Тәуелсіздік толғауы қазақ әдебиетіндегі сценарий

Тәуелсіздік толғауы

Мақсаты :

1. Оқушылардың бойында Қазақстанның өткені мен бүгінгі өмірін салыстыра отырып, өз еліміздің даму тарихы туралы танымдарын қалыптастыру Тәуелсіздік жолында құрбан болған қазақ халқының аяулы ұлдарының ерлігімен таныстыру. Ұлттық сана сезімін, саяси сауаттылығын ояту.

2.Қазақстанның болашақ дамуына жеке тұлға ретінде әр оқушының өзіндік үлес қоса алатынын және Отан алдында азаматтық парызы бар ұғындыру.

3. Оқушылардың ізденімпаздық қасиеттерін қалыптастыру, өткен тарихқа деген қызығушылығын ояту.

Көрнекілігі: «ХХ ғасыр басындағы Қазақстан», «Зұлмат жылдар», «Алаш зиялылары» «Желтоқсан», «Тәуелсіз Қазақстан» бейнефильдері, «Тәуелсіздік белесі-ұлы арман кемесі» тақырыбында баннер, қабырға газеттері, кітап көрмесі, тәуелсіздікдің 25 жылдығына арналған оқушылар қолымен жасалған бұйымдардың көрмесі.

Қатысушылар:

Әлихан Бөкейханов (Аят, 9 А)-қоғам және мемлекет қайраткері, ұлт-азаттық және Алаш қозғалысының жетекшісі, Алашорда автономиялы үкіметінің төрағасы, «Алаш» партиясын құрушы әрі жетекшісі

Мұстафа Шоқай (Әлішер, 9 А)-Алащорда үкіметінің мүшесі, қоғам және мемлекет қайраткері, "Алаш" партиясының белсенді мүшесі.

Міржақып Дулатов(Темірлан, 9 А)-Ақын-ағартушы, үкімет мүшесі.

Мұхамеджан Тынышпаев (Айдар, 10 Ә)-инженер-құрылысшы, атақты Түрксіб магистрасын салуды ұйымдастырушы. Бірінші болып «қазақ» шежіресін өмірге әкелуші.

Ахмет Байтұрсынов(Ахмет, 8 А) -Ақын-ағартушы. Алғашқы қазақ алфавитін жасаушы қоғам қайраткері.

Сұлтанмахмұт Торайғыров ( Диас, 8 А)-жас ақын

Қайрат Рысқұлбеков: Шыңғыс, 10 А.

Конвой-Әділхан, 9 А.

Жастар: Ақнұр, Аружан, Алтыншаш, 10 сын.

Автор: Бибатырова Дина, 7 Ә.

Қойылым 4 актілі, бірнеше тарихи кезеңдерден, кішігірім көріністер көрсетіледі.

НКВД тергеушісі

Айдауылдар (конвой)

Желтоқсан көтерілісіне қатысушылар Қайрат, Ләззатт, Сәбира, т.б.

Алаңдағы жастар

КГБ тергеушісі

Тәуелсіздік мерекесіне қатысушылар(әртүрлі ұлттық киімдермен)

«Тәуелсіздік белесі-ұлы арман кемесі»

(Алашорда, желтоқсан-тәуелсіздік бастаулары)

тарихи сахналық-бейне қойылым

І-көрініс

Сахнада бірнеше орындықтар және президиум столы қойылған. Жоғарыда ұран шүберекке жазылып ілулі тұр: «Жалпы қазақ съезіне қатысушыларға сәлем!»

Экранда 1914-1917 жылдардағы тарихи оқиғалар автордың сөзімен көрсетіле бастайды. Бәсең дауыспен әсерлі марштар орындалып тұрады.

Автор сөзі: 1914 жылы басталған бірінші дүниежүзілік соғысқа Ресей империясының қатысуы елдің барлық аймақтарына өз ауыртпашылықтарын әкелді. Соғыстың ұзаққа созылуы Ресей империясына қарасты барлық өлкелерде оның ішінде Қазақстан жерінде жалпы халықтың кедейлене түсуіне, жоқшылыққа ұшыратты. Осындай қайшылықтардың соңы Ресейде Ақпан және Қазан төңкерістеріне апарып соқтырды. Патша тақтан тайдырылып, Уақытша және Кеңес өкіметтері құрыла бастады. Осы оқиғалар сол кездегі қазақтың алдыңғы қатарлы саяси қоғам қайраткерлерінің қазақ елінің болашағына деген алаңдаушылығын оятты.

1917 жылдың 5-13 желтоқсан күндері Орынбор қаласында 2-ші жалпықазақ съезі өткізілді.

Сахнаға делегаттар жинала бастады

Мұхамеджан

Тынышбаев: Құрметті делегаттар! Съезд делегаттары толық жиналғанша Мірағадан (Міржақып) «Оян қазақ» өлеңін өз аузынан

айтып берсе екен деп сұраймын. Қалай қарайсыздар?

Дауыстар: Айтсын, айтсын, рухымыз көтерілсін.

Міржақып

Дулатов: Осындай қуанышты күндері неге айтпасқа, Мұхамеджан қарағым айтайын (өлең көтеріңкі күймен оқылады)

Көзіңді аш, оян, қазақ, көтер басты,

Өткізбей қараңғыда бекер жасты.

Жер кeттi, дін нашарлап, хал һарам боп,

Қазағым, енді жату жарамасты.

Дауыстар: Жарайсын, бәрекелді

Залға 3-4 делегаттармен Әлихан кіріп келеді.

Дауыстар: Әлекең келеді. Көш бастар арысым осы!

Сұлтанмахмұт

ортаға шығып:

Көш бастаған еріміз! Алаш туы һәм бағын,

Қуанышты еліңіз Көзбен көріп төленді

Төбеміз көкке жеткендей Көптен бергі теріңіз

Көкіректен бүгін кеткендей Алаш туын қолға алған

Сізді көріп шеріміз Қараңғыда жол салған

Еліңіздің бұл шағын Арыстаным келіңіз!

Дауыстар:Оу, мынау «Қараңғы қазақ көгіне өрмелеп шығып күн

болам!» - дейтін алмас ақын Сұлтанмахмұт қой. Жаса ақыным.

Әлихан: Рахмет, Мақмұт інім, шығар биігің көп болсын. Ал,

құрметті делегаттар, съезд жұмысын бастайық. Съездің күн тәртібінде «Алаш» партиясы мынандай мәселелерді қарауды ұсынады. Алаш партиясы атынан Мұстафа Шоқайға сөз беріледі.

Мұстафа Шоқай: Құрметті делегаттар! Мына мәселелерді ұсынамын:

1. Қазақ елінің аумағында Алашорда автономиясының республикасын құру туралы

2. Республикаға басшылық жасайтын үкімет-Ұлттық Кеңес құру туралы

3.Үкімет төрағасын сайлау және көптеген маңызды мәселелер қаралады.

Ағайындар, алдымызда соқпағы мен бұралаң жолы көп тарихи кезеңдер келе жатыр. Ішкі Ресейде Петроградта, Мәскеуде Уақытша үкімет пен большевиктер Кеңестері билікке таласуда, Ресей халқы екіге жарылып, ақ гвардияшы-қызыл гвардияшы болып, бірін-бірі жұлып жеуге дайын тұр. Ал біз ат төбеліндей қазағымызды осындай қанды тартыстардан алып қалуға міндеттіміз. Қазірдің өзінде ортамыздағы Алашқа белгілі азаматтар Әліби Жанкелдин, Аманкелді Иманов, Тоқаш Бокин, Тұрар Рысқұловтар большевиктер Кеңесіне бет бұруда. Халқымыз айтқан «Бөлінгенді бөрі жейді» деген, азамат соғысын Ресейдің ішкі ісі деп қарау керек. Біз өз елімізді, өз Алашымызды тарихтың тезіне салмай, өз тағдырымызды өзіміз шешетін үкімет құруды ұсынамын.

Мұңды мелодия ойналып, сахна жабылып, 1920-37 жылдар арасындағы Қазақстандағы түрлі зұлмат, қуғын сүргіндер туралы кинокадрлар көрсетіліп, автордың сөзі оқылып тұрады.

Автор: 1917 жылдың 5-13 желтоқсанындағы өткен 2-жалпықазақ съезі көптеген тарихи шешімдер қабылдады. Ең маңыздысы Қазақстан аумағында Алашорда автономиясы құрылды. Құрамында 15 делегаттан сайланған Үкімет төрағалығына бірауыздан Әлихан Бөкейханов сайланды. Алашорда автономиясының орталығы болып Орынбор қаласы жарияланды. Жалпы Алашорда құрамына сайланғандар қазақтың сол уақыттағы жоғары білімді, көзі ашық, төрткүл әлемде болып жатқан өзгерістерден хабары бар зиялы қауым өкілдері болатын. Олардың арасында заңгер де, экономист те, инженер де, дәрігер де, педагог та болды.