Шыншылдық адамдықтың белгісі 6 сынып тәрбие сағаты

Тәрбие сағаттың тақырыбы: Шыншылдық – адамдықтың белгісі

Мақсаты:Б/м: Шындық ұғымының адамгершілік құндылығы ретіндегі маңыздылығын ашу. Шындық - пен өтірікші ажырата біліу жайлы түсінік беру. Д/м:Есте сақтау қабілетін,ауызекі байланыстырып сөйлеуін дамыту. Т/м:мейірімділікке, адамгершілік қасиетке, шыншыл , адал болуға тәрбиелеу .

Әдісі: сұрақ - жауап , түсіндіру, саналау. Көрнекілігі: оқулық , көрініс. Барысы: Ұйымдастыру кезеңі. Әр күнімізді жақсы сөздерден бастайық.Қайырлы күн құрметті оқушылар! Шаттық шеңбері: Балалар шеңбер құрып, «Болайықшы осындай» өлеңін айтады. Жақсы бала еңбекшіл Ер азамат болады. Қиындықты жеңіп кіл Құшағы гүл толады. Еңбекшіл осындай Болайықшы осындай. Тақырыпты ашу: Бүгін балалар біз сендермен «Шыншылдық - адамдықтың белгісі» атты тақырып жайлы ой бөлісеміз.

Балаларды әңгімеге тарту.

Балалар,адамның бойындағы қандай жақсы қасиеттерді білесіңдер? Жақсы бала- әдепті, сыпайы,қамқор қайырымды,жауапкершілікті болады.Сондай жақсы қасиет -тердің бірі-шыншылдық,өтірік айтпау.

Шыншыл болу- адам баласы үшін аса қымбат,қадірлі қасиеттердің бірі.Шыншыл болу- өтірік айтпауды,жалған сөйлемеуді білдіреді.Мұндай қасиет адамның бойына бала кезден қалыптасады.

Әңгіме: «Шындық пен өтірік»

Арман мен Қанат дос болыпты. Бір күні Арман дүкенге бара жатып, анасы берген ақшаны жо- ғалтып алады. Ал Қанат ақшаны көріп тұрса да айтпайды.Арман басы салбырап үйіне кетеді. Қанат ақшаны алады да өзіне қажет нәрсені сатып алмақшы болады. Бірақ досының көңілсіз күйі есіне түсіп,Қанат ақшаны досына әкеліп береді.Арман қатты қуанып, досын құшақтай алады. - Қанаттың орнында сен болсаң не істер едің? - Шындық неге жетелеп отыр? - Арманды қуантқан Қанат өзі де қуана ма? - Қанат ақшаны қайтармаса не болар еді?

-Сендерге адамның қандай қасиеттері ұнамайды?

-Әдепсіздік,қайырымсыздық,жауапсыздық,қызғаншақтық,ашушаңдық-адамға жат қасиеттер.Сондай жат қасиеттердің бірі –өтірік айту.

«Түлкі мен ешкі» ертегісін оқып беру.

Бір күні түлкі жүгіріп келе жатып абайсызда бір терең апанға түсіп кетіпті.Шыға алмай тұрғанда,бір ешкі су іздеп жүріп,әлгі апанға кез болып,түлкіні көреді.

-Ей түлкі батыр,не қылып тұрсың?-депті.

-Ой,не қыласың,жаным жай тауып тұр.Қырда әрі сусап,әрі ыстықтап өліп едім,апанның іші әрі салқын,әрі түбінде тұп-тұнық суы бар екен,-депті.

- Балалар, сендер қалай ойлайсыңдар түлкі шын айтты ма?

Мұны естіп ешкі: «Мен де салқындайын,әрі су ішейін» деп ойлап,секіріп апанға түсіпті.Сонда түлкіекең секіріп ешкінің үстіне мініп,онан мүйізіне шығып,ырғып апаннан шығып жөніне кетіпті.Өтірікке алданба басың бәлеге душар болар деген осыдан қалыпты. - Түлкіге қандай мінездемелер берер едіңдер? - Ал ешкіге ше? - Балалар, сендер қалай ойлайсыңдар түлкі шын айтты ма? - Түлкінің әрекеті дұрыс па? - Балалар сендер кейбір сәттерде өтірік айтқан кездерің болды ма? - Өтірік адамға қандай зиян әкеледі? Өтірік айтып үйренсең,әдетке айналады да өтірікші атанасың. - Ал шындық не үшін керек деп ойлайсыңдар?

Тақтадағы мақалдарды оқыту.(мағынасын түсіндіру).

Мақал-мәтелдер.

1. «Өтірік- өрге баспайды.»

2. «Өтіріктің арты бір тұтам.»

3. «Шыншылдық-жақсылыққа жетелейді.»

4. «Өтірікшінің жаны күйер.»

- Ал шындық не үшін керек деп ойлайсыңдар? - Балалар, адам өтірік айтқанда өтірігін біреу біліп қоя ма деп қиналады. Шындық ашалып қала ма деп сезіктенеді: Расында, өтірік ұзаққа бармайды,шындық қашан- да жеңіп шығады, ол өтірік айтқан адам ұятқа қалады.Өтірік айтып ұятқа қалғанша щындықты айтып қателігімізді мойындаған дұрыс. Мұндай әрекет жасау – адамдықтың белгісі болып табылады. Міне, сондықтан да дана халық «Өтірік өрге баспайды» деп өсиет қалдырған. Сондықтан біз шыншыл болып, өтірік айтпауымыз керек. Шыншыл болу кез -келген адамның өз қолында. Ол біздің ішкі жан дүниемізден бастау алады. Адамның көңілі таза, пейілі кең, адал, шыншыл болған- да ғана әділдікке қол жеткізеді. Елге сыйлы болады.Ал өтірік айтқан адамға көпшілік жақындағысы келмейді.Ол өзінің сыйын жоғалтады Балалардың алдына сөздер жазылған қағаздар тарату. Бақыт, қуаныш, ренжітеді, ұят, сенімділік, сенімсіздік, жамандық, жақсылық. Осы сөздердің орнын анықтап, орналастыру. -Шындық неге жеткізеді? -Өтірік неге жеткізеді? Қортындылау: -Балалар, өтіріктің адамға пайдасы бар ма екен? ( Өтіріктің пайдасы жоқ ) Ол саған уақытша ғана пайда әкеледі , адамды сенімнен шығарады,өмір бойы өтірікші деген атқа ие болады екенсі

Жүректен жүрекке: Тақтада күн тәріздес дөңгелек қағаз, ортасында « мен қандай баламын » деп жазылған.(Жақсы сөздер жазу) -Балалар, бәріміз бірігіп жақсы сөздерге толып жарқыраған, шуағы мейіріммен төгіліп тұрған «күнді» құрастырдық.Күн шуақтары бізге жылулық сыйлап тұр. Біз де сол күн сияқты доста -рымызға және өзімізге тек қана жақсылық сыйлай отырып, шындық жайлы өлең шумағын жүректен – жүрекке жеткізейік. -Ал, балалар, сабағымызды жақсы сөздермен бастасақ.Енді жақсы тілекпен сабағымызды аяқтайық - Қанеки, қолдарымызды көтерейік бір – бірімізге алақанымызды жақындатайық,шындық жалынын сезінейік. Шындық жалынын сезінейік. Әр нәрсенің байламын, Шындықпенен шешейік. Дақ түсірмей жүрекке, Тәтті ғұмыр кешейік.

Тақырыбы:Әдептілік - әдемілік.

Сабақтың мақсаты:

Б/м: Балалардың әдептілік туралы білімдерін толықтыру,инабаттылық қасиеттерді бойына сіңіру..

Д/м:Тіл байлығын, таным белсенділігін арттыру,өз ойларын еркін жеткізуіп,әңгімелей білуге дағдыландыру.

Т/м:Әдептілік арқылы үлкендерді сыйлауға, адамгершілікке, имандылыққа тәрбиелеу.

Көрнекілігі:мазмұнды суреттер,көрініс,әңгіме.

Әдісі:әңгімелеу,сұрақ-жауап.

Барысы:Ұйымдастыру.

Тәрбиеші:

. Психологиялық дайындық.

Мейірімді жүрекпен

Ақ пейілді тілекпен.

Амандасып алайық

Бір жадырап қалайық! -деп бір-бірімізбен иіліп амандасып бүгінгі «Әдептілік - әдемілік» атты әңгімелесу сағатымызды бастаймыз. «Білер қазақ баласы,

Сәлем - сөздің анасы»

Алдымыздан кезіккен,

Көп танысты көреміз.

Бәріне де ізетпен

Біздер сәлем береміз.

- Сәлеметсіз бе, ағай!- деп

- Сәлеметсіз бе, апай!- деп

- Есенсіз бе, әжей!- деп - Амансыз ба атай!- деп

- Ұл - қыз сәлем береміз,

Өнегелі өренбіз.Жасы кішілер үлкендерге әрдайым амандасып жүруі керек.

- Әдептілік неден басталады? ( сәлемдесуден)

Әңгіме «Әдептілік» Ы.Алтынсарин.

Бір жұрттың оқымысты кісісі екінші бір елдің байымен сөйлесіп тұрғанда,қастарынан бір жарлы адам өтіп бара жатып,оқымыстыға келіп иіліп сәлем береді.

Оқымысты басын одан да төменірек иіп сәлемдеседі.

Қасындағы бай :

-Тақсыр ,осыншама біліміңіз бар ғалымсыз.Сөйте тұра,жарлы адамға соншалық иіліп сәлемдесуіңіздің мәні қалай?-деп сұрайды.

Сонда ғалым тұрып:

Ешбір ғылым-білім үйренбеген ол кісі әдептілік көрсеткенде,мен одан әдепсіз болып көрінсем, лайық па ?-деген екен.

Жарлы адам мен ғалымның кішіпейілділігі олардың қандай іс-әрекеті арқылы көрінеді?

- Олай болса, әдептілік деген не?

Әдептілік-өзара жақсы қарым-қатынасының,жүріс-тұрысының ережесі.Кішіге мейірімді,досыңа қайырымды,еңбексүйгіш,шыншыл да,қамқор болу.Жақсы қасиеттерді бойына сіңіріп,жаман мінез-әдеттерден аулақ болуға тырысады.

- «Әдепті» болу үшін қандай болу керек?

-Әдепті болу үшін ізетті,инабатты, мәдениетті, кішіпейіл, үлкенді сыйлайды, құрмет тұтады, көшеде, мектепте, асханада, көлікте, қонақ та амандасып үлкендерге жүру керек. Кішіге - ізет, қамқоршы болу. Әдепті адам басқадан сыйласым күтпей ақ алдымен өзі басқаны құрметтеп, ардақтай біледі, көпшілікке өзінің әдептілігін көрсетеді.

Ата-ананың тілегі

Адам болып өскенің.

Адамдықтың тірегі

Адал болып өскенің.

Әдептілік дегенің

Әрқашанда керегің. Әуре-сарсаң әлегің. Әсемпаздық дегенің

Әдепті болу әр баланың міндеті. Әдептілік адамның ең жақын қасиеті. Әдепті бала болашықта өзін жақсы азамат екенін дәлелдеп, аңсаған арманына жетеді.

Әдептілік туралы өлең шумақтары.

Атам маған әмандә,

Әдепті жан бол деген

Ата сөзі санамда

Жасы үлкенге жол берем.

Алдын орап кісінің

Кесіп өтпей көлденең.

Ізетімен кішінің

Сәлемдесіп қол берем.

Атам маған әмандә

Кішіпейіл бол деген.

Атам сөзі санамда

Мақтанбауды жөн көрем.

Алдымыздан кезіккен,

Көп танысты көреміз.

Бәріне де ізетпен

Біздер сәлем береміз.

Атам маған әмандә,

Әдепті бол деген

Ата сөзі санамда, Жүрем тура жолменен. Адамның бойында жақсы қасиеттер мен қатар жаман қасиеттерде болады екен.Ол қандай қасиеттер деп ойлайсыңдар?

Олардың бойында дөрекі,үлкендердің айтқанына құлақ аспайтын,ерке, сотқар, ұрыншақ, жүрген жерлерінде айқай-шу шығарып, маңайындағы балаларға тыным бермейді.

-Осындай балаларды қандай бала деуге болады?

-Әдепсіз балалар.

Әңгіме «Күлмеңіздер кәріге.» М.Дулатов

Бір кісінің екі баласы болыпты.Бір мезгілде көршілері оған айтады:Сенің балаларың бір кемпірді мазақ қылды,балаларыңды тыйып қой?»-деп.

Әкесі балаларына ұрсады,балалар да мұнан кейін ылай кісіге күлмеуге уәде береді.Біраз күн өткеннен соң балалар әкесіне берген уәдесін ұмытып,бір бишара шалды тағы да келемеж қылыпты.Мұны естіген әкесі балаларын шақырып алып айтады: «Балалар,мен енді өмір сүргім келмейді,менің өлгім келеді,егер өлмей қартайғанша тұрсам,сендер секілді бір ақымақбалалар анау күнгі шал мен кемпірге күлгендерің секілді,маған да күлер деп қорқамын.»

Балалары ұялғаннан қызарып,не қыларға білмей,сонан кейін кәрі кісілерге күлуді қойыпты.

-Үлкен кісілердімазақ қылу қандай әдетке жатады?

-Үлкен кісілерге қалай құрмет көрсетеміз?

Суретпен жұмыс.

Сурет бойынша әңгімелету. Адамгершілік, сыпайылық қарым-қатынас қасиеттерді үйрену керектігін әңгімелеу.

* «Үлкенге сәлемдеу.»

* «Базардан қайтқан әжей».

* «Автобуста үлкенге орын беру.»

* «Автобуста балалы анаға орын беру.»

* «Әжейді жолдың арғы бетіне өткізу.»

Ойын. «Жалғастыр». «Не істеуге болмайды?». Осы сөз үлкен етіп жазылып көрсетіледі. Мұғалім басқы сөзін айтады, оқушы ойланып жалғастырып айтуы керек.

- Үлкендердің алдынан ......(кесіп өтуге болмайды.)

- Табиғатты ................ ........ (ластауға болмайды.)

- Ата-ананы...............................(ренжітуге болмайды.)

- Кісінің затын .....................( рұқсатсыз алуға бомайды)

«Не істеу керек?» (бұл да сол сияқты жүргізіледі.)

- Үлкен кісіге ..........................( көмек көрсету керек)

- Үлкен кісіні ...............................(сыйлау керек)

- Үлкендерге ............................(сәлем беру керек)

- Кішілерге ...............................(қамқорлық жасау керек.)

Қорытынды:-Балалар, қалай ойлайсыңдар,жарқырап тұрған күнге қандай балаларды жатқызуға болады?

- Ал,мына бұлтқа қандай баланы жатқызуға болады?

Тақырыбы:Электр құралы- үтік.

Мақсаты:Б/м:Балаларға тұрмыстық заттардың неге арналғаны туралы түсінік беру.Үтіктің пайдасы туралы әңгімелеу.Үтіктеу жұмысына қойылатын талаптармен таныстыру.

Д/м:Сөздік қорын молайту,байланыстырып сөйлеуге дағдыландыру.

Т/м:Ұқыптылыққа,қауіпсіздік ережесін сақтауға тәрбиелеу.

Көрнекілігі:тұрмыстық заттар суреттері.

Әдісі:әңгімелеу,сұрақ-жауап.

Барысы:Ұйымдастыру.

-Балалар,адамдар күнделікті тұрмысын жеңілдету үшін түрлі көмекші құралдарды ойлап тапқан.Бүгін сендерді солардың бірімен таныстырғым келеді.

Жұмбақ.

Токқа тисе мұрты ұзын,

Табаны жазық.

Киімдердің қыртысын береді

Тез жазып.

Бұл не? (үтік)

-Әрине,бұл үтік. -Үтіктің үйде қандай пайдасы бар?

Үтік — киім-кешектердің мыжылыстарын тегістейтін, яғни үтіктейтін тұрмыстық техника. Үтіктер киімдерді тегістеп алғашқы әдемі мыжылыссыз қалпына келтіруде өздерінің салмағын және температурасын пайдаланумен қол жеткізеді.

Бүгінде тұрмыстық техникалардың ішінде «ең жауапты» қызмет атқаратын үтіктерсіз жағдайы- мыз қандай болатынынын кім білсін. Бірақ үтіксіз заман да болмады емес. Сонда ол кездегі адамдар мыж-мыж киіммен жүрген бе? Жоқ, әйтеуір бір амалын тапқан. Бүгінгі үтіктің кешегі сықпыты қалай болды екен? Ең алғаш үтікті кім жасағаны туралы нақты дерек тарихта сақталмаған. Ежелгі уақытта адамдар жуылған киімнің мыжылғанын кетірмек болып талай әдісті жасады. Мысалы, сулы матаны тарту арқылы киімді түзетуге тырысты. Ежелгі Рим халқы киімнің қыртысын түзеу үшін қызған тастарды пайдаланған. Бірақ бұрындары үтіктің қызметін домалақ ыстық таяқшалар атқарған.

Киім үтіктеудің де ережесі бар.

Киім үтіктеуді бәріміз білгенімізбен, қарапайым ережелеріне көбіне мән бермейміз. Мәселен, үтіктегенде бірінші кезекте матаның ішкі жағында орналасқан зат белгісіне назар аударыңыз. Онда затты қалай күту…