Шахмат ойыны сыныптан тыс жұмыс 8 сынып

Бекітемін______

«___» ______2018ж

«Денешынықтыру пәні мұғалімдерінің педагогикалық

шеберлігін арттыру жолдары»

тақырыбындағы аудандық семинар

Тақырыбы: «Шахмат – ақыл-ой спорты»

с а й ы с с а б а қ

Қатысатын сыныптар: 5-7

Өткізілетін күні: 16.03.2018ж

Өткізілетін орны: 110 кабинет

Пән мұғалімі: О. Ибраев

Ақай ауылы

2017-18 оқу жылы

Тақырыбы: «Шахмат – ақыл-ой спорты»

Мақсаты:

1.Оқушылардың шахмат ойынына деген қызығушылығын арттыру;

2. Логикалық ойлау қабілеттерін дамыту;

3.Ойнау логикасы зейінділікті дамытуға, әр алуан варианттарды жылдам әрі дәл есептей білуге, жеңіске жетуге деген ерік-жігерді қалыптастыруға және басқа да моральдық қасиеттерді тәрбиелеу.

Әдісі: Жарыс - сайыс, сұрақ - жауап, топпен жұмыс.

Көрнекілігі: Шахмат тақтасы, тастары, шахмат ойынына арналған белгілегіш сағат дүниежүзілік карта, магнитті шахмат тақтасы мен тастары.

Сайыстың барысы:І. Ұйымдастыру.ІІ. Оқушыларды екі топқа бөлу.ІІІ. Әділқазы алқаларымен таныстыру.

Армысыздар құрметті ұстаздар, сайысымызға қатысушы оқушылар!Бүгін шахмат үйірмесіне қатысатын оқушылар арасында өтетін «Шахмат – ақыл-ой спорты» атты сайыс сабағына қош келдіңіздер! Жүзден жүйрікті, мыңнан тұлпарды анықтайтын әділқазы алқасымен таныс болайық.

Ортада екі топ сайысқа түседі. Олай болса, шахмат ойынының ережесімен танысып, сайысымызды бастайық.

Шахмат ойынының ережесі

Шахмат екі ойыншы арасында шахмат тақтасында ойналады. Ойын тақтасы 64 шаршыдан тұрады. Ойының басында әрбір ойыншының иелігінде ақ немесе қара түсті он алты тас (шахмат фигурасы) болады: бір патша, бір уәзір, екі піл, екі ат, екі тура және сегіз пешка. Ойынның мақсаты қарсыластың тастарын шабуылдай отырып, патшаға мат қою.

Бұл танымал ойынның отаны – Үндістан. Шахмат ойыны Үндістаннан Қытайға, Тибетке, Малай аралдарына, Иранға тараған. Иран, Кавказ арқылы Россияға, Арабтар арқылы- Еуропаға және Жерорта теңізі аралдарының тұрғындарына және Қазақстанға да келіп жеткен.

1966 жылдың 20 шілдесінен бастап Халықаралық шахмат күні ретінде тойланып келеді.

Қазақ шахматшысы Дəрмен Садуақасов- 1979 жылдың 28 сəуірінде Астана қаласында туған. 1998 жылы 20 жасқа дей¬інгі жас жеткіншектер арасындағы əлем біріншілігінің чемпионы болып, халықаралық гроссемейстер атағын алады. Осы жеңісі үшін 1998 жылдың желтоқсанында Елбасы Н. Назарбаевоны «Құрмет» орденімен марапаттайды.

Динара Садуақасова - 1996 жылы қазан айында Астана қаласында дүниеге келген. Өзіне еліктеген талай өренге көмек болсын деп «Шахматтағы алғашқы қадам» атты кітабын жарыққа шығарды.

Жансая Әбдімәлік - 2000 жылдың 12 қаңтар айында Алматы қаласында дүниеге келген. 12 жасында гроссмейстер атанған. Екі дүркін әлем чемпионы. Еліміздің үлкен қалаларында Жансаяның атында шахмат мектебі бар.

Румынияда мектеп оқушылары арасында өткен шахматтан әлем чемпионатында қазақстандықтар 3 алтын 2 күміс медалға ие болды. Алтын медал Бибісара Асаубаев, Динара Асаубаева, Динара Садуақасова. Күміс медал Әсел Серікбай, Әлібек Игамбергенов ие болды.

І топ. «Шах» (Ақ түсті )ІІ топ. «Мат» (Қара түсті )Өнерпазды жарау аттай баптасын,Жүлде алып, ел намысын сақтасын.Өнерімен танылып оқушылар,Ел сенімін еңбекпенен ақтасын,- деп сайыстың түрлерімен таныстырып өтейін.

Таныстыру.(Топтың аты, ұраны)

1.Үй тапсырмасы.

1 топ «Шах» тобы Шахмат ойынының шығу тарихы

2 топ «Мат» тобы Қазақстандағы болашақ шахмат үйі – нұрлы үй

2. Бәйге. Викториналық сұрақтар. (Әр топқа бес сұрақтан қойылады).

3. Көкпар. Сұрақ жауап. (Шахмат тақтасында тастарға жасырылған сұрақтарды таңдау).

4. «Сөзжұмбақ» жұмбақ қойылады, оның жауабы сіздердің сандарыңызға сай 5 әріптен тұрады, көздері байлаулы тұрады, әріптер таратылады жауапты дұрыс орналастыру керек.

5. Жорға.(Шахмат тақтасындағы этюдтерді аяқтау, ойынды жалғастыру).

6. Шахмат жарысы.(Әр топтан бір оқушыдан шығып, екі топ шахмат ойнаудан жарысқа түседі).

Қорытындылау.

Сайыс кезеңдерімен таныс болсақ сайысымызды бастайық.Жарыс десе өртеніп жанып тұрар,Сусындап сол жарыстан қанып тұрар.Сегіз қырлы бір сырлы сайыскерлер,Кез келді деп өзін - өзі таныстырар,- дей келе кезекті таныстыруға берейік.

«Шах» тобының ұраны: Шахматты біз ойнаймыз, Амал тәсіл ойлаймыз. Патшаға қауіп төндіріп, Шах жасауды қоймаймыз.«Мат» тобының ұраны: Жекпе - жекке түскенде, Ұнатамын жеңгенді. Жүрістердің төресі, Матқа кім тең келеді.1.Үй тапсырмасы. 5 ұпайдан беріледі.

1 топ. Шахмат ойынының шығу тарихы

2 топ. Қазақстандағы болашақ шахмат үйі – нұрлы үй

2. Бәйге. 1 ұпайдан беріледіВикториналық сұрақтар. Әр топқа бес - бестен сұрақ қойылады. Әрбір дұрыс жауапқа І ұпай беріледі.

І топқа:

1.Шахмат сөзі парсы тілінен аударғанда қандай мағына береді?("шах" патша,"мат" өлді дегенді)

2.Шахматты ең алғаш болып кашан және оны кім ойлап тапты?(біздің эрамызға дейін 1000 жыл бұрын Үндістандық математик )

3.Шахмат ойынының тұңғыш аты?( «чатуранга»)

4.Шахмат тақтасында неше тор көз бар? (64)

5.Тақтада фигуралар қандай жолдармен жүре алады?(вертикаль,горизонталь,диогональ жолдар)

ІІ топқа:

6.Шахмат ойынында барлығы неше фигура бар?(32)

7. Шах дегеніміз не? (Шах дегеніміз қарсылас ойыншының корольға пешкамен немесе фигурамен тікелей шабуыл жасауы)

8.Шахмат спортының отаны қай ел?(Үндістан)9. Шахмат ойынында пат ұғымы нені білдіреді? (Тең түсу)

10. Шахмат ойынының үш бөлігін атаңыз? (Дебют, миттельшпиль, эндшпиль)

3.Көкпар. 1 ұпайдан беріледі.

Сұрақ - жауаптар. Шахмат тақтасындағы тастарға жасырылған сұрақтарды таңдау. Кез келген бір тасты таңдап алып, ондағы сұраққа жауап береміз. Әрбір дұрыс жауапқа І ұпай беріледі.

а) Халықаралық шахмат күні қай жылдан бастап тойланып келеді? 1966ж