Тарихтан тағылым, өткенге тағзым ғылыми жұмысы

Хусам-ад-дин ас-Сығнақи – дәуір ғұламасы

Кенжебекова Ләззат Жамалханқызы, Қызылорда облысы, Жаңақорған кенті,

№51 М.Қаратаев атындағы мектеп,математика-информатика пәнінің мұғалімі

Біз қазақ барша әлемге мақтан елміз,

Ырысын ынтымақтан тапқан елміз.

Дәріптеп қайталанбас дәстүр-салтын,

Кемел келешекке көш тартқан елміз.

Мәңгілік ел болуды мұрат етіп,

Ертеңге үлкен сенім артқан елміз.

Елбасы болашаққа бағдар беріп,

Рухани жаңғырып жатқан елміз.

Тәуелсіздік көтерді бағамызды,

Шартарапқа паш етті даламызды.

Рухани жаңғыру басталды енді,

Қоғамға сай бейімдеп санамызды.

Еңселі елу елдің сапындамыз,

Басымызға орнады заман ізгі.

Тарихтың қойнауынан сыр ақтарып,

Ұлықтадық сан түрлі бабамызды,

-деп жырлайды Сыр елінің тумасы, біртуар айтыскер ақын- Әбілхайыр Сыздықов .

Елбасымыз өзінің «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында «Туған жер» бағдарламасы аясында бірқатар жобаларды жүзеге асыру керектігін мәлімдеген болатын. Яғни , оның қатарында «Қазақстанның қасиетті рухани құндылықтары», «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» бар. Елбасы саясатының бірі- тарихқа көз жүгіртіп, елге еңбегі сіңген өткен ата-бабаларымызды дәріптеу, тағзым етіп, бас ию, болашақ ұрпағымыздың мақтанышын ояту. «Өлі разы болмай-тірі байымайды» дейді, өткенімізді зерттеу, қайта қалпна келтіру, дәріптеу- келешек ұрпақтың міндеті.

Әр адамның өзінің жеті атасын білуі-көргенділік пен білімділігін, ата көргендігін танытады. Балаға жеті атаны үйрету ата-ананың басты борышы, өсіп келе жатқан ұрпақтың өз ата-баба тегін, жеті атасын білгені абзал. Қазақта «Жеті атасын білген ұл, жеті жұрттың қамын жер» деген мақал да тегін айтылмаған.

Сыр өңірі-бүкіл алашқа мәлім дүлдүл ақын, шайыр-жыраулар, батыр мен билердің ғана мекені емес, қожа мен ишандар, молда мен мақсымдар, елді ислам білімімен сусындатқан небір ғұламалардың елі. Саясат, өнер, білім, ғылым саласында биік деңгейден көрінген Сыр бойы перзенттерінің Орта Азия ғана емес, бүкіл Шығыс мәдениетінде алар орны ерекше. Олардың қатарында Қазақтың дербес ел ретінде құрылуына, дін, мәдениет саласын дамытуға үлкен үлес қосқан ағартушы ғалымдар бар. Солардың бірі-қазақ еліне білім шамшырағын жаққан ұлы ғұламалардың бірі Сунна жолын насихаттаушы, Сунна мәзһабын қуушылардың атасы атанған Һиссамеддин (Сунақата) ата.

Һиссамеддин ата 1132 жылы дүниеге келіп, 1199 жылы дүниеден қайтқан. Ол кісі өз бұтағы жайлы ата-тек кестесі мен шежіресін парсы тілінде жазып қалдырған. Оның 2 томдық «Хасасіл Әмбия» атты кітабы 1785-1885 жылдары Ташкент қаласынан табылған. Сунақата баба ислам дінін таратқан, ізгілікке жетелеген, дінге берілген сол заманның мүфтиі, «Ақ жүректі имамы» атанған өз ортасының құрметтісі болған. Алла құлдарының қорғаушысы Һиссамеддин Сығанақи Әзіреті Сұлтан Қожаахмет Яссауиға әрі сопы, әрі көмекші, әрі кеңесші болып қызмет жасаған.Баласы Әбу Сүлеймен Уәли (Әлі Қожа ата-Сүлеймен Мәулене) –лақап аты «Дін қылышы», ірі ғұлама, өзі Қожа Ахмет Яссауидің күйеу баласы болған. Сунақата бабаның адалдығына риза болған Қожа Ахмет Яссауи: «Аға, қызметіңізге рахмет, Алладан қайтсын, кейін егер сіздің ұрпағыңыз менің ұрпағымнан бұрын өтнмін десе, ұрықсат еттім», -деген екен. Міне, бұл Сунақата бабаға көзі тірісінде берілген жоғары баға.

Ол кісі Жер жүзіндегі барша мұсылман қауымына ортақ атақты ислам ғалымы. Сонымен қатар, көптеген кітаптардыкөне түркі тіліне аударып, артына ұлағатты сөздерді қалдырған аудармашы. Һиссамеддин Сығанақи өз заманындағы ғалымдардан жоғары болған. Негізінен ол шариғат заңдары ілімімен айналысқан.

Сунақатаның арғы аталары ислам дінінің төрт тірегінің бірі (араб халифаттары -Әбу Бәкір, Омар, Оспан, Әлі), Мұхаммед пайғамбардың төрт шадиярының бірі– Әбу Бәкір ас-Сыддық ата болған. Сунақтар осы Әбу-Бәкір ас-Сыддықтан тарайды, жүзге жатпайды. Ұраны «Қожа Ахмет Яссауи». Осы төрт халифтан таралғандар «Ақсүйектер» деп саналған. Ас-Сыддық аса әділ деген мағынаны береді. Әбу- Бәкір Мұхаммед пайғамбардың замандас, адал досы, ислам дінін таратушы сахабасы, қайын атасы, яғни, Мұхаммед пайғамбардың үшінші әйелі Айшаның әкесі. Айшаның анасының есімі-Бибіхадиша болған. Мұхаммед пайғамбар Алланың адамдарға жіберген елшісі, пайғамбарларымыздың мөрі саналса, ал Әбу-Бәкір ас-Сыддық Алла елшісінің орынбасары, мұрагері деп саналған.

Кесене жанынан табылған мешітті қалпына келтіру жұмыстары.

Һисамеддин ата ұрпақтары

Қалмырза ата мен Бабай батыр кесенесі

Әбу-Бәкір ас-Сыддық атаның 1500 жылдығына арнау

Арғы атам келген екен мазар басып,

Туу, сонау Мәдинадан арып-ашып.

Таратпаққа Исламды бейбіт жолмен

Тұрақтапты Сырдың бойын, шөлін басып

Мұхаммедтің әйелі –Бәкірқызы Айша ана,

Ақылына көркі сай, болған дана.

Суырып салма, айтыскер, кемеңгер қыз

Әлемдегі мұсылманға болған пана.

Әйел, бала-шағасын, елін тастап,

Жол тартыпты, тіршілігін жиып тастап.

“Құдай бір, Пайғамбар хақ, Сунна ақ” деп

Отыз мың әскер менен қолды бастап.

Сырдың бойы ол кезде дала болды,

Кейінірек қатар қонған қала болды.

Сауда-саттық, егіншілік, кәсіп қылып

Аң аулап, қоралары малға толды.

Тұрақтары Ұлы Жібек жолының бойы екен,

Ол жолдармен кімдер жүріп, кім өтпеген.

Сығанақ деген қаланың әлі орны бар

Жоқшылық пен таршылықты еш көрмеген.

Елден мешіт, медреселер аштыртыпты,

Дінді елге уағыздапты, таратыпты.

Пайғамбарға шын берілген Сыддық ата

Адамдарды бір Аллаға қаратыпты.

Шаршамады бабалар, не көрмеді,

Жау талады, таптады, берілмеді.

Еңбегің еш кеткен жоқ, әзиз Баба

Ұрпағың бар артыңда небір сері.

Содан бері мыңдаған жыл өтіпті,

Сыддық ата ұрпақтары көбейіпті.

Басым көбі Жаңақорған ауданында

Шорнақ, Сығанақ жерлерін мекен етіпті.

Жетпіс жыл қарсы тұрды кәпір талай,

Сонда да дінді сақтап қалдық қалай?!

Қиындықта бір жағадан бас шығарып

Қазақпен араласып кеттік осылай.

Орнаған елімізде тек тыныштық,

Жатқан жоқ па дінсіздер ажал құшып.

Қожа-Сунақ болмаса дінді әкелген

Жүрмес пе едік бір-біреуден пұт құшақтап

Қазақтар дастарқанын жимаған ел,

Қонағын құдайындай сыйлаған ел.

Қожа, Сунақ молдасын төрге оздырып

Бар тапқанын шашу үшін жинаған ел.

Мың жылдық құда болдық қазақпенен,