Тәуелсіздік қасиет тұнған ұлы ұғым, 4 сынып тәрбие сағаты

Білімділік мақсаты: Оқушыларға 1986 жылғы желтоқсан оқиғасында жазықсыз қыршын кеткен құрбандарды қашанда құрметпен еске алу керек екендігін баяндау, оқушыларды туған еліне деген сүйіспеншілігін арттыру, туған жерін, Отанын сүюге шақыру, қалыптасып қалған әкімшілік-әміршілдік тоталитарлық режимге қарсы бас көтерген қазақ жастарының ерлігін құрмет ету. Дамытушылық: Оқушылардың дербес жұмыс істеуін, сөйлеу қабілетін дамыту, өз ойын еркін жеткізуге, тарихи фактілерді саралап олардың себеп-салдарын анықтауға, тарихи оқиғаларды есіне сақтауға дағдыландыру. Тәрбиелік мақсаты: Өз Отанын сүюге, адамгершілікке, елжандылыққа тәрбиелеу.

Түрі: Ашы Әдісі: Сахналық көрініс көрсету

Іс-шараның жоспары:

1. Кіріспе 2. Негізгі бөлім а) 1986 ж 16 желтоқсан оқиғасының барысы

ә) Сахналық көрініс (жастардың алаңға шығуы)

Желтоқсанда - мұзда жанған алауым, Желбіретті Тәуелсіздік жалауын! б) Қайсар рухты қазақ баласы

Күнәдан таза басым бар, Жиырма бірде жасым бар. Қасқалдақтай қаным бар, Бозторғайдай жаным бар, Алам десең, алыңдар!

3. Қорытынды бөлім

1. Кіріспе Мұғалім сөзі: Қанша жыл, қанша ғасыр өтсе де ұмытылмайтын оқиғалар болады. Ұмытылмайтын себебі ол оқиғалардың халық тағдырымен байланыстылығында. Қоғам құрсағында жетілген қайшылықтардың салдары ретінде көрінген мұндай құбылыстардың талайы тарихтан белгілі. Соның бірі, дүниені дүр сілкіндіріп тәуелсіздік туын ең алғаш көтерген әйгілі – 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы.

Халқымыздың тәуелсіздігі, егемендігі жолында өз өмірлерін қиған құрбандардың рухына құрмет көрсету исі қазақ азаматтарының игі борышы.

1-жүргізуші: Құрметті Ұстаздар , мектеп оқушылары және қонақтар! 16 желтоқсан Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күніне арналған «Тәуелсіздік-тірегім» атты іс- шарамызды бастаймыз.

2-жүргізуші: Тәуелсіздік - еліміздің өз алдына шаңырақ көтеріп, ешбір елге, ешбір мемлекетке тәуелсіз, дербес Қазақстан Республикасы болып құрылуына байланысты ұғымды білдіреді. 1-жүргізуші: Тәуелсіздік – теңдік, бостандық, еркіндік, бүкіл адамзат баласының қаншама мыңдаған жылдар бойы аңсаған арманы, мақсаты, ұраны болып келе жатқаны белгілі.

1-оқушы: Желтоқсан айы...

Кешегі дүркіреп өткен 1986-шы жылына дейін дүйім қазақ үшін желтоқсан атауы, және бір қыстың атауы еді. Кейін бұл сөздің мән- мазмұны да, құлаққа жетер әуені де мүлде өзгерді. «Желтоқсан» десе – ақ, әрбір қазақтың көкірегінде небір көріністер қоздап қоя беретін болған. Ең алдымен «Желтоқсан желі» немесе «Қарабауыр қасқалдақ» деген мұңды да асқақ әуеннің сарыны алыстан талып естілер еді. 2-оқушы: Себебі, бұл әндер, «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұламадағы» «Елім-ай» секілді, әлдеқашан «Желтоқсан оқиғасының» халық арасындағы әнұранына айналып кетті. Сонда да, ән-әуенмен қоса, мәңгі көкірек көзінде қалған көріністер шұбырып өтуі хақ. Үрейлі үкімет үйі. Оны қоршай, толқыған ызалы қыз- жігіттердің жігерлі келбеттері Оларға қадалған суық көздер мен мейірімсіз пішіндер... одан кейін темір киімдер киіп, келтек ұстағандар мен жалаңаш қол жастардың сарт-сұрт айқасы...

Адам жегіш иттердің арсылы, шашынан сүйреген қазақ аруы, басынан қан шапшып ыңырси құлаған қазақ бозбала... Сөзі: М.Шаханов Әні: Ә. Тінәлиев Ән «Желтоқсан желі» СЛАЙД № 2 «Желтоқсан 1986» 3 – оқушы: Осы кезде аяқ астынан Пленум болатындығы туралы хабар – сыбыс тез тарады. Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінің Пленумы 1986 жылғы 16 желтоқсанда өтті. Пленумда Д.А. Қонаев жолдасты зейнеткерлікке шығуына байланысты Республика Компартиясы Орталық пленумында бірінші хатшысы қызметінен босатты. Оның орнына сол уақытқа дейін Ресей Федерациясында Ульянов облыстық партия ұйымын басқарған Г.В. Колбинді сайлады. 4 - оқушы: 1986 жылы желтоқсанның 17 жұлдызында бүкіл елді дүр сілкіндірген ғаламат оқиға болды. Бұл кеңес өкіметі тұсында бұрын – сонды кездеспеген құбылыс. «Алматыда демонстрация», «Брежнев алаңында қаптаған жұрт», «Көшеде сап түзеп бара жатқан жастар» деген лебіздер ескен желдей гулеп тарап жатты. Елеңдеген ел түсіне алмай дал болды. 5-оқушы: Республика жұртшылығының өмірлік мүдделеріне қатысты мәселені шешудегі Орталықтың әділетсіз әрі өктем бұл қадамы қорланып қалған халық наразылығының жанартаудай атылып сыртқа шығуына түрткі болды.1986 жылы 17 желтоқсан күні таңертең Алматын

Өз ретінде билік алдына қатаң тарамайтындықтарын қойған бейбіт шеруге жиналушылар нанымды жауап алмайынша алаңнан тарамайтындықтарын мәлімдеді.

6-оқушы: Аңғал сеніммен алаңға шыққан бейкүнә қыз-жігіттер «контрреволюционерлер» емес еді. Олардың ойы халықтың құқықтары мен көкейтесті мәселелері туралы сөз жүргізу еді. Алайда оларды бір қолында шоқпары, бір қолында қалқаны бар қарулы, сақадай-сай әскерлер қарсы алды. Бейбіт шеруге шыққан жастардың бейбіт тілегі ағаш жаңқасындай быт – шыт болып ұшып жатыр. Үкімет үйінде жастар шеруін қуғындау үшін астыртын «Құйын-1986» дейін оперативті жоспар құрылып жатты. Ал алаңдағы жастар жайбарақат еді, аңғал еді, алаңсыз еді.

7-оқушы: Құрамында қазақ ұлтынан ешкімде болмаған бұл штабтың жұмысын КСРО ішкі істер министрінің 1-ші орынбасары генерал полковник Б.К. Елисев басқарды. Штабтың қарауына шамамен 20-25мың адамнан тұратын Алматы гаризонының КСРО ішкі істер министрлігінің Алматы облысында, сондай-ақ Фрунзе,Ташкент, Челябі, Новосібір, Уфа, Свердловск , Тбилиси қалаларында орналасқан арнайы ұшақтармен Алматыға алдырылған әскери күштері берілді. Әскерилерге қарусыз шерушілерді қуып таратуға қажетті қару жараққа қосымша 15 БТР, 20 өрт сөндіруші машина берілді. Милиция және әскер құрамаларына саны 10-15 мың шамасында темір сойылдармен қаруланған «жасақшылар» көмектесті.

Әні: Ш.Қалдаяқов Сөзі: Ж.Нәжімеденов, Н.Назарбаев «Менің Қазақстаным» Осы кезде «Менің Қазақстаным» әні айтылады. Жастар теңселіп тұрып әнді ерекше бір шабытпен орындайды.

СЛАЙД № 3 «Жастардың алаңға шығуы»

Көрініс «№ 1» Алаңға шыққан жастар бейбіт, жайбарақат еді . Қолдарында «Әр халыққа- өз көсемі!», «Лениндік идеялар жасасын!», «Ешбір халыққа артықшылық берілмесін!», «Қазақстан қазақтардікі», «Ресейге қайт», деген транспоранттар бар. (Сахна алдына ержүректі желтоқсан батырлары шыға бастайды)

СЛАЙД № 4 «Желтоқсан құрбандары» (Қайрат,Ләззат, Ербол, Сәбира суреті)

Дауыс: Естідіңдер ме? Бұл не масқара! Неге халықпен санаспайды? Қашанғы шыдаймыз. Ең болмаса өз ішімізден неге сайламаған? Ел қамын біз ойламағанда, кім ойлайды?

Дауыс: Қонаевты шақырыңдар! Ақиқатын айтып, түсіндірсін барлық жайды! Дауыс: Қазақстаннан адам табылмады ма? Қазақстанға басқа жерден басшы келгені несі? Дауыс: Талап-тілекті айтамыз. Шықсын ортаға басшылар.

Ербол:Демократияны бұғаудан босатыңдар, Әр халыққа өзінің көсемі керек...

Ләззат: Сүрмейтұғын болдық қой күйме ғұмыр, Көлеңкеміз. Күннен де тимейді нұр. Колбин деген кім екен, қайдан келген, Уа, сыртымыздан қашанғы билейді бұл? Сәбира:Бұл дегенің ҚКП-да беделдің қалмағаны, Тілің құрып барады білесің бе? Хасен: Ескерусіз дін жатыр сүресінде, Қақпақ қойып ауызға, көзді байлап, Санаспайды, әй, бұлар тегі ешкіммен, Жариялылық дегенің елес білем. Гүлнәр: Өгей қозы біз болдық енемізге, Келімсектер шықты ғой төбемізге. Ақиқат жоқ, маңайың толған аныз, Жүр екенбіз тұманды жолда нағыз. (Алаңда ешкім қозғалмайды) Бар болғаны осы еді қылмысымыз, Савицкий көрген жоқ бір кісіміз. Кейін соның қазасы таңылғанда, Аң-таң болып, қан жылап тұрды ішіміз. Темір құрсау біздерді бүргені шын. Мұң шағады қапаста кімге құсың, Ақ-қараңды тексерер түрме деген Концлагерь болды ғой біздер үшін. Прокурор: Балалар! Уа, балалар! Мен Республика прокурорымын. Тарқаңдар! Жатақханаларыңа қайтыңдар! Ұят болады! Біз сендерге күш қолданамыз! Үйлеріңе қайтыңдар!

Әскери адам: Первая рота! Слушайте мою команду! Производится операция «Құйын». Немедленно разогнать экстремистов и хулиганов! Первая рота за мной! УРА! Осы кезде алға сырттан қаруланған әскери адамдар баса-көктеп кіріп, алаңдағы жастарды ұрып-соға бастайды (Қаралы музыка ойнап тұрады). Қарулы әскер сахнадан жаралы қыздар мен жігіттерді біртіндеп сүйретіп, жұлқылап әкете бастайды. Бет-аузы қан, ұзын шашы жайылып бетін жапқан жас қазақ қызын екі әскери солдат сүйреп келді. Қыз жұлқынып, халыққа қарап ышқына сөйлейді:

- Әй, туғандар! Жігіт болсаңдар шығыңдар бері қарай! Қосылыңдар біздің қатарға! Осы кезде қарулы милиционер қыздың көк желкесінен шоқпармен ұрып қалады. Қыз сылқ етіп, есінен танып түседі. 2-жүргізуші: Міне өмірден тағы бір қыршын жас қыздың көк желкесінен шоқпармен осылай кеткен еді. Алматы музыка училищесінің студенті Ләззат Асановаға өзін-өзі өлтірді деген өтірік жала жабылған еді. Тексере келе Ләззаттың да алаңда болғаны анықталды. СЛАЙД № 5 «Қайсар рухты қазақ баласы» (Қайраттың суреті) Жүргізуші: Иә, тарихта бұл «Желтоқсан-86» деген атпен мәңгі қалады. Қайрат деген атым бар, Қазақ деген затым бар. «Еркек тоқты - құрбандық» Атам десең атыңдар!

Көрініс № 2

Сахнаға Қайраттың інісі Талғат жүгіріп келеді, қолында хат болады. Талғат: Апа, апа, Қайрат көкемнен хат келді. Анасы: Рас па? Құлынымның хаты ма? Әкелші, өзін көрмесем де, хатын оқып мауқымды басайын. Осы кезде жарық түрмеде отырған Қайратқа түсіріледі. Хат оқылады. Қайраттың хаты: Амансыздар ма, анам, туған-туыстарым! Менің нақақтан абақтыда отырғаныма Сіздер сенеді деп ойлаймын. Жасақшыны ұрды, өлтірді деген жалаға сене көрмеңіздер. Алаңда, жатақхана жанында ұсқыны суық жасақшылардың жиналған қазақ жастарын ұрып-соғып, бейкүнә қыздарды шашынан сүйреп, қорлағандарын көріп шыдамадым. «Еруліге қарулы» деп мен де топ ішіне кіріп, көмектесуге ұмтылдым. Менің де, сол күнгі алаңға шыққан қазақ жастарының да еш кінәсі жоқ. Алаңға барғанымыз – азаттық іздеп барғанымыз. Біз ұлтшылдықтың үлгісі емес, «ұлтжандылықтың» үлгісін көрсеттік. Қазақтың бостандық алар күні алыс емес! Аман болыңдар! Ана: Ұлым менің! Сен әлі жиырма бірдесің. Аман болсаң, бір жерден шығатын алмастай өткір жігіт боларсың деп үміт күтеді сорлы анашың... 1-жүргізуші: Қайратты 1987 ж. 1 қаңтар күні үйінде жаңа жылды тойлау үстінде тұтқындаған еді.

СЛАЙД № 6 «Ақынның жан сыры» (Қайраттың суреті)

Көрініс № 3

(Түрме іші, темір тор 2 жендет Қайратты сұраққа алып келеді, тергеуші жауап алады) Тергеуші: Сен 18-і күні сағат 10-да қайда болдың? Қайрат: Жолдастарыммен бірге. Тергеуші: Жоқ, Сен Сәтпаев пен Мир көшесінің қиылысында Савицкийді соққыға жықтың, соның нәтижесінде ол қайтыс болды! Сен кінәлісің оған! Қайрат: Сөйлесем дауысым жетпейтін Кез болдың мынау заманға, Шовинизм еді ғой, Басты себеп жалғанға. Елбең, елбең жүгірген Ебелек отқа семірген. Арғымақ мінген жаратып, Ақсауыт киген темірден, Алатаудай бабалар, Аруағыңмен жебей көр. (Әрі-бері жүреді, өзімен-өзі сөйлесе халыққа қарайды)

Қайраттың туыс – бауырларына арналған өлеңдерінен үзінді Қайрат: Әкетай-ау, пайғамбардай жасың бар, Туа бермес сіз секілді асылдар. Қартайғанда жүрегіңді жаралап, Кесір болды-ау біз секілді масылдар!

Айналайын, қарындасым, қарағым, Қолда кісен, мен айдауда барамын. Қайғы жетіп, азап тартқан ағаңды, Айтшы, жаным, қандай жанға баладың?