Сюжетті рөлді ойындар жинағы мектепке дейінгі балаларға

«Сюжетті-рөлді ойын»

Мазмұны

I.Кіріспе.

1.1 Мектепке дейінгі ұйымдарда сюжетті-рөлдік ойынның өзектілігі

II. Негізгі бөлім

2.1 Балабақшада сюжетті-рөлді ойындардың ұйымдастырылуы

2.2. Балабақшада ойналатын сюжетті-рөлді ойындар

III.Қорытынды

IV.Қолданылған әдебиеттер

Қосымша

Кіріспе:

«Ойын – бала үшін өмірлік тәжірибе» (М. Жұмабаев)

Қазіргі уақытта балаларды оқытуға арналған әдістемелер соның ішінде ойын технологиясы кеңінен пайдалану үстінде. Яғни, ойындарды игеру балаларды жан - жақты болуына зор ықпалын тигізеді. Балалардың оқу іс - әрекетін арттыру үшін ойын элементтерін тиімді пайдалану керек. Ойын арқылы бала қоғамдық тәжірибені меңгереді, сондықтан әр сабақ барысында қандай ойын түрлерін қолдануға болатынын сабақтың мазмұнына, мақсатына, жас ерекшелігіне сәйкес таңдалуы керек екендігі назарға алынғаны дұрыс. Яғни, бала тілін дамыту барысында ойын элементтерін қолдана отырып, құзіреттілік тапсырмалар арқылы балалардың өздігінен дамуға, жетілуге қабілетті тұлғаны қалыптастыруға арналған бірден - бір таптырмас технология.

Ұлы педагог А. С. Макаренко ойынға үлкен мән бере отырып, өзі басқарған мекемелерінде ойынды тәрбиеленушілер өміріне міндетті түрде енгізіп отырады. Ойын баланың өмірін қызыққа, қуанышқа бөлеуін қамтамасыз ету үшін ол балалардың ойынға деген сүйіспеншілігі мен қызығушылығын тәрбиелейді – деп қарастырады.Ойынның технологиялық негізгі ерекшелігі – балалар үн - түнсіз ойнамайды. Тіпті жалғыз болғанның өзінде де сөйлесіп жүреді. Ойын барысында сөйлесу қарым - қатынасы үлкен рөл атқарады. Сөйлесе жүріп, балалар пікірлесіп, әсер алысып, ойынның түпкі ниеті мен мазмұнын анықтайды. Ойынның негізгі құрылымдық элементтері мыналар: ойынның өзінен туатын және балалар жасайтын немесе тәрбиешілер ұсынатын ойын ережесі.

Ойынның түпкі ниеті – бұл балалардың нені және қалай ойнайтынының жалпы анықтамасы. Мысалы: сюжетті – рөлдік ойындар «Почта», «Дәріхана», «Дүкен», «Аурухана», «Кітапхана», «Отбасы», «Балалар бақшасы» болып ойнайды. Сол сияқты ойындарда топта жас ерекшелігіне сай жүргізіледі: ойын балаларға сабақта өте қажет, тіпті бала жай демалып отырғанның өзінде де ойын үстінде болады. Өмірдегі түсінігі еліктеуі, бақылауы осы ойын үстінде көрініс табады. Көбінесе бұл ойындар күннің 2 жартысында ойнатылады.Ойын дегеніміз - жас ерекшелікке қарамайтын, адамның көңіл - күйін көтеретін, ойландыратын үрдіс.

Ойын - төзімділікті, алғырттықты, тапқырлықты, ұқыптылықты, ізденімпаздықты, іскерлікті, дүниетаным өрісінің көлемділігінің, көп білуді, сондай - ақ, басқа да толып жатқан сапалылық қасиеттердің қалыптастыруға үлкен мүмкіндігі бар педагогикалық, тиімді әдістерінің бipi.

1.1Сюжетті-рөлді ойынның өзектілігі

Мектеп жасына дейінгі балалардың ойлау қабілеттерін, сөздік қорын дамыту және бір-бірімен қарым-қатынаста болуға баулу.

Мектеп жасына дейінгі ұйымдарда ойындардың түрлерін қолдану.Бала кішкентайынан бастап белгілі бір мамандыққа бейімделіп ойнайды.

Кәсіптік ойындардың мәнін терең түсінген тәрбиеші баланы осы кәсіпке қызықтыра білу үшін мадақтау, сендіру, түсіндіру әдістерін қолданды. достарға деген мейірімді қарым–қатынасқа үйрету;адалдық қасиеттерін дамыту; балалардың ойын тапсырмалары мен ережелерін- орындауға бағытталған дербестігін тәрбиелеу; үлкендерге, құрдастарына- деген құрмет сезімін және олардың ойын үстіндегі қимылдары мен мінез-құлықтарына қызығушылық сезімін тәрбиелеу.

Мақсаты:

Ойын барысында құрбысына әсер ете алуын жетілдіру, өмірдің әрқилы белгілі сәттерінде өздерін көрсете алу қабілеттерін қалыптастыру.

Бір бірімен достық қарым-қатынасты қалыптастыру.Байланыстырып сөйлеуді жетілдіру, алған әсерлерін жеткізе алуға дағдыландыру.Қарым-қатынас жасай алуға жетілдіру, ойын ережесін түсініп, бағынуға, тыңдай білуге жаттықтыру.Балалардың эмоционалдық тәжірибелерін кеңейту, жағымды эмоционалдық жағдай туғызу.

Міндеттері:

Тәрбиеші балалармен бірге ойнауы тиіс, ойынның әр бір кезеңінде балалар ойын құрудың жаңа, одан да күрделі тәсілін танып және меңгере алатындай, ойынды ерекше әдіс арқылы өрістету қажет.

Ерте жастан бастап және әрі қарай мектепке дейінгі балалық шақтың әрбір кезеңінде ойын біліктері қалыптасқанда баланы ойын әрекетті жүзеге асыруға, сонымен қатар, оның мағынасын серіктесіне түсіндіруге бағыттау қажет. Осындай стратегия балалардың жеке өзіндік ойынды,ерте жастағы шағын топтарда элементарлы жұптасқан, ара-қатынастан бастап балалардың үйлесімді біріккен ойынын қамтамасыз етеді.

2.1. Балабақшада сюжетті-рөлді ойындардың ұйымдастырылуы

Мектепке дейінгі балалық шақ- баланың дамуындағы мүлде айрықша кезең болып табылады. Дәл осы 3-6 жаста ішкі психикалық өмір және жүріс-тұрысты іштей реттеу пайда болады. Бұл ішкі өмір жалпы түсініктер бойынша әрекет ету қабілетінде, баланың қиялында, ерікті жүріс-тұрыста, ересектер және құрдастар арасындағы мазмұнды қарым-қатынаста танылады.

Осы маңызды қасиеттер мен қабілеттердің барлығы, ересектермен әңгімелесуде, мамандар сабақтарының барысында емес, сюжеттік-рөльді ойында туындайды. Осындай ойында балалар ересектердің рөльдерін ойнап, өздері арнайы құрастырған ойын жағдайларында, қиялдан шығарған жағдайларда ересектердің іс-әрекеттерін және олардың арасындағы қарым-қатынасты қайта орындайды (немесе модельдейді).

Сюжетті ойын бала тарапынан шынайы, сезінетін өнімді талап етпейді, бұл ойында барлығы шартты,барлығы «әзіл сияқты». Бала елестеткен шегені ойыншық балғамен соға алады, бірақ шын мәнінде шегені соға алмайды, «дәрігер» болып, ауру қуыршақты «емдей» алады, ал шын мәнінде бұл мамандық бала үшін шынайылықтан алшақ жатыр; шын өмірде бала болмаған түрлі оқиғаларға енеді; өзін-өзі ойдағыдай таныта алмай қалған жағдайларды қайтадан бастан кешіп жатады.Сюжетті ойындағы осындай мүмкіншіліктер мектеп жасына дейінгі баланың тәжірибелік әлемін кеңейтіп, оған ішкі эмоцианалдық жайлылықты сезіндіреді. Сюжетті ойын - адамның кез келген іс-әрекеті сияқты – балада өз бетімен пайда болмайды, ол оны меңгерген, «ойнай алатын» өзге адамдар арқылы қалыптасатыны зерттеулерде көрсетілген.

Сюжетті ойын тақырыбынан тыс өзінің ең қарапайым түрінде заттармен шартты әрекеттер тізбек ретінде, күрделі түрінде – спецификалық рөлдік ара-қатынастардың тізбегі ретінде, аса күрделі түрінде – әр түрлі оқиғалардың бірізділігі ретінде құрылуы мүмкін. Көптеген зерттеулер негізінде 3-5 жастағы бала ойнайтын рөлдеріне еніп, оларды біртіндеп алмастыра білу керек екендігі,заттармен әрекет ету және рөлі бойынша сөйлеу арқылы жүзеге асыруы тиіс, құрдас-серіктеспен рөльдік қарым-қатынас құру тиіс екендігін көрсетеді.Есейе келе, бала ойын барысында әр түрлі оқиғалардың бірізділігін өрістетуі және сюжетті оқиғаларды рөлдік ара-қатынас, заттармен әрекет ету арқылы жүзеге асыруы тиіс.

2.2. Балабақшада ойналатын сюжетті-рөлді ойындар

Балалардың бойында балабақшада «өз еркінше емес, бұйрық бойынша ойнау керек» деген сезім тудырмау керек. Жалпы, педагогикалық процесте ойынға қатысты бір-бірімен тығыз байланысы бар екі құрамдас бөлікті ажырату қажет: ойын процесінде жаңа біліктері қалыптасатын балалар мен тәрбиешінің біріккен ойыны, және балалардың өздік ойыны, оған тәрбиеші тікелей қатыспайды, тек ойын белсенді болу…