Шайдың пайдасы мен зияны туралы ғылыми жұмыс 2 сынып

Өскемен Қалалық әкімдігінің «Ахмет Байтұрсынов атындағы № 20 орта мектебі»

коммуналдық мемлекеттік мекемесі.

Ғылыми жоба

Тақырыбы:Зімбірден жасалынған шайдың адам денсаулығына пайдасы.

Бағыт: Жаратылыстану- ғылыми

Секция: медицина, психология

Дайындаған: 2 «В» сынып оқушысы Азтаева Тамирис

Жетекшісі:Жапаргалиева Мадина

Өскемен қаласы 2018

Пікір

Зімбір – күшті антиоксидант.Зімбірге ерекше дәм мен иіс беретін – құрамындағы табиғи майлар. Олардың ішіндегі ең маңыздысы – гингерол. Ол – зімбірдің көптеген пайдалы қасиетін қамтамасыз ететін биологиялық белсенді қосылыс. Жалпы, гингеролды қабынуға қарсы және антиоксиданттық әсері бар күшті құрал ретінде білеміз. Бұл табиғи май ағзаңызға жұқпалы індетке, күйзеліске төтеп беріп, күш-қуатыңызды ұзақ уақытқа сақтауға көмектеседі.

Тамиристің ұмыт болған тарихи деректерді ізденуге басқа оқушылардың қызығушылығын оятты.Ізденушінің ой- оралымдары ғылыми дәлдікке негізделген, көңілге қонымды.Зерттеу ғылыми жұмыстардың талабына сай жазылған.Тамиристің ғылыми жобасы ізденушілерімен толықтырылады деп сенемін.

Сынып жетекшісі: Жапаргалиева М.М

Аннотация

Зімбір – ғаламшарымыздағы ең пайдалы әрі дәмді дәмдеуіштің бірі. Ол – құнарлы заттарға, биологиялық белсенді қосылыстарға бай. Зімбір мен лимон шайын ішкіңіз келе ме? Мүмкін зімбір қосылған салат қалайтын боларсыз? Әрине, ол әркімнің өз таңдауы. Ал біз күнделікті зімбір тұтынудың денсаулығыңыз бен ағзаңызға тигізер 5 түрлі пайдасын сөз етпекпіз.

Зімбір – күшті антиоксидант

Зімбірге ерекше дәм мен иіс беретін – құрамындағы табиғи майлар. Олардың ішіндегі ең маңыздысы – гингерол. Ол – зімбірдің көптеген пайдалы қасиетін қамтамасыз ететін биологиялық белсенді қосылыс. Жалпы, гингеролды қабынуға қарсы және антиоксиданттық әсері бар күшті құрал ретінде білеміз. Бұл табиғи май ағзаңызға жұқпалы індетке, күйзеліске төтеп беріп, күш-қуатыңызды ұзақ уақытқа сақтауға көмектеседі.

Жүрек айнуын басады

Жүргізілген зерттеу жұмыстары зімбір тамырының жүрек айнуына қарсы тиімді құрал екендігін көрсетті. Бұл дәмдеуіштің теңіз ауруына шалдыққанда көмектесендігі жайлы аңыздар да жоқ емес. Тіпті, кей ғалымдардың айтуынша, зімбірдің жүрек айнуына қарсы әсері әйгілі дәрі-дәрмектерден артық. Ол қан қысымының өзгеруі, бас жазу синдромы, отадан кейін қалпына келу кезеңінде жүрек айну белгілерін басады.

Бұлшық ет ауруын жеңілдетеді

AuthorityNutrition.com көрсеткен зерттеу жұмысының нәтижесі бойынша, қатысушылары 11 күн бойы 2 грамм зімбір тамырын тұтынғаннан кейін, денеге түш түсіретін жаттығулары себепті пайда болған бұлшық ет ауруы бірнеше есе жеңілдеген. Зімбір бұлшық етке тікелей әсер етпегенімен, оның қабынуға қарсы әсері тән ауруын басады. Сонымен қатар етеккір мерзімінде ұнтақталған зімбірді тұтыну ауырсыну сезімінің жеңілдеуіне себін тигізетіні дәлелденген.

Зімбір сусамыр дертіне шалдығу қаупін төмендетеді

Бұл зерттеу жұмыстарындағы жаңа бағы саналғанымен, ғалымдар зімбірдің сусамырға қарсы қасиеті бар деп топшылайды. 2015 жылы сусамырдың ІІ түріне шалдыққан 40 науқастың қатысуымен жүрзізілген тәжірибе барысында, тұрақты түрде ұнтақталған зімбір тұтыну (аш қарынға 2 граммнан) науқастардың қанындағы қант деңгейін 12%-ға дейін түсіруге көмектескен. Алайда мұндай нәтиже тек зерттеу жұмысы барысында ғана байқалған және қол жеткізген мәліметтер ауқамды тәжірибе жұмыстарымен дәлелденуі тиіс.

Зімбір ми қызметін жақсартады

Қышқылдандыратын күйзеліс және созылмалы қабыну қартаю процесін жалдамдататыны белгілі. Және дәл осы факторларды Альцгеймер дертімен және жасқа байланысты когнитивті бұзылыстармен байланыстырады. Жануарларға жүргізілген зерттеу жұмыстарының бірқатары зімбір құрамындағы антиоксиданттар мен белсенді қосылыстар мида орын алатын қабыну реакциясын баулататынын көрсеткен.

Мұнан бөлек, зімбірдің ми қызметін жақсартатын әсерге ие екендігі жөнінде деректер де бар.Орта жастағы 60 әйел адамның денсаулығын бақылауға алған зерттеу жұмысының нәтижесі бойынша, тұрақты түрде зімбірді тұтыну реакция жылдамдығын, есте сақтау мен есептеу дәлдігін жақсартады.

Тақырыпты таңдаудың өзектілігі:

Бұл жоба қазақ халқының сусыны – шайдың пайдасын зерттеуге арналған. Шай ағашы – 100 жыл өмір сүретін көпжылдық өсімдік. Бұл сусын адам денсаулығына өте пайдалы. Жобада шайдың шығу тарихы, емдік қасиеттері және зияны ,шайдың түрлері соның ішінде зімбірден дайындалған шай туралы толық айтылған.

Жобаның негізгі мақсаты:

Дұрыс әзірленген зімбір шайының адам организміне жақсы әсір ететінін зерттеу.

Жобаның міндеттері:1. шайдің шығу тарихымен танысу;2. шайдің пайдалы және зиян қасиеттерін зерттеу;3. Зімбір шайын дұрыс әзірлеу технологиясымен танысу.

Мәселе: Зімбір шайының адам денсаулығына пайдасы бар екенін зерттеу

Зерттелетін зат: Зімбір шайы

Зерттеудің әдіс-тәсілдері:

Өздігінен ойлану;

Үлкендерден сұрау;

кітаптардан, энциклопедиялардан қарау;

Компьютерден ақпарат алу;

Тәжірибе жұмысын жүргізу.

Жоспары:

Кіріспе

Шайдың шығу тарихы

Шай ағашы

Шайдың емдік қасиеттері

Зімбір шайының пайдасы

Қандай кезде шай ішпейді?

Ыстық шай ағзаға зиян

Зімбір шайын демдеу

Қорытынды.

Кіріспе

Біздің елімізде қою сүт, қаймақ қатқан шай ішпейтін адам жоқ. Шай мен кофе, жеміс шырындары мен квас – негізінен, алкогольсіз сусындар. Олардың кең тарап, кең тұтылуының сыры – сүйкімді дәмінен, жұмсақ стимуляторлық әсерінен. Қазір ауыз суына хлордың қосылуы салдарынан бұл сусындардың дәмдік сапасы өз деңгейінде емес. Алайда хлорсыз, бактериялық жолмен өңделген, терең артезиан құдықтарынан алынған, мөлдір, таза күйінде дүкендерде сатылатын (бұлақ суы) ауыз суынан дайындалатын шай, кофе өте дәмді келеді. Әйтеуір, қандай судан қайнатып ішсе де шайдың жаманы жоқ және де қазақтай шайқұмар халық аз шығар, сірә…

Қазақтар үшін де шай ерекше сусын деуге болады. Алғаш қазақ даласына шай келе бастағанда оны аса жақтыра қоймаған.

Тар шалбар, бешпент шықты қынамалы

Жігітке шапан киген ұнамады.

Сары жез самауыры тағы шықты

Машина шүмегі бар бұрамалы

Төсектен ерте тұрып бас ауырса

Бөтен ем шайдан басқа сұрамады.

Әбубәкір Кердеріұлы шай алғаш келе бастаған тұста осылай жырлапты.

Жалпы осы тұста шай қайнататын самаурын шаймен бірге орыстардан келді деген түсінік бар. Бірақ тарихшы этнограф Мұрад Аджиев орыстардың ұлттық нышан ретінде көретін самаурынды далалықтардан алған деген пікірі бар: «Осы самауыр бізге шумерлерден келген, «су» – су түрікше, «мавар» – құмыра тәріздес ыдыс.»- деген мағына береді деп тұжырым жасайды.

Шайдың шығу тарихы

Шайды ХІХ ғасырдың ортасына дейін дүниежүзіне Қытай өзі ғана сатып келді. Қытайлықтар шай өндіру сырын жібек, фарфор, дәрі өндіру құпиясын жасырғандай, керемет ұқыптылықпен басқа халықтардан жасырып келді. Бірақ, осы шайдың сырын үйренуге көпшілік құлшынып отыр еді. Бұны білмекке құмартқан ағылшынның кәсіпкері бір көңілшек қытайға көп ақша беріп оны әзірлеу технологиясын үйренеді. Бұл- қытайларды шай сатудан түсетін орасан зор пайдадан айырды.

Яғни шайдың бұтадан дайындалатыны құпия болмай қалған сәтте оны саудалайтын нарыққа талас басталып кетті. Шайдың отаны сонымен – Қытай. Біз шай деген атауды солтүстік (Пекин) диалектісі «ча» атауынан алсақ, француздар «тэ», ағылшындар «ти» деп атауды оңтүстік қытай диалектісінен алған.

Қытайлықтардың аңызы бойынша, Дарма есімді үнді ханзадаларының бірі Буддаға табынады екен. Ол бүкіл қытайды осы дінге енгізуге құмартыпты. Бұл үшін ол күндіз-түні тынбай, көз ілмей еңбек етуге тиісті болыпты. Бірақ, бір күні байқамай көзі ілініп кетіпті. Соған күйінген ол кірпіктерін кесіп алып анадай жерге лақтырып жіберсе, кірпіктері сол сәтінде бұтаға айналып кетеді. Осы бұтаның жапырағын аузына салып, дәмін алып көрсе шаршағаны басылып ханзаданың ұйқысы қашады.

Бір қызығы шай мен кірпік сөзі қытай иероглифінде бір таңбамен белгіленеді. Бізге жақсы таныс байха шайы да осы аңызбен сабақтасып жатыр. Шай қорабының сыртындағы байха «Бай-хао» сөзбе-сөз «ақ кірпік» деп аударылады. Қытайлар шай жапырағының төменгі жағындағы ашық түсті мүк секілді талшықтарды солай атайды. Олардың санына қарай шайдың сапасы анықталады.

Ертеде қазақтар осы шайды «аққұйрық» деп атаған екен.

Қазір Қытай дүниежүзі нарығына шай өндіріп, сатудан соңғы орындарда қалды. Франция үшін шарап қандай тарихи, әлеуметтік-экономикалық маңызы болса шай өндіру қытайларға сонша маңызды. Қытайлар көк шай өндіруден қазір де ешкімге дес бермейді. 150 жыл бұрын ағылшындар шайды қытайлардан сатып алып келді.

Шай ағашы

Шай бұтасы — күй талғамайтын, тамырлы, көпжылдық өсімдік. Дегенмен жер қыртысы мен климаттық жағдайлардың өзгерісін жылдам сезінеді. Жапырақтары кезектесе орналасқан, қалемше тәріздес, жылтыр, шеттері өткір тісті, ұзындығы — 7, ені 4 сантиметр болады. Шай жас жапырақтардан, оның бүрлерінен өндіріледі. Алғашқы өнім бірінші вегетациядан кейін жиналады. Шай өнімдерінің ішіндегі ең бағалысы —бірінші және екінші бүрлері. Бірінші өнім, әдетте, ақпан айынан бастап наурыз айына дейін жиналады.Шайдың жабайы өсетін екі түрі бар. Біріншісі, қытай шайы — Оңтүстік-Шығыс Азияның таулы аймақтарында, екіншісі, ассам шайы Үндістанның Ассам ормандарында өседі. Бұл екі шайдың табиғи гибриді цейлон шайы деп аталады. Оның да екі түрі бар. Олар жер шарының тропиктік және субтропиктік аймақтарында өсіріледі. ТМД елдерінде Әзірбайжан, Грузия, Ресейдің Краснодар өлкесі мен Грузия жерлерінде қытай шайының негізінде шайдың бірнеше сұрыптары өсіріледі. Шай ағашы 100 жылдай өмір сүріп, 70 жыл өнім береді.

Шайды әзірлеудің ерекшеліктері

Әр халықтың шай әзірлеуде өзіндік ерекшеліктері бар дәстүр қалыптасқан. Мысалы қытай, жапон халықтары шайға қант қоспай ішеді. Орыс, голланд және көптеген Еуропа елдерінде қанты бар шайды ұнатса, қырғыз, қалмақ, моңғол, тибеттіктер шайдың дәмін тұзбен келтіреді. Ағылшындар сүт үстіне шай құяды, керісінше істеу надандық болып саналады. Олардың пайымдауынша бұлай ету шайдың дәмін жоғалтып хош иісінен айырады делінеді. Голланд, шотланд, қалмақтар керісінше шай қайнаған соң сүт қатады.

Шай ішу жапондықтар үшін үлкен рәсім. Қатал дзен-буддизмге құрылған «гя-до» шай ішу рәсімі әуелде Қытайда пайда болған. Кейін бұл рәсім жапон тұрмыс салтына еніп кеткен. Содан бері рәсім тәртібі онша өзгермеген. Жапондар өздерінің ерекше көк шай «о-тяны» қант салмай ішеді. Кез-келген мекемеде «отякумдар» яғни шай дайындап құюшы хатшы қыздар болады екен. Олар күніне 3 рет қызметкерлерге шай дайындап береді. Жапондар шай өсіргенімен оны сыртқа шығарып сатпайды десе де болады.

Шайдың түрлері

Кіріспе.

Шай — байха (үгітілген) және тақта шай (престелген) деп бөлінеді. Байха шайы: қара (ең көбірек тарағаны), көк және сарғыш қара, көк шай. Онда белокты заттар мен амин қышқылдары (16 пайыздан 25 пайызға дейін), пигменттер (бояғыш заттар 10 пайызға дейін), А1, В1, В2, РР, С тағы да басқа дәрумендер бар. Шайдың сергітетін әсері оның құрамындағы кофеинге байланысты. Шайдағы эфир майы 0,006 – 0,02 пайызға жуық. Ол шайға хош иіс, тіл үйіретін дәм береді. Сары шай — өте сирек кездеседі және шайдың ең қымбат түрі. Жылына 300-600 келі ғана өндіріледі. Бір ғана жерде, яғни Дунтиху өзені ортасындағы аралда өседі. Өте қатқыл, әсері күшті. Дайындау тәсілін қытайлықтар өте құпия ұстайды. Адам қуатын тез арада қалпына келтіреді.Улун шайы — жартылай ферментті, ашық түсті. Бас пен ми жұмысына күш түскенде өте жақсы жәрдемдеседі.Қызыл шай — (бізше қара шай) күшті ферменттелген шай. Бұл да көк шайға жатады, бірақ жиналғаннан кейін…