Сын есімді оқытуға арналған танымдық жаттығулар зерттеуі

Сын есімді оқытуға арналған танымдық жаттығулар жүйесі

1-тапсырма. Сөйлемдерді оқып, сын есімді тауып, сөйлемнің қай мүшесі болып тұрғанын айтыңыз:

Абайдың ағаш үйінің іші-сырты салтанатты, өте көрікті.

Оның сұлу көздерінің ақ-қарасы әлі де тап-таза.

2-тапсырма: Төмендегі сын есімдерді қатыстырып сөйлем құраңдар:Терең, таяз, әдемі, семіз, ауыр, жеңіл, қара, ұзын, тәуір, қышқыл, тәтті, аласа, биік.

3-тапсырма: Төмендегі сын есімдерден сөз тіркестерін құрастырып жазыңдар:

Төмен, жуас, әділ, сүйкімді, қошқыл, сылбыр, тентек, тар, боз, сұйық, ыстық, келте, қоңыр, ашық, сыпай, кішіпейіл, жағымпаз, түзу, қисық, салтақ, саяз, бұжыр.

4-тапсырма. Дұрыс жауап: Қазақ халқы қандай халық? Сұрағына жауап ретінде сөзжұмбақтың кестесін толтыру.

Қ

О

Н

А

Қ

Ж

А

Й

Б

А

У

Ы

Р

М

А

Л

Ө

Н

Е

Р

П

А

З

Т

А

Т

У

А

Ш

Ы

Қ

5-тапсырма: Төмендегі берілген сын есімдерді сапалық және қатыстық сын есімдер деп екі бағанға бөліп жазыңдар. Қатыстық сын есімдердің жасалу жолына мән беріңдер:

Сапалық сын есім

Қатыстық сын есім

Терең, сусыз, мейірімді, таяз, әдемі, семіз, шырайлы, құнарлы, ауыр, жеңіл, қара, өнерлі, орманды, ашық, ұзын, тәуір, қышқыл, тарихи, әңгімешіл, тәтті, аласа, бойшаң, қазақы, биік.

6- тапсырма: Ребустарды шеш:

2.3 Сын есімді оқытуға арналған танымдық жаттығулар жүйесі

«Жаңартылған білім беру мазмұнындағы» негізгі ерекшеліктердің бірі: оқушыларды креативті ойлауға, өзіндік пікірін дәледеуге, танымдық тұрғыдан ойлауына негіздей отырып, өзіндік анализ, сыни ойлау дағыдыларын дамытуға арналған білім берудегі мазмұн екені анық. Жаңартылған білім мазмұнының маңыздылығы – оқушы мен мұғалім тұлғасының үйлесімді ынтымақтастық қарым-қатынасында болып, білім алушының еркін ізденуі, білім алу процесі барысында дарыны мен талантын қолданып, шығармашылық тұрғыдан өз қабілеттерін тиімді қолдана білу. Бұл тұрғыдан келгенде жаңа мазмұнның оқыту әдістемеге берері мол екенін көреміз. Қазақ тілілі пәнінің – тілдік коммуникацияға негізделген өрісті пәні екендігін ескерер болсақ, бұл пәнге арнайы формула, заңдылықтардың, яғни, практикалық сипаттың жоқтығыны айта аламыз. Демек, қазақ тіліндегі пәнін оқытудағы негізгі, өзекті мәселе – өзіндік ойлау, субьект көзқараста жатыр. Бұны оқытушының білімі мен білік тәжірбиесінің молдығы арқылы танытуымызға болады. Сын есімді когнитивті оқытуда тұтас дүниенің бейнесін таныта алатын жүйелі білім мазмұнына сын аталымдарын негізге ала отырып, грамматикалық ұғымдарды игерту (мағыналық тобы мен сөйлемдегі кызметі, шырай түрлерін, қа

Оларға ойларын ауызша, жазбаша жеткізе білуінде анализдік, сыни дағдыларды және басқа да арнаулы салалар арқылы байланыстырып жатса, білім берудегі негізгі сипаттың орындалғаны деп түсінуіміз қажет. Ал «функционалды сауаттылықтың» негіздерінің бірі: сырттай бағалау мен іштей бағалау принциптерінің нәтижелеріндегі оқыту процесінің оқу сапасын көтерудегі қызметі зор. Қазақ тілі пәнінен оқушының функционалды сауаттылығын дамыту мәселесі туралы әдістемеші ғалымдардың тұжырымдары әртүрлі. Әр ай сайын жарық көретін «Қазақ тілі мен әдебиеті: әдістеме» атты журналда бұл өзектілікке барынша жауап берілген екен.

«1. Оқушыларға бірінші сабақтан бастап сөйлесім әрекетінің түрлерін меңгерту;

2. Оқушылардың алған білімдерін өмірде, кез келген жағдайда, әлеуметтік ортада қолдана алуға үйрету;

3. Мемлекеттік тілде ауызша, жазбаша қарым-қатынас жасау;

4. Әлеуметтік талаптарына сай келу үшін оқушының ақпараттық технологияларды қолдану және проблемалардың шешімін таба алуға үйрету;

5. Оқушылардың өзгермелі өмірге бейімделуіне үйрету;

6. Оқушылардың жеке бас қабілеттерін дамытуы;

7. Оқушылардың әлеуметтік-мәдени дағдыларын дамытуы;

8. Қазақ халқының салт-дәстүрі, мәдениеті, тарихын түсінуі және құрметтеуге баулу» [23, 19].

Жоғарыдағы тұжырымдардан түйетініміз, «функционалды сауаттылыққа» негізделген білімді толықтырудың өзі жалпы адамзаттық құндылықтармен және ұлттық құндылықтардың үйлесімінен тұратынын дәлелдейді.

Қазақ тілі оқулықтарындағы жоғарыдағы сипаттар қазіргі күннің ішіндегі «білім беру мазмұнының» айнымас қағидасына айналып отыр. Оқытушының басты міндеттеріне сәйкес тілдік сабақтарды оқытқан кезде, оқушының барынша жүйелі, тиянақты, дәлелді, ғылыми принциптермен тақырыпты түсіне алуы.

«Қазақ тілі» пәніндегі сын есімді танымдық оқыту – күрделі тақырыптардың бірі. Тақырыпты игеру, бойға сіңіру процестерінде оқытушының пәндік тапсырмаларды, оқушының білім алу өрісіне сәйкес олардың дұрыс ұйымдастырылуы маңызды да күрделі процестердің бірі. Өйткені сөз таптарының барлығын дерлік игеріп келе жатқан оқушының сөйлем құрауға себеп сөз табы – сын есімді дұрыс түсінуі маңызды болып отыр. Бұл тұрғыдан сын есімді, оның түрлері тақырбына дұрыс пайым, жоспар жасалуы қажет екені айтпаса да түсінікті.