Тәуелсіздік тұғырым тәрбие сағаты қазақ әдебиеті

Тәуелсіздік-тұғырым

Мақсаты: еліміздің Тәуелсіздігі үшін күрескен және сол мақсатқа жету барысында өзінің елі, халқы үшін қыршынынан қиылған аға ұрпақтың ерлік істерімен таныстыру.

Міндеттері: оқушының ой-өрісін кеңейту, мәнерлеп оқуға баулу.

Отан-Ананы құрметтеуге, Тәуелсіздікті бағалай білуге, ұлтжанды болуға тәрбиелеу.

Көрнекілігі: ұран сөздер, проектор, презентация, бейнематериалдар.

1-жүргізуші: Құрметті ұстаздар мен оқушылар! Сіздерді еліміздің басты мерекесі Тәуелсіздігіміздің 25 жылдық мерейтойымен құттықтаймыз. Тәуелсіздігіміз ұзағынан сүйіндірсін деп тілейміз.

Жыл артынан жылдар жүйіткіп, уақыт шіркін толассыз зымырап өтіп жатыр. Енді міне дауыл тербеген теңіздей буырқанып, жолындағысының бәрін ырғалта шайқалтып сол бір қастерлі де қасіретті күндерден бергі Желтоқсан оқиғасының 30 жылы да тарих қойнауына тартып барады.

Желтоқсан бастауы – ғасырлар қойнауынан жалғасып келе жатқан ұлы тарихтың бір елесі.

Әнұран тыңдау.

1-жүргізуші: 1986 жылғы 16 желтоқсанда өткен КОКП ОК ( Кеңес одағы коммунистік партиясы орталық комитеті) нұсқауымен өткен Қазақстан КП ОК (коммунистік партиясы орталық комитеті) пленум барысында Қазақстанды 40- жылдай басқарған Д.Қонаевтың орнына Колбиннің тағайындалуы жайлы мәселе қарастырылған. Пленум не бары 18 минут жүріп, осы пленумда Д. Қонаев өзінің демалысқа кететіндігі жайлы хабардар болады. 1986 жылғы 16 желтоқсан – Үлкен өзгеріс күні болып, пленум қазақ халқының тағдырын тас-талқан етті.

Оқушы: Иә, осы күні қайсар қазақ жастары «Әр елді өз ұлтының адамы басқарсын» деген ұрансөздермен алаңға шықты.

Жүргізуші: Алаңдағы жастарды тоқтату үшін Алматы қызметкерлеріне көмекке милиция қызметкерлері: Фунзеден-100, Ташкенттен-300, Челябіден-203, Новосибирскіден-203, Свердловскіден-225, Тбилисиден 450 тартылған. Жастарға қарсы Бұрқасын 86 жоспары бойынша іс-шаралар жасалынған. Жастарға Өрт сөндіру машиналарымен суық сумен атқылаумен тоқталмай адамдарға қарсы арнайы дайындықтан өткен иттерді салып қойған. Оны біз мына бір бейнебаяннан көре аламыз.

Бейнебаян «Болмыс. Желтоқсан».

(Ортаға үстел, орындық қойылады. Үстел үстінде қағаз, кітап, шам тұрады. Қайрат жазу жазып отырады. Сахна сыртынан дауыс микрофонмен)

Қан, қан, тағы да қан төгілген,

Отаршылдық жендеті, қанға әлі тоймап па ең?!

Бұрымдыны кекпен тепкен ішінен,

Айбарлыны аттап өткен үстінен,

Қан ішкізіп, асфальтпен сүйреген.

Отаршылдық жендеті, қанға әлі тоймап па ең, тоймап па ең, тоймап па ең?!

(соңғы тіркестер сыбырлап аяқталады).

(Осы кезде Қайрат өз-өзінен дауыстап сөйлеп отырады).

Мен дүниеге келгенде азан шақырып қойған атым Қайран екен. «Қайран» сөзінің мен білетін

екі мағынасы бар. Алғашқысы дүниенің кереметіне қайран қалу болса, кейінгісі «Қайран боздақ, қайран дүние» деген ұғымдар екен. «Кісі есімі қандай болса, оның тағдыры да сонымен байланысты болады» дейді. Менікі де солай болатын тәрізді. Сезем, сезем де күрсінем. Ой, қайран, дүние-ай!

(Сахнаға Ербол шығып тез-тез басып Қайратқа келеді).

Ербол: Қайрат досым, кәне тұршы орныңна?

Қайрат: Не боп қалды?

Ербол: Бір сұмдықты көріп келдім алаңнан,

Дәл мұндайды көрмеп едім ешқашан.

Қаруланған шоқпарлармен солдаттар

Жас қыздарды сүйретіп жүр бұрымнан.

Қайрат: Не? Не дейсің? Жоқ! Мүмкін емес! Қазағым, қайран жұртым, тағы да басыңа қайғының қара орманын жамылғаның ба?

Ербол: Аямайды қара көзді жастарды,

Аямайды қиғаш қара қастарды.

Шоқпарменен төпелеп жүр ұялмай

Қарсылықсыз басын бұққан қыздарды.

Қайрат: Ой, сұмдық-ай, мынау неткен зобалаң,

Жеткені ме ел басына «Ақтабан».

Ербол: Иә, иә, емес одан өзгеше,

Қан сасиды қазір шықсаң бар көше.

Қайрат: Неге тұрсың, неге тұрсың ендеше,

Жүр шығайық біз де қазір көшеге.

Ербол: Есіңді жи, Қайрат досым, тоқташы,

Маңайыңа зер салып бір қарашы.

Толып жүр ғой, толып жүр ғой солдаттар,

Біз не істейміз екеуіміз, айтсаңшы?

Қайрат:

Біздердің де артық пе екен жанымыз,

Қосыламыз қазір шықсақ соларға.

Ербол: Бұл не еткенің, ойласаңшы өзіңді,

Ата-ана, бауыр менен ініңді,

Қайтшы райдан, тұра тұршы, Қайратжан...

Қайрат: Доғар енді, қысқарт енді сөзіңді,

Көрсетпе енді маған сасқан жүзіңді.

Ата-анам, туған-туыс, бауырлар

Қате демес менің осы ісімді.

(Қайрат қолын бір сермеп, ашуменен сахнадан шығып кетеді. Артынан Ербол қолын созып).

Ербол: Қайратжан, досым Қайратым,

Сорлы басым неге айттым мен бәрін,

Жо-жоқ, мен де алаңға барамын,

Керек болса сонда қаза табамын.

Ақ қарда қызыл қанға боялған

Қарындастарыма жәрдем беріп құлармын.

(Сахнадан жүгіре басып шығып кетеді).

1-жүргізуші: Осы күні қазақ жастары қандай қиянат, қиындықтар көрді екен? Ол үшін бүгінгі дөңгелек үстелімізге арнайы әзірлеп әкелген Альфия мен Диастың жобасына сөз берелік.

17-18 желтоқсанда Алматыда дәрігерлік көмекке жалпы: 286-адам ,213-ер, 73-әйел, 281- қазақ, 2-орыс, 1-шешен, 1-түркмен,1-армян, 86- жұмысшы, 79- судент, 21-қызметкер, 15-оқушы, 82-анықталмағандар болса...

Емханаға жатқызғандар: 83-адам 73 –ер 11-әйел 82-қазақ, 1- башқұрт, 22- Жоғарғы оқу орнының студенттері, 12- техникум студенті,2- оқушы, 13-қызметкер, 70- жұмысшы, 1-колхозшы, 1- жұмыссыз

Жарақат түрлері көбіне: Миы шайқалған , Қолдары немесе бармақтары сынған, Бас сүйегі зақымданған, Ішінен жарақаттанған, Қатты ұрылған, Қабырғалары сынған, Бел омыртқасына зақым келген, Бүкіл денесі жарақаттанған, жағы сынған, Бет-ауызы жарақаттанаған, Терілері сыдырылған т.б. жарақат түрлерімен көмекке келгендігі анықталды бұл мағлұматтар сол кездегі денсаулық сақтау министрінің міндетін атқарушы: М.Алиевтің 1986 жылғы 24 желтоқсанда берілген есебінде көрсетілген фактілер.

Осы жағдайға қарай отырып, жастардың бейбіт шерулері қанды қақтығысқа айналғандығын анықтауға болады.

5. Желтоқсан құрбандары және олардың тағдырлары не болды ?

Жалпы шеруде 8500 адам ұсталған. Көбі студент жастар. Солардың ішінен атап кететін болсақ: Қайрат, Ләззат, Сабира, Ербол, Тәшенов Түгелбай, Күзембаев Қайыргелді, Тайжұмаев Жамбылбек, Көпесбаев Ертай т.б. тоқталып кетуге болады.

Қайрат Рысқұлбеков жайлы мәлімет: 1966 жылы 13.03 Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы Бірлік ауылында малшы отбасында дүниеге келген. 1973-81 жылдары Шу ауданы Төле би ауылындағы мектеп-интернатта 8-жылдық білім алған. 1981-83 жылдары Бірліктегі Киров атындағы орта мектепті бітіріп,1984-86 әскери қатарға алынған. Мектепте белсенді комсомол мүшелерінің бірі болған. 1986 жылы жолдамамен Алматы сәулет - құрылыс институтына түседі. 1986 жылы 16 желтоқсанда бейбіт шеруге қатысады.Қайрат тұтқындалып 18 желтоқсанда сағат 11 бастап Мир және Сәтпаев көшелерінің қиылысында бейбастық жасап Савитскийді өлтірді, Ведельді ауыр жарақаттады деген айып тағылып 6- ай жүрген Бесеудің соттың соңғы үкімін 1987 жылдың 16 маусымда мынандай үкім шығарды:

1. Тәшенов Түгелбай Тұрманұлы, 1961 туған 39 құрлыс- монтаж басқармасының ағаш шебері - Қазақ КСР Қылмыс Кодексінің 60-бабы-2 жылға, 65-бап-12 жылға, 173-1 Қылмыстық кодекстің 37-бабы , жалпы қылмыстық істерінің жиынтығы-15 жылға бас бостандығынан айырылды. Қатаң түзету коллониясында өтейді.

2. ТайжұмаевЖамбылбек Қожамжарұлы 1962 жылы туған Алматы энерго-құрылыс техникумының 3-+ курс студенті- 65-бап-12 жылға, 173-1 жалпы қылмыстық істерінің жиынтығы-15 жылға бас бостандығынан айырылды. Қатаң түзету коллониясында өтейді.

3. Рысқұлбеков Қайрат Ноғайбайұлы 1966 жылы туған, Алматы сәулет-құрылыс институтының 1-курс студенті - Қазақ КСР Қылмыс Кодексінің 60-бабы-2 жылға, 65-бап-12 жылға, 173-1 жалпы қылмыстық істерінің жиынтығық ең ауыр- өлім жазасына кесілді

4. Күзембаев Қайыркелді Қалиақпарұлы 1959 жылғы, - Қазақ КСР Қылмыс Кодексінің 60-бабы-3 жылға, 65-бап-12 жылға, 15,88 ч.1 п. В және 17, 173-1 Қылмыстық кодекстің 37-бабы , жалпы қылмыстық істерінің жиынтығы-14жылға бас бостандығынан айырылды. Қатаң түзету коллониясында өтейді.

5. Көпесбаев Ертай Тәңірбергенұлы 1966 жылығы, Алматы сәулет-құрылыс институтының 1-курс студенті - Қазақ КСР Қылмыс Кодексінің 60-бабы-2 жылға, 65-бап-4 жылға, бас бостандығынан айырылды. Қатаң түзету коллониясында өтейді.

Жүргізуші: Көзден жас, көкіректен қан аққан сол күндер қалайша ұмыт қалсын: көмескі қалған көп іс бар, көкіректе қатқан беріш бар... Қас пен досты, жақ пен жатты, ақ пен қараны айна қатесіз анықтап берген сын сағат құрбандарына құдайы құлдық, қаһармандарына тәңірия тағзым етіп, аға-әпкелеріміздің рухына бас иіп, бір минут үнсіздікпен еске алайық!

Бір минут үнсіздік!

Шарапат: Қайраттың құпия өлімі. 1987 жылы Семей қаласының түрмесінде 21 камерада көршісі Власенконың ішк иіміне асылынып өлген. Бұл Кешірім күтіп отырған Қайратқа ұқсамайды. Неге біз бұл жағдайды құпия өлім деп отырмыз. Қайраттың тергеу кезінде жазған хаты мен соңғы қоштасу хатын салыстыратын болсақ: Қайрат әр кезде 2-3 жол сайын туысқандардың жағдайын сұраған. Өзін ақтайтындығына күмәні болмаған өмір сүйгіш Қайрат кенет өзіне- өзі қол салған. Осы жағдайды қарастыра отырып, мынандай келеңсіз жағдайға тоқталуға болады.:

1. Қолтаңбалары ұқсамайды.

2 Жазу стилі басқаша: хат Семейліктердің диаліктісіне ұқсас, Қайрат болса, Оңтүстік Қазақстан жігіті.

3 Власенко Қайрат соңғы хатын целофанға орап Жеп қойған десе, ал соңғы хат таза әрі умаждалмаған болса керек.