Сақталушы еді сыбаға тақырыбындағы сабақ жоспары

Тақырыбы: Сақталушы еді сыбаға.....

Мақсаты: Оқушыларға қазақ халқының салт-дәстүрлері мен әдет – ғұрпының тәрбиелік мәнін ұғындыру, баланың бойына адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру, халық өнегесін үйрету;

Көрнекілігі: Суреттер, ұлағатты сөздер жазылған плакаттар

Барысы:

Ата-салтым – асыл мұрам, ардағым,

Бабалардың жалғастырар арманын.

Сан ғасырда қалпын бұзбас қадірім,

Өткенімді бүгініммен жалғадым.

Қазағымның салт-дәстүрі жаңғырған,

Тәлімді ой сынағы, тәрбие көзі қалдырған.

Салт-дәстүрді ардақтайық ағайын

Қазақ атты үлкен, кіші балдырған.

Жиналыппыз, сәтті күні бәріміз де,

Үлкен, кіші, жасымыз, кәріміз де.

Төрлетіңіз , қадірменді қонақтар,

Гүл-гүл жайнап мына біздің төрімізге.

Өнерлі халық – өміршең халық, қазақтың әдет-ғұрпына, салт-дәстүріне бағытталған. «Сақталушы еді сыбаға» атты тәрбие сағатын бастаймыз.

ҚР Тұңғыш Президенті - Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласы шықты. Мен халқымның тағылымы мол тарихы мен ықылым заманнан арқауы үзілмеген ұлттық салт-дәстүрлерін алдағы өркендеудің берік діңі ете отырып, әрбір қадамын нық басуын, болашаққа сеніммен бет алуын қалаймын.

Ауыл жастары кездесіп қалады.

- Ассалаумағалейкум?

- Уағалекум! Оу, Қалай қыстан амансыңдар ма?

Ия, аман. Бүгін Саулебай атаның үйінде бас қосамыз.

- Не себепті?

- Себебі, үйіне Алматыдан сыныптасымыз Мұрагер келеді.

- Бәріміз бас қосып, ойын-сауық өткізейік. Әңгіме дүкен құрайық.

- Жарайды онда бәріне хабар берейік. Жүріңдер.

Тәрбие сағатымызды бастамас бұрын салт-дәстүрлер туралы қысқаша мәлімет беріп кетсек.

Еңбек дәстүрі

Отбасы, тұрмыс дәстүрі

Наурыз дәстүрі

Отау көтеру дәстүрі

Қазақ халқының салт-дәстүрлері

Ислам тағылымы

Тәрбие дәстүрі

Қаза ғұрыптары

Салт – әр ұлттың, халықтың діні мен сеніміне, тұрмыс – тіршілігіне, ұлттық құрылым ерекшелігіне сәйкес ғасырлар бойы жинақталып, өмірдің өзі туғызған ғұрыптар тұғырының негізі. Қазақтың бірнеше салттарын атап өтсек.

Қазақ халқы әрқашан салт-дәстүрін құрметтеген. Әр ғасыр сайын дәстүрін жаңғыртып, ұлттық құндылықтардың қадір-қасиетін қашанда түсіне білген. Халқымыздың қыс мезгілінде атап өтетін «Сыбаға» ұлттық мерекесін халық арасында насихаттау бүгінгі өткізіліп отырған тәрбие сағатымыздың негізгі міндеттерінің бірі.

Өте алыс жерлерде тұратын туыстарға, әсіресе, жасы үлкейген кісілерге сыбаға бөлінетін әдет-ғұрып болған. Оны ірі малдан, ұсақ малдан, азық-түліктен болсын «жеңсік ас» деп бара жатқан адамдардан беріп жібереді не апарып береді. Беретін сыбағаны ерекше баптап, сақтап қоятын. Айранды ашытып құрт жасайтын. Көктем кезінде дайындалған сары майды бұзылмасын деп қарын мен бүйендерге салатын. Майлы сүттен сары ірімшік дайындайтын. Ал, сүрленген еттің жөні бөлек. Оның сыйлы мүшелері мен қазыларын бүтіндей, қой етін қарынға тұздап, бұрыштап, алыстағы ағайынға бөлек-бөлек үлесіріп беретін.

Сыбаға» дегеніміз халқымыздың бір-бірін сыйлағанын білдіретін дәстүрлерінің бірі. Жиын-тойға келе алмай қалған қадірлі қонақтарына, жақын туыстарына немесе соғым сойғанда арнайы жақындарына бөлінген мүшелерді «сыбаға» дейді. «Өкпе бер, бауыр бер, сыбағамды тәуір бер» деп қазақ халқында сыбаға беру дәстүрі бұрыннан қалыптасқан. Қазы-қарта, жал-жая, май-құртын сарымайдай сақтап, келген қонактың алдына қояды. Алыста жүрген ұл-қызына сыбағасын беріп те жібереді. Ағайынды жақындастырады, бір-біріне құрметін арттырады

«Сақталушы еді сыбаға,

Сапарға кеткен ұлдарға,

Наурыз айы туғанда» дейтін өлең жолдарында айтылатындай, сыбағаның да бірнеше түрі болады.

Қара сыбаға – сыйлы адамдар қайтыс болған кезде көзкөргендер ол адамның сыбағасын үзбей оның отбасына, әйеліне немесе балаларына әдейі жіберіп отырады. Мұны халық ұғымы мен салтында «қара сыбаға» деп атайды Қазақ сыйлы адамдарына, жақын-туыстарына жыл сайын тиісті сыбағасын сақтап отырған. Оны әдейі сақтау да, сол сияқты тиісті кісілердің келіп өз сыбағасын жеуі де үлкен парыз әрі сыйластық, құрмет белгісі саналған. Сыбаға сақтамау да, сақтағанын барып тата алмау да бір сын. Бүгінде ұмытыла бастаған қара сыбаға салтының тәлім-тәрбиелік манызы зор.

Болжаусыз сыбаға – қазақтың бөлінбеген еншісі, берілмеген несібесі. Аты айтып тұрғандай бұндай сыбағалар болжаусыз келген қонаққа үй иесінің ерекше ықыласымен берілетін қонағасы. Онда ерте туған марқадан бастап, түйе сойып күтсе де айыбы…