Тәуелдеулі зат есімнің септелуі төртінші сынып

Қазақ тілі

Уақыты:4.02

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Тәуелдеулі зат есімнің септелуі

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Білімділік: зат есімнің септелу жүйесін және тәуелдеулі зат есімді септеуді меңгеру. Дамытушылық: оқушылардың сауатты жазу дағдыларын жетілдіру, байланыстырып сөйлеу дағдысын одан әрі дамыту.Тәрбиелік: оқушыларды тапқырлыққа, еңбекшілдікке, ана тілін қадірлеуге тәрбиелеу.Сабақтың түрі: аралас сабақСабақтың көрнекілігі: сызбалар, кестелер, перфокартаҚажетті құралдар: мультимедиа, интерактивті тақтаСабақтың әдісі: түсіндіру, жаттығу жұмысы, скт

Жалпы мақсаттар

Оқыту нәтижесі

Топқа бөлу

Сыныпты жыл мезгілдеріне қарай төрт топқа бөлу. Күз айында туылғандар 1 - топ, қыс айында дүниеге келгендер 2 - топ, көктем айындағылар 3 - топ, жаз айындағылар 4 - топ болып бөлінеді.

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Ынтымақтастық атмосферасы

Адамның күлкісі – әлемдегі ең ғажайып құбылыстардың бірі. Адам күлкінің көмегімен таныса да, қоштаса да алады. Жымиыс біздің сезіміміздің сарасының ашылуына жол ашады. Күлкі арқылы көңіл күйлеріңді білдіріліп көріңдер. Бір - біріңе жымиыңдар, күлкілеріңді сыйлаңдар. Рахмет! Ендеше сабағымызды бастайық.

Үй тапсырмасын сұрау

Дәптерлерін тексеру

83-жаттығуды тексеру.

Қызығушылықты ояту

Ертегі:«Ерте-ерте ертеде, ешкі жүні бөрте де, зат есім жерінде, қазақ тілі елінде Септік деген шал болыпты. Елде жұт болып, ашаршылық жайлапты. Бұл ашаршылық Септік шалдың үйіне де келіп жетіпті. Атау атты ұлы қайтыс болғанда шал ағашқа аттың қылын керіп, тиегінің орнына қойыпты да, үнсіз егіліпті. Ай өткен соң Ілік деген ұлы өлгенде тағы бір ішек тағып, «ненің зияны, кімнің көзі тиді екен ?»- деп егіледі.Ай өткен соң Барыс атты ұлы дүниеден өтеді. Сонда шал тағы үшінші ішек тағып «кімге айтып жылайын неге ғана өлді екен ?»деп жоқтау айтады. Табыс атты ұлы өлгенде «нені айтып, кімді ғана қарғайын?»- дейді. Жатыс атты ұлы да аштықтан өлгенде ағашқа бесінші ішек тағылып, «неде, кімде екен себебі ? - деп жылайды.Шығыс ұлы да қайтыс болады, алтыншы ішек тағылып «неден қайтыс болдың, кімнен сені сұраймын ?»деп егіледі. Көмектесі де сол ашаршылықтан қайтыс болғанда «кіммен өмір сүрмекпін, немен енді шұғылданамын?»деп жоқтау айтып егіледі. Содан 7 ішек, 7 тиек тағылып «жетіген »аспабы пайда болыпты. Осы аспап арқылы Шал мұңын халыққа жеткізген деседі.Осы әңгімені оқып, ішінен қарамен жазылған сөздерге назар аударамыз.СептікАтау--------кім? Не?Ілік --------- кімнің? ненің?Барыс ------ кімг

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау.

Берілген жаттығуларды топтарға бөліп орындау.

84-жаттығу

Тәуелдеулі зат есімдерді тауып жазу.

85-жаттығу

Қарамен жазылған сөздерді сөз құрамына талдау.

86-жаттығу

Кестені ауызша талдау.

Ережені оқу.

88-жаттығу

А ел, елім

І елдің, елімнің

Б елге, еліме

Т елді, елімді

Ж елде, елімде

Ш елден, елімнен

К елмен, еліммен

Қосымша шығармашылық тапсырмалар.

Мағынаны тану

Мәтінді тізбектеп оқу

Сергіту сәті

Еркiн ұста денеңдi,

Тарсылдатпай едендi

Орнымыздан тұрып ап

Жүгiрейiк бiр уақ.

Бiр, екi, үш, бiр, екi, үш.

Аяқты алға созайық

Тiк көтерiп, қозғайық.

Тым сылбыр да болмайық

Алға қарай озбайық.

Бiр, екi, үшi, бiр, екi, үш.

Ой толғаныс

Септік жалғау зат есімге жалғанғанда, оған белгілі бір грамматикалық мағына үстеп, сөйлемде оны басқа сөздермен байланысқа түсіреді.Қазақ тілінде 7 септік түрі бар:Зат есім көптік, тәуелдік жалғауда тұрып та септеле береді.Көптік жалғаулы зат есімнің септелуі оның жекеше түрде септелуімен бірдей.Септік---- Жекеше ------------Көптік жалғаулыА------------Ыдыс -------------- ЫдыстарІ------------ Ыдыстың --------- ЫдыстардыңБ----------- Ыдысқа ----------- ЫдыстарғаТ ----------- Ыдысты ---------- ЫдыстардыЖ ---------- Ыдыста ----------- ЫдыстардаШ ---------- Ыдыстан -----------ЫдыстарданК ----------- Ыдыспен --------- -ЫдыстарменТәуелденген зат есімнің септелуіСептік--Жай септеу ----Тәуелді септеу-----------------------------І жақ----------------ІІ жақ------------ІІІ жақА --------- Кітап ----------Кітабым ------------Кітабың ----------КітабыІ ---------- Кітаптың---- --Кітабымның -------Кітабыңның -----КітабыныңБ --------- Кітапқа --------Кітабыма ---------Кітабыңа ---------КітабынаТ --------- Кітапты -------Кітабымды --------Кітабыңды -------КітабынЖ ---------Кітапта --------Кітабымда---------Кітабыңда--------КітабындаШ –-------Кітаптан -------Кітабымнан -------Кітабыңнан ------Кітабына

Үй тапсырмасы

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау,ереже жаттау

887-жаттығу

Күнделіктеріне жазады

Бағалау

Бағалау парақшаларын толтыру.

Қазақ тілі

Уақыты:5.02

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Тәуелдеулі зат есімнің септелуі

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

Білімділік: зат есімнің септелу жүйесін және тәуелдеулі зат есімді септеуді меңгеру. Дамытушылық: оқушылардың сауатты жазу дағдыларын жетілдіру, байланыстырып сөйлеу дағдысын одан әрі дамыту.Тәрбиелік: оқушыларды тапқырлыққа, еңбекшілдікке, ана тілін қадірлеуге тәрбиелеу.Сабақтың түрі: аралас сабақСабақтың көрнекілігі: сызбалар, кестелер, перфокартаҚажетті құралдар: мультимедиа, интерактивті тақтаСабақтың әдісі: түсіндіру, жаттығу жұмысы, скт

Жалпы мақсаттар

Оқыту нәтижесі

Топқа бөлу

Сыныпты жыл мезгілдеріне қарай төрт топқа бөлу. Күз айында туылғандар 1 - топ, қыс айында дүниеге келгендер 2 - топ, көктем айындағылар 3 - топ, жаз айындағылар 4 - топ болып бөлінеді.

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Ынтымақтастық атмосферасы

Адамның күлкісі – әлемдегі ең ғажайып құбылыстардың бірі. Адам күлкінің көмегімен таныса да, қоштаса да алады. Жымиыс біздің сезіміміздің сарасының ашылуына жол ашады. Күлкі арқылы көңіл күйлеріңді білдіріліп көріңдер. Бір - біріңе жымиыңдар, күлкілеріңді сыйлаңдар. Рахмет! Ендеше сабағымызды бастайық.

Үй тапсырмасын сұрау

Дәптерлерін тексеру

87-жаттығуды тексеру

Қызығушылықты ояту

Ертегі:«Ерте-ерте ертеде, ешкі жүні бөрте де, зат есім жерінде, қазақ тілі елінде Септік деген шал болыпты. Елде жұт болып, ашаршылық жайлапты. Бұл ашаршылық Септік шалдың үйіне де келіп жетіпті. Атау атты ұлы қайтыс болғанда шал ағашқа аттың қылын керіп, тиегінің орнына қойыпты да, үнсіз егіліпті. Ай өткен соң Ілік деген ұлы өлгенде тағы бір ішек тағып, «ненің зияны, кімнің көзі тиді екен ?»- деп егіледі.Ай өткен соң Барыс атты ұлы дүниеден өтеді. Сонда шал тағы үшінші ішек тағып «кімге айтып жылайын неге ғана өлді екен ?»деп жоқтау айтады. Табыс атты ұлы өлгенде «нені айтып, кімді ғана қарғайын?»- дейді. Жатыс атты ұлы да аштықтан өлгенде ағашқа бесінші ішек тағылып, «неде, кімде екен себебі ? - деп жылайды.Шығыс ұлы да қайтыс болады, алтыншы ішек тағылып «неден қайтыс болдың, кімнен сені сұраймын ?»деп егіледі. Көмектесі де сол ашаршылықтан қайтыс болғанда «кіммен өмір сүрмекпін, немен енді шұғылданамын?»деп жоқтау айтып егіледі. Содан 7 ішек, 7 тиек тағылып «жетіген »аспабы пайда болыпты. Осы аспап арқылы Шал мұңын халыққа жеткізген деседі.Осы әңгімені оқып, ішінен қарамен жазылған сөздерге назар аударамыз.СептікАтау--------кім? Не?Ілік --------- кімнің? ненің?Барыс ------ кімг

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау.

Берілген жаттығуларды топтарға бөліп орындау.

89-жаттығу

Жұмбақты көшіріп жазу, шешуін табу.

90-жаттығу

Сөздерді септеу

А көшесі, құрбысы

І көшесінің, құрбысының

Б көшесіне, құрбысына

Т көшесін, құрбысын

Ж көшесінде, құрбысында

Ш көшесінен, құрбысынан

К көшесімен, құрбысымен

91-жаттығу

Өлеңді жатқа жазып, тәуелдеулі зат есімді табу.

92-жаттығу

Өтірік өлеңді қалпына келтіру.

Жарып өтіп түнекті

Жеттім айдың қасына

Түнгі аязда күн өтті

Тымақ киген басыма.

93-жаттығу

Зат есімді тіркес жасау.

Ағасын көрді, ініңе үйретті, үйіне шақырды, досына көмектесті, терезені ашты, Мәуленге берді.

94-жаттығу

Ауызша орындау.

Қосымша шығармашылық тапсырмалар.

Мағынаны тану

Мәтінді тізбектеп оқу

Сергіту сәті

Еркiн ұста денеңдi,

Тарсылдатпай едендi

Орнымыздан тұрып ап

Жүгiрейiк бiр уақ.

Бiр, екi, үш, бiр, екi, үш.

Аяқты алға созайық

Тiк көтерiп, қозғайық.

Тым сылбыр да болмайық

Алға қарай озбайық.

Бiр, екi, үшi, бiр, екi, үш.

Ой толғаныс

Септік жалғау зат есімге жалғанғанда, оған белгілі бір грамматикалық мағына үстеп, сөйлемде оны басқа сөздермен байланысқа түсіреді.Қазақ тілінде 7 септік түрі бар:Зат есім көптік, тәуелдік жалғауда тұрып та септеле береді.Көптік жалғаулы зат есімнің септелуі оның жекеше түрде септелуімен бірдей.Септік---- Жекеше ------------Көптік жалғаулыА------------Ыдыс -------------- ЫдыстарІ------------ Ыдыстың --------- ЫдыстардыңБ----------- Ыдысқа ----------- ЫдыстарғаТ ----------- Ыдысты ---------- ЫдыстардыЖ ---------- Ыдыста ----------- ЫдыстардаШ ---------- Ыдыстан -----------ЫдыстарданК ----------- Ыдыспен --------- -ЫдыстарменТәуелденген зат есімнің септелуіСептік--Жай септеу ----Тәуелді септеу-----------------------------І жақ----------------ІІ жақ------------ІІІ жақА --------- Кітап ----------Кітабым ------------Кітабың ----------КітабыІ ---------- Кітаптың---- --Кітабымның -------Кітабыңның -----КітабыныңБ --------- Кітапқа --------Кітабыма ---------Кітабыңа ---------КітабынаТ --------- Кітапты -------Кітабымды --------Кітабыңды -------КітабынЖ ---------Кітапта --------Кітабымда---------Кітабыңда--------КітабындаШ –-------Кітаптан -------Кітабымнан -------Кітабыңнан ------Кітабына

Үй тапсырмасы

Күнделіктеріне жазады

Бағалау

Бағалау парақшаларын толтыру.

Қазақ тілі

Уақыты:6.02

Кабинет:

Мұғалім:

Сабақтың атауы

Зат есімнің жіктелуі

Сілтеме

Қазақ тілі оқулығының әдістемесі

Сабақтың жабдығы

1.Жіктік жалғаулы сөз бастаышпен байланысып , үнемі баяндауыш қызыметінде жұмсалатынын ұғындыру .

2. Затесімнің жіктелуінің мәнді белгілерін ажырата білу дағдыларын қалыптастыру , зат есімнің жікталуүлгісі көрсетілген кесте арқылы зат есімдерді жекеше , көпше түрде жіктеп жазуға үйрету .

3. Спортты сүюге , еңбекқорлыққа баулу.

Көрнекілік : Тірек сызба , кесте , үлестірмелі қағаз т.б.

Жалпы мақсаттар

Оқыту нәтижесі

Топқа бөлу

Түрлі түсті суреттерді құрастыру арқылы топтарға бөлу

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Ынтымақтастық атмосферасы

Адамның күлкісі – әлемдегі ең ғажайып құбылыстардың бірі. Адам күлкінің көмегімен таныса да, қоштаса да алады. Жымиыс біздің сезіміміздің сарасының ашылуына жол ашады. Күлкі арқылы көңіл күйлеріңді білдіріліп көріңдер. Бір - біріңе жымиыңдар, күлкілеріңді сыйлаңдар. Рахмет! Ендеше сабағымызды бастайық.

Үй тапсырмасын сұрау

Дәптерлерді тексеру

95- жаттығу

Қызығушылықты ояту

Зат есімнің жіктелуі

Жіктік жалғауы адамның кім екнін , кәсібін көрсететін зат есімдерге жалғанады . Мысалы мен оқушы мын , сен бишісің , сіз мұғалімсіз , оләнші .

Зат есімнің септелу үлгісі

Жақ

Қосымшалары

Жекеше

Көпше

І

ІІ

ІІІ

-мын, -мін, -бын, -бін, -пын, -пін

-сың, -сің,-сыз, -сіз

Жалғауы жоқ

-мыз, -міз, -быз, -біз, -пыз, -піз

-сыңдар, -сіңдер, -сыздар, -сіздер

Жалғауы жоқ

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау.

Берілген жаттығуларды топтарға бөліп орындау.

96-жаттығу

Өлеңді мәнерлеп оқу. Қарамен жазылған сөздерді сөз құрамына талдау: шалғымын – түбірі – шалғы – зат есім, - мын – жіктік жалғауының І жағы.

Көжексің – түбірі – көжек – зат есім, - сің – жіктік жалғауының ІІ жағы.

97-жаттығу

Сөйлемдерді сөйлем мүшесіне талдау.

98-жаттығу

Сөйлем мүшесіне талдау, баяндауыш қай сөз табынан жасалып тұрғанын табу.

99-жаттығу

Ақынсың, студентпіз, аспазбын, әншіміз, күйшісіңдер, ұстасыңдар, баласың.

100-жаттығу

Мен жұмысшымын, інімін, суретшімін

Сен жұмысшысың, інісің, суретшісің

Сіз жұмысшысыз, інісіз, суретшісіз

Ол жұмысшы, іні, суретші

Біздер жұмысшылармыз, інілерміз, суретшілерміз

Сендер жұмысшыларсыңдар, інісіңдер, суретшісіңдер

Сіздер інісіздер, жұмысшысыздар, суретшісіздер

Олар інілер, жұмысшылар, суретшілер

102-жаттығу

Жіктеулі зат есім жіктеулі етістік

баламын ұшамын

ерем

болам

сүйемін

жүремін

Қосымша шығармашылық тапсырмалар.

Мағынаны тану

Мәтінді тізбектеп оқу

Сергіту сәті

Оңға түзу тұр,

Солға түзу тұр.

Алға бір адым

Артқа бір адым.

Оңға бұрылып,

Солға үңіліп

Жоғары, төмен қарайық,

Орнымызды табайық.

Ой толғаныс

Тест сұрақтары мен тапсырмалары

Жіктік жалғауы қандай мүшелерді жалғастырады ?

А) тұрлаусыз мүшелерді ;

ә)бастауыш пен баяндауышты ;

б) бастауыш пен тұрлаусыз мүшені .