Тәрбие сағатына арналған көрнекілік 3-сынып

Ә.Е. Жұмабаева, Г.И. Уайсова, А.Т. Тұралбаева

ҚАЗАҚ ТІЛІ

ДИКТАНТТАР ЖИНАҒЫ

1-бөлім

Жалпы бiлiм беретiн мектептiң 2сынып мұғалімдеріне арналған

(Байқау нұсқасы)

Алматы «Атамұра» 2016

ӘОЖ 373.3.016 КБЖ 74.208.1 қаз Ж 81

ISBN 978-601-306-632-5

ӘОЖ 373.3.016 КБЖ 74.208.1 қаз

Жұмабаева Ә.Е., т. б. Ж 81 Қазақ тілі. Диктанттар жинағы. 1-бөлім. Жалпы бiлiм беретiн мектеп­

тiң 2сынып мұғалімдеріне арналған/Ә.Е. Жұмабаева, Г.И. Уайсова, А.Т. Тұралбаева. – Алма­ты: Атамұра, 2016. – 40 бет.

ISBN 978-601-306-632-5

© Жұмабаева Ә.Е., Уайсова Г.И., Тұралбаева А.Т., 2016 © «Атамұра», 2016

АЛҒЫ СӨЗ

Бастауыш оқу/оқыту үдерісінде жазу жұмысының көп­ теген түрлері қолданылады. Соның бірі – диктант. Бұл ұғым өз бетімен ойын қағаз бетіне түсіруді және айтып тұрғаннан жа зуды меңзейді. Оның түрлері: үйрету (әріп, буын, сөз, сөздік, ескерту, шығармашылық, көру, өздік, терме, графикалық) және бақылау диктанттары. Үйрету диктанттары күнделікті оқу/оқыту үдерісінде жүр­гізіледі. Аталмыш диктанттың әріп, буын, сөз диктант тары сауат ашу үдерісінде қолданылатындықтан, бұларға тоқталмай­мыз. Сөздік диктанты әріп емлесін өту кезінде белгілі бір сөздердің жазылуын есте сақтау үшін пайдаланылады. Сөздік диктанты өтіліп отырған тақырыпқа байланысты мұғалімнің қалауымен жүргізіледі. Диктанттың бұл түрі сабақтың кез келген кезеңінде жүр­ гізіліп, оқушылардың фонетикалық, орфографиялық, лекси­ калық талдауларға жаттығуын мүмкін етеді. Сөздік диктантының мөлшері бағдарламалық талапқа сай: 2-сыныпта – 5–7; 3-сыныпта – 9–12; 4-сыныпта – 12–15 сөзден аспауы керек. Көру диктантын есте сақтау немесе жатқа жазу дик танты десе де болады. Бұл диктант түрі оқушылардың көру, есте сақтау, затты тану қабілеттерін дамыту мақсатында жүргізіледі. Емлені айыра отырып, оқушылардың көру қабілетін дамыту мақсаты

немесе алдын ала аумақты қағазға жазылып қойылады. Олар ды оқушылардың 2-3 рет оқып шығуына, асықпай көріп, жадында сақтауына 1-2 минут уақыт беріледі. Содан кейін мұғалім оны жауып қояды. Оқушылар тақтадан оқыған мәтінін есіне түсіріп, дәптерге жазады. Жазып болған соң мәтін ашылып, тексеру жұмысы жүргізіледі. Қате кеткен сөздермен дыбыстық, буындық талдау жүргізіледі. Мұндай материалдардың құрамында жазылуы қиын сөздермен бірге баса көңіл аударуға тиісті ережелері бар термин сөздер болса, мұғалім олардың астын түрлі түсті бормен сызып қояды. Терме диктанты белгілі бір ережені оқушылардың қалай меңгергенін байқау үшін сабақ үстінде жүргізіледі. Мұғалім диктант мәтінін оқыр алдында қандай ережеге назар аудару керек екендігін ескертеді. Оқушылар мәтінді түгел жазбай, мұғалім оқып тұрған мәтіннен өздеріне берілген тапсырмаға лайықты сөздер мен сөз тіркестерін немесе сөйлемдерді теріп жазады. Диктанттың бұл түрінде уақыт үнемделеді, қажетті сөздер мен сөйлемдер көбірек жазылады, ең бастысы оқушылар мәтінді аса зейін қоя тыңдап отыруға дағдыланады. Өздік диктантында оқушылар өтілген материалдарға бай ланысты өздері сөз бен сөз тіркестерін және жекелеген сөйлем- дер мен жаттап алған ө

тындай, өте қысқа болмауы керек. Оқушылар оқылған үзіндінің естерінде қалғанын ғана жазады. Диктанттың бұл түрі де тіл дамыту жұмысымен ұштасады. Шығармашылық диктант – үйрету диктанттарының ішін­де мазмұн, құрылым, әдіс-тәсіл жағынан ең күрделісі, оқушы­лардың ойлау қабілетін, сөздік қорын, білім деңгейі мен өздігінен жұмыс істеудегі шеберліктерін арттыру көрсеткіші. Бұл диктанттың көп нүктенің орнына тиісті әріптерді қою, сөздерді дұрыс орналастыру арқылы сөйлем құрау, басы жазылған мәтінді аяқтау сияқты басқа диктанттарға ұқсамай- тын өзгешеліктері болады. Шығармашылық диктант балалардың тілін дамыту үшін де өте қолайлы, өйткені оқушылар мәтін құрауға белсенді қатысады, сөздерді де өздері ойлап табады. Сөйлемді немесе мәтінді балалардың өздері құрастыратын болғандықтан, мұны шығарманың кіріспесі деуге де болады. Мұғалім тақтаға қажетті сөздерді жазады. Кейде сурет немесе бір сериялы картина беріледі: балалар бір тақырыпқа сөйлемдер құрайды. Шамамен қолданылатын ережелер беріледі (еске түсіріледі). Балалар сөйлемдегі сөздердің дұрыс тұлғада тұрған-тұрмағанын байқайды, қажет болса, өзгертеді. Графикалық (сызба) диктантын сөйлемдегі сөздердің байланысын сызба арқылы көрсету, керісі