Сынақ алу жүйелеріндегі кемшіліктер туралы мақала

Тақырып: Оқушылардан сынақ алу жүйесіне өзгеріс енгізу

Жоспар

1.Кіріспе

2. Негізгі бөлім

I. Сынақ алу жүйесінің кемшіліктері

II. Тиімді бағалау әдістерін енгізу

3. Қорытынды

Зерттеу өзектілігі

Қазақстандағы қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың білімін бағалау маңызды рөл атқарады. Алайда, қазіргі қолданыстағы Ұлттық бірыңғай тестілеу (ҰБТ), Бөлім бойынша жиынтық бағалау (БЖБ) және Тоқсандық жиынтық бағалау (ТЖБ) әдістері көптеген сынға ұшырауда. Бұл бағалау жүйелері тек оқушылардың теориялық білімін тексеруге бағытталғандықтан, шығармашылық, сыни ойлау және практикалық дағдыларды толық қамти алмайды. Сонымен қатар, мұндай бағалау әдістері оқушылар арасында стресс пен мотивацияның төмендеуіне алып келіп, білімнің сапасын толық көрсетпейді. Осыған орай, білім беру жүйесін жаңартып, оқушылардың білімін жан-жақты бағалайтын тиімді әдістерді енгізу өзекті мәселе болып табылады.

Зерттеу мақсаты

Бұл ғылыми жобаның мақсаты — Қазақстандағы қазіргі сынақ алу жүйесінің кемшіліктерін анықтау және оқушылардың білімін тексеру мен бағалаудың неғұрлым тиімді әдістерін ұсыну. Жоба арқылы бағалауды реформалаудың қажеттілігін дәлелдеп, оқушылардың білім сапасын жақсартуға бағытталған балама шешімдер қарастырылады.

Зерттеу міндеттері

1. Қазіргі Қазақстандағы білім беру жүйесіндегі сынақ алу әдістерін ҰБТ, БЖБ, ТЖБ талдау.

2. Қолданыстағы бағалау әдістерінің тиімділігі мен кемшіліктерін анықтау.

3. Жаңартылған бағалау әдістерін енгізудің білім беру сапасына тигізетін ықпалын болжау және сараптау.

Қазақстандағы ҰБТ, БЖБ, ТЖБ сынақ жүйелерінің кемшіліктері білім беру саласындағы сарапшылар мен қоғам тарапынан жиі сынға алынады. ҰБТ жүйесінің негізігі мақсаты – мектеп бітірушілердің білім деңгейін бағалап, жоғары оқу орындарына түсуге мүмкіндік береді. Ал БЖБ – бөлім бойынша жиынтық бағалау, ТЖБ – тоқсандық жиынтық бағалау жүйесі болып табылады. Дәл осы бағалау және сынақ жүйлерінің кемшіл тұстарын көрсете отырып, жаңашалау тиімді әдістерін ұсыныстарын көрсететін боламыз. Ең алдымен қашан енгізлгені жайлы ақпарттандырып кетуді жөн көрдім. Ұлттық бірыңғай тестілеуді (ҰБТ) енгізу туралы құқықтық база 2004 жылы бекітілді. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы және осы заңға сәйкес қабылданған нормативтік-құқықтық актілер ҰБТ-ның енгізілуіне құқықтық негіз болды. Ал Бөлім бойынша жиынтық бағалау (БЖБ) және тоқсандық жиынтық бағалау (ТЖБ) Қазақстанның білім беру жүйесіне 2016 жылы енгізілгенде, бұл өзгерістер заңнамалық негізде де реттелді. Аталған бағалау түрлері Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңына сәйкес және білім беру саласындағы нормативтік-құқықтық актілер арқылы енгізілді.

Практикалық дағдыларды ескермеу: ҰБТ көбінесе оқушылардың тек теориялық білімін бағалайды, ал практикалық дағдылар мен шынайы өмірде қолданылатын білім ескерілмейді. Оқушыларға тек жаттауға негізделген сұрақтар ұсынылады, бұл олардың шынайы мәселелерді шешу қабілетін көрсетпейді.

Шығармашылық және сыни ойлау қабілетін бағаламау: ҰБТ шығармашылық пен сыни ойлау қабілеттерін бағаламайды. Бұл оқушылардың тек есте сақтау қабілетіне басымдық береді, ал олардың шығармашылық мүмкіндіктері мен инновациялық ойлау қабілеттері есепке алынбайды.

Психологиялық қысым: ҰБТ оқушыларға үлкен психологиялық қысым түсіреді. Тестілеу нәтижелері оқушылардың болашағына тікелей әсер ететіндіктен, олар үлкен стресс пен қорқынышқа ұшырайды. Бұл олардың нәтижелеріне кері әсерін тигізіп, олардың нақты білімдерін көрсетуге кедергі келтіруі мүмкін.

Бір сәттегі нәтиже: Бір күндегі тест нәтижесі оқушының барлық 11 жыл бойы алған білімін көрсете алмайды. Кейбір оқушылар күйзеліс немесе кездейсоқ жағдайлардан төмен нәтиже көрсетуі мүмкін, бұл олардың шын мәнінде білімі мен қабілеттеріне сәйкес келмейді.

Жаттанды білімге негізделу: ҰБТ-ға дайындық кезінде оқушылар нақты түсінік пен терең білім алудың орнына тек тест сұрақтарын жаттап алуға тырысады. Мұндай тәсіл білім берудің негізгі мақсаты – ойлау, түсіну және қолдануды – көлеңкеде қалдырады.

Білімнің біржақты дамуы: ҰБТ кейбір пәндерге артық назар аударады, ал басқа пәндер оқушылар үшін маңызды емес болып қалуы мүмкін. Бұл оқушылардың жан-жақты дамуына кедергі келтіреді және оларды біржақты білім алуға мәжбүр етеді.

Сұрақтардың сапасы: Кейбір жағдайларда тест сұрақтары шектеулі және терең емес болып табылады. Тестілеудің стандартталған форматында күрделі мәселелерді шешу үшін қажетті икемділік пен жан-жақты білім көрсетуге мүмкіндік болмайды.

Тест мазмұнының тұрақтылығы: ҰБТ сұрақтары көбінесе жыл сайын айтарлықтай өзгермейді, бұл оқушылардың бұрынғы жылдардағы сұрақтарды жаттауға негізделген дайындыққа көшіп кетуіне әкеледі. Мұндай жағдайларда оқу процесі шынайы білім алудан гөрі тест сұрақтарына жауап беру стратегиясын меңгеруге негізделіп кетеді.

БЖБ және ТЖБ жүйесінің кемшіліктері:

БЖБ мен ТЖБ кейде формалды түрде өтеді, яғни оқушылар тек тестке дайындалып, тек бағалау үшін оқу материалдарын жаттап алады. Бұл олардың сыни ойлау және терең түсіну қабілеттерін дамытуға емес, тек бағалау үшін ғана оқуға бағытталуына әкелуі мүмкін. Және ескере кететін жайт ол оқушылардың…