Серуен кезіндегі ойын жаттығулары балабақшаға арналған материал

Атырау облысы

Құлсары қаласы

КМҚК «Аққайың» бөбек –жай бақшасы

Бердиева Райгуль -тәрбиеші

Ойын дегеніміз – халықтың баланы әдептілікке , сауаттылыққа баулитын құралдардың бірі .Ойын үстінде баланың түрлі қасиеттері , қабілеті мен белсенділігі де көрінетіні туралы аса көрнекті педагог А.С . Макаренко былай дейді : «Ойында бала қандай болса ,өмірде де кәсіби қызмет саласында , көбінесе солай болады». Сондықтан келешекке адамды тәрбиелеу бәрінен бұрын ойын арқылы жүргізіледі. Ойын –балалар үшін айналадағы танып ,білу тәсілі. Ойын бала әрекетінің негізгі түрі. Балалар ойын кезінде тыныш отыра алмайды. Тіпті жалғыз баланың өзі де сөйлесіп жүреді. Сондықтан , ойын барысында тілдесім үлгісі қалыптасады.

Әрбір бала –қоршаған ортаның кішкентай зерттеушісі .Бала белсенді әрекеттерге талпынады . Сондықтан серуен арқылы бақылау мен зерттеу сияқты әдістер балаға неғұрлым жақын болады. Баланың жан-жақты дамуы , оны қоршаған ортаға да байланысты .

Серуен кезінде де ойындар арқылы табиғат сырларын түсіне бастайды . Қимылды ойындар физикалық тұрғыдын шынықтырып бала ағзасына оң әсер берсе ,осы қимылды ойынның өзін табиғатпен байланыстырып ойнатуға болады. Мысалы : «атын атаған ағашқа қарай жүгір» қимылды ойынында әрі жүгіріп денелері шынығады ,әрі ағаш аттарын есте сақтайды , танысады.

Серуен кезінде дидактикалық ойындарды ойнату арқылы қоршаған ортаның шынайы келбетін бақылап, көріп , танысады . Суреттен тамашалағаннан шынайы көріп , қолмен ұстау арқылы танысу жадында жақсы сақталады . Мысалы : «Бұл қандай құс» атты ойынында құсты бақылып жүріп оның іс қимылын, дауысын ойын барысында пайдаланады .

Ал енді серуен кезінде тәжірибені ойнай жүріп жасау бұл да әрі таза ауда серуен болса әрі әр табиғат бөлшектерінің қасиеттерімен танысады. Мысалы : топырақтың ауа райына байланысты қасиетінің өзгеруін түсіндіру үшін топырақты әр бала ұстап көреді , су болғанда өзгеріске түсетінін бақылауға толық мүмкіндік бар , далада еркін жүріп бақылау жасай алады. Бұл құбылысты бөлмеде көрсеткенде қиындық туындайды топырақпен әр бала еркін ойнай алмайды . Жасандылық әрине қиын- дық туғызады балаға да, тәрбиешіге де .

Сондықтан мен әр серуендегі ойынды бір-бірімен тығыз байланыстыруға тырыса- мын ,яғни ойнай жүріп қоршаған орта туралы білімдері, ойлары қалыптасады . Мектепке дейінгі баламен көрнекіліксіз жүргізген жұмыс зая кеткен еңбек десек , міне, табиғат балалармен жұмыстағы дайын көрнекілік.

Серуен кезіндегі қоршаған ортаның әр бөлшегін ойын жаттығуларымда пайдаландым соның бірнеше топтамасын ұсынамын.

Серуендегі ойын жаттығулар

Дидактикалық ойын : «Қатесін тап»

Мақсаты: Есту қабілеттерін дамыту ; Сұраққа толық сөйлеммен жауап беруге үйрету.

ШАРТЫ : Тәрбиеші бір ойыншықты көрсетіп , осы жануардың қимыл іс-әрекетін дұрыс атамайды.

Балалар айтылған ойдың дұрыс емес екенін айтып , дұрыстығын өздері толық сөйлеммен жауап береді. Мысалы : «Ит кітап оқи алады» .

-Ит оқи алады ма ? Балалар : «Жоқ» -деп жауап береді де иттің қандай іс-әрекеттерді жасай алатынын кезекпен атап береді .

Тәжірибе : «Топырақтың күннің райына байланысты қасиетінің өзгеруі»

Мақсаты : Шуақты күні балаларға топырақты ұстап көрулерін ұсыну , топырақ жылы ( өйткені күннен жылу алып жатыр ), сусылдақ ( алақанымызда сусылдап тұрмай төгіледі),түсі (ашық қоңыр), топыраққа су құямыз (Жаңбыр жауған секілді ) ; Топырақты қайтадан қолдарымен ұстап көруді ұсынады . Топырақ түсі ашық түсінен айырылып күңгірт түске айналды және ылғалданды , қолда ұстағанда сусылдамай жабысқақ болады. Сонымен түйін : суық жаңбырдан кейін топырақ қасиеті өзгеріп салқындайды .

Сөздік ойын : «Мейірімді сөздер»

Мақсаты : Сөздік қорларын байыту , мейірімділікке тәрбиелеу.

Шарты: Біздің сөздік қорымызда мейірімді сөздер көп екенін және бұл сөздер жақсы қарым –қатынас орнатуымызға мүмкіндік беретінін , ал қатты ауыр тиетін сөздер зиянды екенін түсіндіреді . Жылы сөздерді еске түсіріп оны қалай жеткізе білу керектігін түсіндіру. Мысалы : Айып етпеші , оқасы жоқ, ғапу етіңіз ,т.б.

Дидактикалық ойын : «Қай ағаштың жапырағы »

Мақсаты : Ағашты жапырағы арқылы тани білуге үйрету .

Шарты : Серуенде ағаш жапырақтарын жинатады (жеміс талдары , жәй талдар, бұталар ). Балаларға жапырақтарды кезектесе көрсетіп талдағы түспеген жапырақтармен салыстыра байқау арқылы сол ағашты көрсетіп атын атауларын және есте сақтауларын қадағалайды .

Қимылды ойын : «Атын атаған ағашқа қарай жүгір»

Мақсаты : Аты аталған ағашты шапшаң тауып жүгіріп жету ептіліктерін тәрбиелеу.

Ойын барысы : Бастаушы тағайындалады . Ол бір ағаш атын атайды , балалар мұқият тыңдайды да сол ағашты тауып жүгіріп қасына барады .Міне осылай ағаштардан ағашқа аты аталған бойда жүгіреді.

Тәжірибе :«Топырақ қасиеті»

Барысы : Тәрбиеші балаларға пластмасса бөтелкелер береді , олардың бірінде құрғақ

Топырақ екіншісінде ылғалды топырақ толтырылған. Балаларға осы бөтелкелердегі топырақтармен жол жасауларын және әртүрлі өрнектермен суреттер салуларын ұсынады.

Түйін : Ылғалды топырақ бөтелкеден шықпайды ,ал құрғақ топырақ еркін сусылдап төгіледі.

Қимылды ойын : «Ит пен торғай»

Мақсаты : Құстардың өздеріне тән қимылдарын және дыбыстарының мәнерін келтіре білуге

үйрету.

Ойын барысы :

Тәрбиеші : Торғай секіреді , секіреді. Топ-топ-топ (балалар секіреді )

Кішкене балаларды тұмсығымен шоқиды ( балалар қайталайды)

Торғайлар сайрап әнге салады «шиқ-шиқ»( балалар қайталайды)

Тәрбиеші : Кенеттен ит жүгіріп торғайларға қатты дыбыспен үре бастады .Ит роліндегі бала ит

дыбысын салып үреді. Балалар құс боп қанаттарын жайып ұша жөнеледі.

Дидактикалық ойын : «Ия-жоқ»

Мақсаты : Ұйып тыңдауға және шапшаң ойлап жауап беруге үйрету.

Ойын барысы: Тәрбиеші балаларға өлең оқиды , ал балалар тыңдап «ия» не «жоқ» деп жауап беру керек

Жұмбақ : күзде гүлдер гүлдей ме? Күзде саңырауқұлақтар піседі ме ? Бұлттар күн бетін жабады.