасқан. Қазір бұл жер «Байырқұм төбе» - деп аталады. Слайд-3.Көне обалардың бірі - Бөріжар . Бөріжар – көне зират. Оңтүстік Қазақстан облысы Арыс өзенінің сол жағалауында. Ол түрлі кезеңдерге жататын жүздеген обалардан тұрады. Оңтүстік Қазақстанда ертеде адам қоныстанған мекендерді көрсететін белгілердің бірі – көне зираттар.Бөріжар қорымы- солардың қатарында. Арыс өзенінің сол жағалауында Қарауылтөбе ауылынан бастап Бадам өзннінің Арысқа құяр жеріндегі Қараспан ауылыына дейінгі жерге топырақтан обалар созылып жатыр. Қорымның енінің өзі 1-2 шақырымға жетіп жығылады. Слайд-4. Дастарбасы обасы - көне қорым. Қожатоғай ауылынан солтүстік шығысқа қарай 35 км жердегі Дастарбасы тауында. 2003-2004 жылдары Отырар мемлекеттік археологиялық қорық-музейі мен Шымкент қаласы Археология және этнология орталығының археологиялық экспедициясы (С.Ахмет, Н.Алдабергенов, З.Исабек) зерттеген.Ескерткіш оңтүстік шығыстан солтүстік батысқа қарай созылып жатқан, тастан үйілген 5 обадан тұрады. Обалардың солтүстік және шығыс жақтары тік болып келген. 1-оба ауданы 21x23 м, биіктігі 1,90 м; одан 35 м жерде екі

2-жүрг: Өзіңдей қайда бай тұрақ, Дархансың, дау жоқ, дарасың. Өзенсің аққан сарқырап, Жарқырап жатқан қаласың. 1-жүрг: Түрлі-түрлі заман болар, Қарағай басын шортан шалар –деп,Асан Қайғы бабамыз айтқандай, көне қалалардың бірі Жартөбе. Слайд-5. Жартөбе — ежелгі қала орны. Оңтүстік Қазақстан облысы Арыс ауданында Сырдария өзенінің сол жағында, “Байырқұм” ауылынан 45 км жерде орналасқан. Сырт көрінісі төртбұрышты төбе. Аумағы 210х210 м, биіктігі 3 м. Қаланың екі мұнарасының қалдығы жартылай сақталған. Сырты дуалмен қоршалып, айнала тереңд. 1 метрге, ені 7 — 8 метрге жететін арна қазылып, оған су жіберіліп, қаланы жауға берілместей қорғаныс жасалған. Жартөбеде археологиялық қазба