Сандық, мәтіндік және графиктік ақпаратты кодтау

Сабақтың тақырыбы: §3. Сандық мәтіндік және графиктік ақпаратты кодтау Сабақтың мақсаты: Ақпаратты қабылдауды, жеткізуді өңдеуді, және сақтаудың тәсілдерін үйрету. Кодтауды түсіндіру. Білімділік: Оқушылардың ақпаратты техникалық құралдар мен дербес компьютердің көмегімен беру, сақтау және ұсыну тәсілдерімен, қабылданған екілік санау жүйесімен, ASСII кодтарымен таныстыру:

Тәрбиелілік: Оқушыларды тәрбиелікке,ұптылыққа,тиянақтылыққа үйрету.

Дамытушылық: Оқушылардың ойлау қабілетін,логикалық- абстракциясын дамыту. Сабақтың түрі: Аралас сабақ. Сабақта қолданылатын көрнекті құралдар: компьютер,.тақта, элект.оқулық Сабақтың өту барысы:1.Оқушыларды ұйымдастыру 2.Үйге берген тапсырманы тексеру 3.Жаңа тақырыпты түсіндіру 4.Тапсырмаларды орындау 5.Сабақты бекіту 6.Үйге тапсырма Өткен материалдарды қайталау сұрақтары: * Ақпарат деген сөзге қандай мағына бересіңдер? * Адам ақпараттытың қандай түрлерін қабылдай алады? * Байланыс тілі деп нені айтады? * Қандай тілдерді білесің? * Адам ақпаратты қалай және қайда сақтайды? * Адамның ақпаратты өңдеуіне мысал келтір Жаңа түсініктер: Ақпаратты белгілі-бір алфавит арқылы ұсынуды кодтау деп атайды. Бір белгі тобынан екінші белгі тобына көшіру ережесін код деп атайды. Ақпаратты сақтау, қабылдау, ұсыну, және өңдеу әдістері іс жүзінде ақпараттың ұсынылу түріне байланысты болады. Ақпараттың кодталуы кейде шифрау депте айтылады,оның кері кодталуы декодирование процесімен тікелей байланысты. Екілік алфабиты 0 және 1 таңбаларымен ұсынылады. Ақпаратты екілік код пен көрсету үшін, құрылғы екі күйді айыра білуі керек, мысалы; 1-құрылғыда тоқ бар, ал 0 жоғын , немесе 1- жоғары кернеу , 0 төмен кер

Баламалы бөліктегі-128-ден 255-ке дейінгі кодтар алфавиттер (орыс, қазақ) Ондық, екілік, оналтылық санау жүйелерінің сәйкестендіру кестесі бойынша кодтауға болады. Ақпарат оны тіркейтін құрылғыға дыбыс, электромагнитті сәуле, физикалық әреект түрінде келіп түседі. Бұл әрекеттер сигнал деп аталады. Сигнал дегеніміз- оның көмегімен адам немесе, құрылғы ақпарат қабылдайтын процесс. Сигнал ақпарат тасуыш. Ақпарат жіберу дегеніміз- сигналадар жіберу. Сигнал аналогтық (үздіксіз), дискретті(үзілісті) болуы мүмкін. Аналогдық сигналдарға мысалдары: Сигналды дискретті түрде ұсынғанда ол сан қатары, алфавит әріптері,музыкалық нота нота оған мысал бола алады. Уақыт аралығын неғұрлым көбірек алған сайын, кернеудің уақыт аралығында өзгеру процесін соғұрлым дәлірек сипаттаймыз. Керісінше дискретті процесті аналогтық процеске айналдыруға болады.Адам сезім мүшелері арқылы сигналдарды аналогтық түрде қабылдайды, ал есептеуіш техникалары негізінде дискретті түрдегі сигналдармен жұмыс істейді.

Сабақты бекіту сұрақтары:

 Кодтау мен кері кодтау деген не?  Бит, байт деген не?  Техникалық жүйелерде неге екілік алфавитті пайдалануды таңдайды.  Үйге тапсырма: §3. Сандық мәтіндік және графиктік ақпаратты кодтау

Сабақтың тақырыбы: §4. Кодтан шығару Сабақтың мақсаты: Ақпарат қалай бағаланады, оны қалай қабылдайды, ақпараттың

өлшембірліктерін үрету. Білімділік: Оқушылардың ақпаратты техникалық құралдар мен ақпараттардың бағалануын, оның кіші өлшемі мен үлкен өлшем бірліктері және жеткізу жылдамдығымен таныстыру.

Тәрбиелілік: Оқушыларды тәрбиелікке,ұптылыққа,тиянақтылыққа үйрету.

Дамытушылық: Оқушылардың ойлау қабілетін,логикалық- абстракциясын дамыту. Сабақтың түрі: Аралас сабақ. Сабақта қолданылатын көрнекті құралдар: компьютер,инт.тақта, элект.оқулық Сабақтың өту барысы:1.Оқушыларды ұйымдастыру 2.Үйге берген тапсырманы тексеру 3.Жаңа тақырыпты түсіндіру 4.Тапсырмаларды орындау 5.Сабақты бекіту 6.Үйге тапсырма Өткен материалдарды қайталау сұрақтары:

Кодтау мен кері кодтау деген не? Бит, байт деген не? Техникалық жүйелерде неге екілік алфавитті пайдалануды таңдайды. Жаңа түсініктер: Біз сендерменақпарат ұғымының мәнін, оның қайда кездесетін қарастырдық. Ал ақпарат қалай бағалайды, ол өзі не, оны өлшеуге бола ма деген сұрақтардың маңыздылығы бұдан кем емес.осыған орай оны қолданудың «адам» мен «техника» деген екі бағытын қарастырайық. Адам үшін ақпарат нені білдіреді-бұл хабарлау, бір нәрселер жөнінде мағлұматтар беру. Егер ақпарт толық, объективті, жаңа , пайдалы әрі нақты болса, ол біз үшін бағалы болады.

Ең күрделі мәселе – ақпаратты саны жағынан бағалау, яғни өлшеу мәселесі. Ақпаратты техникалық жағынан өлшеуге болады. Техникада мамандарға хабар жіберу жүйесі арқылы ақпараттың қанша мөлшері өтетінін, алдыңғы ақпарат жадта қанша орын алып тұрғаын, келесі ақпаратқа қанша

орын керек болатынын анықтап отыру керек. Техника жіберілетін хабардың мағынасына қарамай, адамның ақпаратты бағалауын ескермей, өздерінің ақпаратты сандық бағалауын еңгізеді. Техникада сақталатын, өңделетін н/е жіберілетін таңбалар, символдар тізбегі ақпарат деп саналады.

Есептеуіш техникада кез келген хабардың жазылуы екілік альфавитте жасалатыны бізге мәлім. Осылай қарастырғанда хабардың ең кіші өлшемі бір екілік разрядқа н/е 1 битке тең болады. Ақпараттың өлшеу бірлігі 1 битке тең. Одан қолайлырақ өлшем бірлігі – сегіз екілік разрядтың жиынтығы – 1 байт, ол символдарды кодтауда жиі қолданылады. 1 байт 8 битке тең. Қолалылық үшін бит және байтпен бірге ақпарат көлемін өлшеудің ірірек бірліктері еңгізілген:

1 Кбайт (килобайт) = 1024 байт = 1000 байт 1 Мбайт (мегабайт) = 1024 Кбайт = 1 (миллион байт) 1 Гбайт (гигабайт) = 1024 Мбайт = 1 (миллиард байт)

Мысалы, осы оқулықта 20-дей бет бар, бір бетте 38 жол, ал жолда 68 символ бар делік, егер мұнда сурет жоқ деп есептесек, онда кітапта 200*38*58=440 880 символ болғаны, яғни 440 880 байт н/е 441 Кбайт ақпарат бар. Ақпаратты өлшеу бірлігі белгілі болғаннан кейін, ол қандай жылдамдықпен берілетін, яғни бір секундта ақпараттың қандай көлемі берілетінін анықтауға болады. Ақпараттың жеткізу жылдамдығы бит/сек, байт/сек, Кбайт/сек, Мбайт/сек, Гбайт/сек өлшем бірліктерінің беруімен өлшенеді. Мысалы, телефон кабелі арқылы жеткізілетін ақпараттың жылдамдығы 4 Кбайт/секундқа, адамның мәтін оқу жылдамдығы38 байт/секундқа, ал сөйлеу жылдамдығы 16 байт/секундқа жуық. Дүние жүзіндегі ақапарат көлемі әр он жылда екі есе өсіп отырады. Сабақты бекіту сұрақтары:

 Алынған ақпаратты қай кезде ақпарат деп есептеуге, қай кезде есептемеуге болады?  Ақпараттың қандай қасиеттері бар?  Кітапта 290 бет бар, бір бетте 39 жол, ал әр жолда 67 символ бар. Бұл кітапты ссыйымдылығы 1,44 Мбайт дискіге сыйғызуға бола ма?  Мәтінді оқығандағы және сөйлегендегі жылдамдықтарды бит/сек, байт/сек, Кбайт/сек өлшемдері арқылы көрсетіңдер. Үйге тапсырма: §4. Кодтан шығару

Тақырып: §7. Программалау-алгоритмді формальды жазу

тәсілі Мақсаты: Білімділік: Оқушыларды программалау тілі, Паскаль тілінің

алфавиті және алгоритм жазу ережелерімен таныстыру. Дамытушылық: Оқушылардың алгоритм жазу ережелерін қолдану қабілеттерін дамыту. Тәрбиелік: Оқушылардың информатика пәніне деген

қызығушылығын жан-жақты тәрбиелеу. Сабақ түрі: аралас Әдіс-тәсілдер: түсіндірмелі

Сабақ барысы 1 ) Ұ й ы м д а с т ы р у к е з е ң і - амандасу, түгендеу - сабаққа назарын аудару 2 ) Ү й т а п с ы р м а с ы н т е к с е р у 1 . ж а д ы д е г е н і м і з н е ?