Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету мақаласы бастауышқа

«Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету»

Мухамедиярова Шынар Жаксыкельдиновна muhamediyarova,shynar@mail,ru

Егіндікөл ауданы әкімдігінің «Көркем негізгі мектебі» ККМ

Сабақтың қызықты, сапалы өтуі тікелей мұғалімнің шеберлігіне байланысты. Осы орайда белгілі ғалым А.Байтұрсынұлының «Шеберліктің белгісі – түрлі әдісті болу», - деген өткен ғасырда айтылған сөздері ойға оралады. Бір сабақтың әр кезеңінде түрлі әдістерді қолдана отырып, сыни тұрғыдан ойлау стратегиялары арқылы көп нәтижеге жетуге болады.

Баланың бақылау, ойлау, талқылау қабілетін ашатын әдісінің бірі «Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету» болып табылады. Мен «Қандай әдіс білім беруді дамыту үшін маңызды болып табылады?»,- деген сұрақ төңірегінде ойланып, «Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету» әдісін алуды жөн көрдім.

Сыни тұрғыдан ойлау бақылаудың, тәжірибенің, ойлау мен талқылаудың нәтижесінде алынған ақпаратты ойлауға, талдауға және синтездеуге бағытталған пәндік шешім. Сыни тұрғыдан ойлау «ойлау туралы ойлану» деп сипатталған. Ол маңызды мәселелерді қамтиды. Сыни тұрғыдан ойлау сабақ барысында айтуға, балама шешімдер қабылдауға, ойлау және іс-әрекетімізге жаңа тәсілдерді енгізуімізге, басқаларды сыни тұрғыдан ойлауға баулу болып табылады [МАН, 49 бет].

Менің сыныбым – 2 сынып. Әрине, бастауыштағы балалардың сыни тұрғыдан ойлау дәрежесі төмен болады. Себебі, олар жан-жақты ойланбайды, кітаптан алынған дайын жауаптарды берумен шектеліп жатады. Сыни тұрғыдан ойлауды, әдетте, білім берудің кейінгі кезеңдерімен – орта мектептің жоғары сыныптары мен жоғары оқу орнындағы оқушылармен байланыстырады. Алайда сыни тұрғыдан ойлаудың негіздерін кішкентай балалармен жұмыс барысында, қажетті дағдыларды дамыту мақсатында білім берудің ерте кезеңінен дамытуға болады [МАН 49, бет]. Сыни тұрғыдан ойлауды дамыту «Әдебиеттік оқу » пәні үшін маңызды. Сынып тұрғысынан алғанда « Әдебиеттік оқу » пәнін оқыту төрт дағды арқылы жүргізіледі - тыңдалым, сөйлеу, жазылым және айтылым. «Әдебиеттік оқу » пәнін оқытуда оқушының сөз саптау шеберлігін шыңдау, тіл шеберлігін дамыту арқылы алға жетелеу қажет.

«Әдебиеттік оқу » сабағында оқушылар көбіне мәтін оқиды, сол мәтін бойынша сүрақтарға жауап беруді білгенімен олар өмірмен сабақтастыра байланыстыруды білмейді. Сондықтан оқушыларды барлық білетін ақпараттарын жинауға, дәлелдерді сыни тұрғыдан талдау мен бағалауға жинақталған қорытынды шығарып, болжамдар мен ұсыныстар айтуға үйретуді көздедім.Сондықтан, мен сабақ жоспарын құрағанда оқушылардың саналы белсенділігін дамытып, бұрын-соңды қарастырылмаған болжамдар мен құндылықтарын, мәселелерді мойындау және оларды шешудің тиімді құралдарын табуды жоспарладым.Оқу бар да, оқуды үйрету бар. Адамдар ойлауға, шешім қабылдауға және ойлау туралы ойлануға да қабілетті. Сыни тұрғыдан ойлау ең маңызды мәселелерді талқылап, оны тәжірибеге енгізіп , ой елегінен өткізуді қамтиды. Маған бұл әдіс оқушылардың да, мұғалімдердің де сыни тұрғыдан ойлауды дамытуды саналы және оймен қабылдауын көздейтін тұстары әсер етті.Егер пән оқушыны қызықтырмаса, не істеу қажет? Осындай әр түрлі ойлардан кейін бала жүрегіне жол тауып, білімге жетелеу үшін мұғалім оқушыларды қызықтыратындай, олардың сыни ойлауын дамытатындай тапсырмаларды жиі беріп отыруы маңызды екенін түсіндім.Мысалы : бір сабағымда оқушыларды үш жұ

Сабақта «ДЖИГСО» әдісімен, оқушылар шығарманы жеке оқып, жұбында бір-бірімен талқылады. Топтық жұмыста оқушылар бір-бірімен диалогқа түсу арқылы шығарманы талдай отырып, жоспар құрады. Сабақта диалог әдісін қолдану жоғары нәтиже берді.Сонымен бірге, сабақтың әр кезеңі «Геометриялық фигуралар», «Бас бармақ», «Смайликтер» әдістері арқылы бағаланып отырады. Сабақтың бекіту кезеңінде «Сиқырлы сандықша» әдісімен « Жанкүйерлер » мәтіні бойынша жоғары дәрежелі сұрақтар оқушыларға таратылып берілді. Жоғары дәрежелі сұрақтар қойылғанда оқушылар ақпаратты белгілі бір жолдармен қолдануға, қайта құруға, бағалауға, кеңейтуге, талдауға тиіс болады Әңгімеден нені ұқтың? Қазіргі достар арасында қандай достық бар ? Алмастың жанкүйерлерін ата . Нағыз достық дегенді қалай түсінесің ? Футболдан өзің жанкүйер болатын командаларың бар ма?- деген сұрақтарға балалар түрлі жауаптар бере бастады. Сыныптағы « С» есімді оқушы ойын ашық айтып, өмірмен байланыстырып…